जीवन प्रमाणपत्र ऑनलाईन कसे काढावे? मोबाईलवरून डाउनलोड करण्याची संपूर्ण प्रक्रिया!

सरकारी नोकरीतून निवृत्त झाल्यानंतर दरमहा मिळणारे पेन्शन हे अनेक ज्येष्ठ नागरिकांच्या उदरनिर्वाहाचे महत्त्वाचे साधन असते. मात्र, हे पेन्शन नियमित सुरू राहण्यासाठी दरवर्षी हयातीचा दाखला म्हणजेच जीवन प्रमाणपत्र (Jeevan Pramaan Certificate) सादर करणे आवश्यक असते. पूर्वी यासाठी पेन्शनधारकांना स्वतः बँकेत किंवा संबंधित कार्यालयात जावे लागत होते. परंतु आता केंद्र सरकारने ही प्रक्रिया डिजिटल केली असून, घरबसल्या मोबाईलच्या मदतीने जीवन प्रमाणपत्र तयार करण्याची सुविधा उपलब्ध करून दिली आहे.

या सुविधेला Jeevan Pramaan किंवा Digital Life Certificate (DLC) असे म्हणतात. या माध्यमातून आधार आधारित फेस ऑथेंटिकेशन किंवा बायोमेट्रिक पडताळणी करून डिजिटल जीवन प्रमाणपत्र तयार करता येते. विशेष म्हणजे, वृद्ध आणि आजारी पेन्शनधारकांना बँकेच्या रांगेत उभे राहण्याची गरज कमी झाली आहे.

चला तर मग, जीवन प्रमाणपत्र (Jeevan Pramaan) म्हणजे काय, कोणाला काढता येते, मोबाईलवर Jeevan Pramaan ॲप कसे डाउनलोड करायचे आणि घरबसल्या डिजिटल प्रमाणपत्र कसे तयार करायचे, याची सविस्तर माहिती जाणून घेऊया.

जीवन प्रमाणपत्र म्हणजे काय? (Jeevan Pramaan Certificate):

जीवन (Jeevan Pramaan)  प्रमाणपत्र म्हणजे निवृत्तीवेतनधारक हयात असल्याचा अधिकृत दाखला होय. पेन्शनधारकाला संबंधित नियमांनुसार हे प्रमाणपत्र पेन्शन वितरण करणाऱ्या बँक, पोस्ट ऑफिस किंवा इतर अधिकृत संस्थेकडे सादर करावे लागते.

भारत सरकारच्या इलेक्ट्रॉनिक्स आणि माहिती तंत्रज्ञान मंत्रालयाने (MeitY) पेन्शनधारकांसाठी Jeevan Pramaan ही डिजिटल सुविधा सुरू केली आहे.

या सुविधेमध्ये पेन्शनधारकाच्या आधार क्रमांकाचा वापर करून फेस, फिंगरप्रिंट किंवा आयरिसद्वारे ओळख पडताळणी केली जाते. पडताळणी यशस्वी झाल्यानंतर डिजिटल जीवन (Jeevan Pramaan) प्रमाणपत्र तयार होते आणि ते ऑनलाइन रिपॉझिटरीमध्ये साठवले जाते.

त्यानंतर संबंधित पेन्शन वितरण संस्था हे प्रमाणपत्र ऑनलाइन पाहू शकते. त्यामुळे प्रत्येक वेळी प्रत्यक्ष बँकेत जाऊन कागदपत्र जमा करण्याची आवश्यकता राहत नाही.

जीवन प्रमाणपत्राचे फायदे

डिजिटल जीवन प्रमाणपत्रामुळे ज्येष्ठ नागरिक आणि निवृत्त कर्मचाऱ्यांना अनेक फायदे मिळतात.

1. घरबसल्या सुविधा: योग्य स्मार्टफोन आणि आवश्यक ॲपच्या मदतीने जीवन (Jeevan Pramaan)  प्रमाणपत्र तयार करता येते.
2. बँकेत जाण्याची गरज कमी: डिजिटल प्रमाणपत्र संबंधित पेन्शन वितरण संस्थेकडे इलेक्ट्रॉनिक पद्धतीने उपलब्ध होते.
3. आधार आधारित पडताळणी: आधार बायोमेट्रिक किंवा फेस ऑथेंटिकेशनद्वारे ओळख निश्चित केली जाते.
4. वेळेची बचत: बँकेत रांगेत उभे राहण्याचा त्रास कमी होतो.
5. ऑनलाइन डाउनलोड: प्रमाणपत्र तयार झाल्यानंतर त्याची PDF प्रत ऑनलाइन डाउनलोड करता येते.
6. Pramaan ID: प्रत्येक डिजिटल जीवन प्रमाणपत्राला स्वतंत्र ओळख क्रमांक मिळतो.
7. वृद्धांसाठी उपयुक्त: आजारी किंवा प्रवास करण्यास असमर्थ असलेल्या पेन्शनधारकांसाठी ही सुविधा विशेष उपयोगी आहे.

जीवन प्रमाणपत्र कोणाला काढता येते? पात्रता

Jeevan Pramaan सुविधेचा लाभ घेण्यासाठी काही आवश्यक अटी पूर्ण करणे गरजेचे आहे.

• अर्जदार निवृत्तीवेतनधारक असावा.
• संबंधित पेन्शन मंजूर करणारी संस्था (Pension Sanctioning Authority) Jeevan Pramaan प्रणालीवर नोंदणीकृत असावी.
• अर्जदाराकडे वैध आधार क्रमांक किंवा VID असणे आवश्यक आहे.
• आधार क्रमांक पेन्शनच्या नोंदींशी योग्य प्रकारे जोडलेला असावा.
• आवश्यक पेन्शनविषयक माहिती उपलब्ध असावी.
• आधार आधारित पडताळणी यशस्वी होणे आवश्यक आहे.

जीवन प्रमाणपत्रासाठी आवश्यक कागदपत्रे व माहिती

ऑनलाइन जीवन (Jeevan Pramaan) प्रमाणपत्र तयार करण्यापूर्वी खालील माहिती जवळ ठेवा.

1. आधार कार्ड किंवा आधार क्रमांक.
2. पेन्शन पेमेंट ऑर्डर (PPO) क्रमांक.
3. पेन्शन खात्याचा बँक खाते क्रमांक.
4. बँकेचे नाव.
5. नोंदणीकृत मोबाईल क्रमांक.
6. ई-मेल आयडी.
7. पेन्शन मंजूर करणाऱ्या संस्थेची माहिती.
8. पेन्शन वितरण करणाऱ्या संस्थेची माहिती.

माहिती भरताना विशेष काळजी घ्या. आधार क्रमांक, PPO क्रमांक किंवा बँक खात्याची चुकीची माहिती दिल्यास प्रमाणपत्र नाकारले जाण्याची शक्यता असते.

जीवन प्रमाणपत्र मोबाईलवरून काढण्यासाठी आवश्यक ॲप

मोबाईलद्वारे डिजिटल जीवन (Jeevan Pramaan) प्रमाणपत्र तयार करण्यासाठी खालील दोन ॲप आवश्यक आहेत.

1. Jeevan Pramaan App:

हे भारत सरकारचे अधिकृत ॲप असून, याच्या माध्यमातून पेन्शनधारकाची नोंदणी आणि डिजिटल जीवन (Life Certificate) प्रमाणपत्र तयार करण्याची प्रक्रिया पूर्ण करता येते.

अधिकृत डाउनलोड माहिती: https://jeevanpramaan.gov.in/v2.0/apppackage/appdownload

2. AadhaarFaceRD App:

आधार फेस ऑथेंटिकेशनसाठी UIDAI चे AadhaarFaceRD ॲप आवश्यक आहे. या ॲपच्या मदतीने मोबाईलच्या कॅमेऱ्याद्वारे चेहरा स्कॅन करून ओळख पडताळणी करता येते.

Google Play Store लिंक:
https://play.google.com/store/apps/details?id=in.gov.uidai.facerd

मोबाईलसाठी आवश्यक अटी:

• Android 10 किंवा त्यापुढील आवृत्तीचा अनरूटेड स्मार्टफोन.
• किमान 4 GB RAM.
• 64 GB स्टोरेज आणि किमान 500 MB मोकळी जागा.
• 5 MP किंवा त्यापेक्षा जास्त क्षमतेचा कॅमेरा.
• इंटरनेट कनेक्शन.
• AadhaarFaceRD ॲप.

अधिकृत पोर्टलवरील सध्याच्या डाउनलोड सूचनांनुसार ही आवश्यकतांची माहिती तपासूनच ॲप इन्स्टॉल करावे.

जीवन प्रमाणपत्र मोबाईलवरून कसे काढायचे? संपूर्ण प्रक्रिया

आता सर्वात महत्त्वाचा प्रश्न म्हणजे घरबसल्या मोबाईलवरून जीवन (Life Certificate) प्रमाणपत्र कसे तयार करायचे? यासाठी खालील प्रक्रिया समजून घ्या.

टप्पा 1 : Jeevan Pramaan ॲप डाउनलोड करा

सर्वप्रथम आपल्या स्मार्टफोनमध्ये Jeevan Pramaan ॲप डाउनलोड करा. यासाठी अधिकृत Jeevan Pramaan पोर्टल किंवा अधिकृत ॲप स्टोअरचा वापर करा.

त्यानंतर Google Play Store वरून AadhaarFaceRD हे ॲपदेखील डाउनलोड करून इन्स्टॉल करा.

दोन्ही ॲप योग्य प्रकारे इन्स्टॉल झाल्यानंतर Jeevan Pramaan ॲप ओपन करा.

टप्पा 2 : Operator Registration करा

ॲप सुरू केल्यानंतर Device Registration किंवा Operator Identification असा पर्याय दिसू शकतो.

येथे ऑपरेटरची म्हणजेच नोंदणी प्रक्रिया पूर्ण करणाऱ्या व्यक्तीची माहिती भरावी लागते.

• आधार क्रमांक टाका.
• मोबाईल क्रमांक भरा.
• ई-मेल आयडी भरा.
• Send OTP वर क्लिक करा.
• मोबाईलवर आलेला OTP टाकून Submit करा.
• Operator Name मध्ये नाव टाका.
• Accept करून पुढे जा.

त्यानंतर Face RD किंवा उपलब्ध बायोमेट्रिक पर्यायाद्वारे ऑपरेटरची ओळख पडताळणी पूर्ण करा.

टप्पा 3 : Pensioner Identification करा

ऑपरेटर नोंदणी पूर्ण झाल्यानंतर ज्या व्यक्तीचे जीवन (Life Certificate) प्रमाणपत्र तयार करायचे आहे, त्या पेन्शनधारकाची माहिती भरावी लागते.

यामध्ये खालील माहिती आवश्यक असते.

• पेन्शनधारकाचा आधार क्रमांक.
• मोबाईल क्रमांक.
• ई-मेल आयडी.
• PPO क्रमांक.
• पेन्शन खाते आणि संबंधित संस्थेची माहिती.

आवश्यक तपशील भरल्यानंतर Send OTP वर क्लिक करा. मोबाईलवर प्राप्त झालेला OTP टाकून Submit करा.

त्यानंतर स्क्रीनवर पेन्शनधारकाची उपलब्ध माहिती तपासा.

टप्पा 4 : Face Authentication पूर्ण करा

पेन्शनधारकाची माहिती योग्य असल्याची खात्री झाल्यानंतर Face Authentication प्रक्रिया पूर्ण करा.

यासाठी मोबाईलचा कॅमेरा वापरला जातो. चेहरा कॅमेऱ्यासमोर व्यवस्थित ठेवा आणि ॲपने दिलेल्या सूचनांचे पालन करा.

चेहऱ्याची पडताळणी यशस्वी झाल्यानंतर पेन्शनधारकाची नोंदणी प्रक्रिया पूर्ण होते.

टीप: सध्याच्या अधिकृत Face Authentication सुविधेमध्ये स्वतंत्र फिंगरप्रिंट स्कॅनरची आवश्यकता नाही. मोबाईल कॅमेऱ्याद्वारे चेहरा स्कॅन केला जातो. ॲपच्या आवृत्तीनुसार स्क्रीनवरील पर्याय बदलू शकतात.

टप्पा 5 : Digital Life Certificate तयार करा

सर्व माहिती आणि आधार पडताळणी यशस्वी झाल्यानंतर डिजिटल जीवन प्रमाणपत्र तयार होते.

प्रक्रिया पूर्ण झाल्यावर पेन्शनधारकाला मोबाईलवर SMS प्राप्त होतो. या SMS मध्ये Jeevan Pramaan Certificate ID म्हणजेच Pramaan ID दिलेला असतो.

हा क्रमांक सुरक्षितपणे लिहून ठेवा. भविष्यात प्रमाणपत्र डाउनलोड करताना त्याचा उपयोग होतो.

जीवन प्रमाणपत्र ऑनलाइन डाउनलोड कसे करायचे?

डिजिटल जीवन प्रमाणपत्र (Life Certificate) तयार झाल्यानंतर त्याची PDF प्रत ऑनलाइन डाउनलोड करता येते.

यासाठी खालील प्रक्रिया करा.

1. सर्वप्रथम अधिकृत Jeevan Pramaan पोर्टलला भेट द्या.
2. https://jeevanpramaan.gov.in/ppouser/login ही लिंक ओपन करा.
3. आपला Pramaan ID टाका.
4. स्क्रीनवर दिसणारा Captcha Code भरा.
5. Generate OTP या पर्यायावर क्लिक करा.
6. नोंदणीकृत मोबाईलवर आलेला OTP टाका.
7. Login केल्यानंतर उपलब्ध प्रमाणपत्र तपासा.
8. Download किंवा Click Here या पर्यायावर क्लिक करून PDF डाउनलोड करा.

अशा प्रकारे तुम्ही तुमचे डिजिटल जीवन प्रमाणपत्र मोबाईल किंवा संगणकावर सेव्ह करू शकता.

जीवन प्रमाणपत्र सादर केल्यानंतर बँकेत जाण्याची गरज आहे का?

Jeevan Pramaan ची सर्वात महत्त्वाची बाब म्हणजे डिजिटल प्रमाणपत्र तयार झाल्यानंतर ते संबंधित पेन्शन वितरण संस्थेला इलेक्ट्रॉनिक पद्धतीने उपलब्ध होते.

त्यामुळे सामान्यतः बँकेत जाऊन त्याची स्वतंत्र कागदी प्रत जमा करण्याची आवश्यकता नसते.

मात्र, प्रमाणपत्र तयार होणे आणि संबंधित पेन्शन विभागाकडून ते स्वीकारले जाणे या दोन वेगळ्या गोष्टी आहेत. त्यामुळे प्रमाणपत्र डाउनलोड करून त्याची स्थिती तपासणे महत्त्वाचे आहे.

प्रमाणपत्र नाकारले असल्यास संबंधित बँक किंवा पेन्शन वितरण संस्थेशी संपर्क साधून कारण समजून घ्यावे.

जीवन प्रमाणपत्र कधी सादर करावे?

केंद्र सरकारच्या नियमित पेन्शनधारकांसाठी सर्वसाधारण वार्षिक नियमांनुसार नोव्हेंबर महिन्यात जीवन प्रमाणपत्र सादर केले जाते.

मात्र, 80 वर्षे किंवा त्यापेक्षा जास्त वय असलेल्या सुपर सिनियर सिटीझन्सना 1 ऑक्टोबरपासून जीवन प्रमाणपत्र सादर करण्याची सुविधा असते.

2026 मध्ये SBI ने प्रसिद्ध केलेल्या सूचनेनुसार:

• 80 वर्षे किंवा त्यापेक्षा जास्त वयाचे पेन्शनधारक – 1 ऑक्टोबर 2026 पासून.
• 80 वर्षांपेक्षा कमी वयाचे पेन्शनधारक – 1 नोव्हेंबर 2026 पासून.

वेगवेगळ्या पेन्शन मंजूर करणाऱ्या संस्थांचे नियम किंवा प्रमाणपत्राची वैधता वेगळी असू शकते. त्यामुळे संबंधित विभागाच्या सूचनांची खात्री करावी.

जीवन प्रमाणपत्रासंबंधी अडचण आल्यास काय करावे?

मोबाईलवरून जीवन प्रमाणपत्र तयार करताना काही वेळा OTP येत नाही, Face Authentication फेल होते किंवा माहिती चुकीची दिसते.

अशा वेळी खालील गोष्टी तपासा.

• आधारशी जोडलेला मोबाईल क्रमांक योग्य आहे का ते तपासा.
• AadhaarFaceRD ॲप अपडेट आहे का ते पाहा.
• इंटरनेट कनेक्शन व्यवस्थित आहे का ते तपासा.
• चेहरा स्कॅन करताना पुरेसा प्रकाश असू द्या.
• कॅमेऱ्यासमोर चेहरा स्पष्ट ठेवा.
• आधार आणि पेन्शन नोंदींमधील माहिती तपासा.
• PPO क्रमांक आणि बँक खाते तपशील योग्य भरा.

तरीही अडचण कायम असल्यास जवळच्या बँक शाखेत, पोस्ट ऑफिसमध्ये किंवा CSC केंद्रात जाऊन मदत घेता येते.

अधिकृत वेबसाइट आणि हेल्पलाइन

जीवन प्रमाणपत्रासंबंधी माहिती, ॲप डाउनलोड, नोंदणी आणि प्रमाणपत्र डाउनलोड करण्यासाठी खालील अधिकृत संपर्क वापरता येतील.

• अधिकृत वेबसाइट: https://jeevanpramaan.gov.in/
• प्रमाणपत्र डाउनलोड: https://jeevanpramaan.gov.in/ppouser/login
• हेल्पलाइन क्रमांक: 1800 111 555
• ई-मेल: jeevanpramaan@gov.in

निवृत्त कर्मचाऱ्यांसाठी जीवन प्रमाणपत्र सादर करणे ही महत्त्वाची वार्षिक प्रक्रिया आहे. मात्र, आता Jeevan Pramaan आणि Aadhaar Face Authentication सुविधेमुळे ही प्रक्रिया अधिक सोपी झाली आहे.

पेन्शनधारक स्वतःच्या स्मार्टफोनच्या मदतीने किंवा कुटुंबातील व्यक्तीच्या सहकार्याने डिजिटल जीवन प्रमाणपत्र तयार करण्याची प्रक्रिया पूर्ण करू शकतात. त्यामुळे विशेषतः वृद्ध आणि आजारी नागरिकांचा बँकेत जाण्याचा त्रास कमी होतो.

मात्र, प्रमाणपत्र तयार केल्यानंतर त्याची स्थिती आणि वैधता तपासणे विसरू नका. तसेच कोणत्याही अनधिकृत व्यक्तीला OTP किंवा आधारशी संबंधित गोपनीय माहिती देऊ नका.

वारंवार विचारले जाणारे प्रश्न (FAQ)

1. जीवन प्रमाणपत्र म्हणजे काय?

जीवन प्रमाणपत्र म्हणजे पेन्शनधारक हयात असल्याचा अधिकृत दाखला. Jeevan Pramaan द्वारे आधार आधारित पडताळणी करून डिजिटल प्रमाणपत्र तयार करता येते.

2. जीवन प्रमाणपत्र मोबाईलवरून काढता येते का?

होय. अधिकृत Jeevan Pramaan ॲप आणि AadhaarFaceRD ॲपच्या मदतीने आवश्यक अटी पूर्ण असल्यास मोबाईलवरून डिजिटल जीवन प्रमाणपत्र तयार करता येते.

3. जीवन प्रमाणपत्र काढण्यासाठी आधार कार्ड आवश्यक आहे का?

होय. Jeevan Pramaan सुविधेसाठी वैध आधार क्रमांक किंवा VID आवश्यक आहे.

4. जीवन प्रमाणपत्र काढण्यासाठी फिंगरप्रिंट मशीन आवश्यक आहे का?

नाही. Face Authentication सुविधेसाठी स्वतंत्र फिंगरप्रिंट मशीनची गरज नाही. मोबाईल कॅमेऱ्याद्वारे चेहरा स्कॅन करून पडताळणी करता येते.

5. जीवन प्रमाणपत्र तयार झाल्यानंतर बँकेत जमा करावे लागते का?

सामान्यतः नाही. डिजिटल प्रमाणपत्र संबंधित पेन्शन वितरण संस्थेला इलेक्ट्रॉनिक पद्धतीने उपलब्ध होते. तरी त्याची स्थिती तपासणे आवश्यक आहे.

6. जीवन प्रमाणपत्र डाउनलोड करण्यासाठी कोणती माहिती आवश्यक आहे?

प्रमाणपत्र डाउनलोड करण्यासाठी Pramaan ID, Captcha आणि नोंदणीकृत मोबाईलवर प्राप्त होणारा OTP आवश्यक असतो.

7. जीवन प्रमाणपत्र किती दिवस वैध असते?

जीवन प्रमाणपत्राची वैधता संबंधित पेन्शन मंजूर करणाऱ्या संस्थेच्या नियमांनुसार ठरते. त्यामुळे प्रत्येक वेळी नवीन प्रमाणपत्र कधी सादर करायचे हे संबंधित विभागाकडून तपासावे.

8. जीवन प्रमाणपत्र नोंदणीसाठी कोणते ॲप डाउनलोड करावे?

Jeevan Pramaan आणि Face Authentication साठी AadhaarFaceRD हे अधिकृत ॲप डाउनलोड करावे.

9. 80 वर्षांवरील पेन्शनधारक जीवन प्रमाणपत्र कधी सादर करू शकतात?

केंद्र सरकारच्या संबंधित वार्षिक नियमांनुसार 80 वर्षे किंवा त्यापेक्षा जास्त वयाच्या पेन्शनधारकांना 1 ऑक्टोबरपासून जीवन प्रमाणपत्र सादर करता येते.

10. जीवन प्रमाणपत्र तयार झाले की पेन्शन लगेच सुरू राहते का?

प्रमाणपत्र तयार झाल्यानंतर संबंधित पेन्शन वितरण संस्थेकडून त्याची पडताळणी आणि स्वीकार प्रक्रिया लागू असते. त्यामुळे प्रमाणपत्राची स्थिती तपासावी.

खालील लेख देखील वाचा!

1. हयातीचा दाखला कसा काढावा? ऑनलाईन सोपी प्रक्रिया!
2. विशेष सहाय्य योजनेचे पैसे आलेत का? आता घरी बसून ऑनलाईन चेक करा!
3. आपली पेन्शन आपल्या दारी’ योजना !
4. या ५ योजनांचे ऑफलाईन/ऑनलाईन अर्ज आता ग्रामपंचायत मध्ये ही भरता येणार – विशेष सहाय्य योजनेच्या निकषात सुधारणा.
5. घरबसल्या घ्या विविध सरकारी सेवांचा ऑनलाईन लाभ!
6. दिव्यांग सहाय्यक पोर्टल नोंदणीसाठी ऑनलाइन अर्ज कसा करावा? जाणून घ्या सविस्तर!
7. युडीआयडी कार्ड: अर्ज प्रक्रिया, कागदपत्रे आणि संपूर्ण माहिती!

वरील लेख आपल्या सर्व मित्रांना शेअर करा. आपल्याला या लेखाबद्दल काही प्रश्न असल्यास, कृपया कमेंट करा.

आमच्या सोशल मीडिया व्हॉट्सअ‍ॅप, फेसबुक आणि टेलिग्राम ग्रुप मध्ये सामील होण्यासाठी इथे क्लिक करा !!