ग्रामरोजगार सहायकांची कर्तव्य व जबाबदाऱ्या आणि त्यांच्या नियुक्तीच्या संदर्भात मार्गदर्शक सूचना!

ग्रामीण भागातील नागरिकांना रोजगार उपलब्ध करून देण्यासाठी शासनाकडून विविध रोजगार हमी योजना राबवल्या जातात. या योजनांची गावपातळीवर अंमलबजावणी करताना ग्रामरोजगार सहाय्यक (Gramrojgar Sahayak) यांची भूमिका महत्त्वाची असते. मजुरांची हजेरी घेणे, मस्टर रोल तयार करणे, रोजगाराच्या कामांची नोंद ठेवणे, आवश्यक कागदपत्रे सांभाळणे आणि मजुरांना वेळेवर मजुरी मिळण्यासाठी पाठपुरावा करणे अशी विविध कामे त्यांच्यामार्फत केली जातात.

मात्र ग्रामरोजगार सहाय्यक (Gramrojgar Sahayak) नेमके कोणते काम करतात? त्यांची नियुक्ती कोण करते? या पदासाठी किती शिक्षण आवश्यक आहे? त्यांना दरमहा किती मानधन मिळते? ग्रामसभा किंवा सरपंच यांना त्यांच्याबाबत कोणते अधिकार आहेत? तसेच कामात निष्काळजीपणा किंवा गैरवर्तन झाल्यास काय कारवाई होऊ शकते? असे अनेक प्रश्न नागरिक आणि या पदावर काम करणाऱ्या कर्मचाऱ्यांना पडतात.

या लेखात ग्रामरोजगार सहाय्यकांची कर्तव्ये, पात्रता, नियुक्तीचे नियम, मानधन आणि शासनाच्या मार्गदर्शक सूचनांबाबत सोप्या भाषेत माहिती जाणून घेऊया.

ग्रामरोजगार सहाय्यक – Gramrojgar Sahayak:

गावातील पात्र कुटुंबांना रोजगार उपलब्ध करून देण्यासाठी शासनाच्या रोजगार हमी कार्यक्रमाची अंमलबजावणी ग्रामपंचायत स्तरावर केली जाते. या कामासाठी ग्रामपंचायतीला अनेक प्रकारच्या प्रशासकीय, तांत्रिक आणि संगणकीय नोंदी ठेवाव्या लागतात.

ही कामे करताना ग्रामसेवकांना मदत करण्यासाठी ग्रामरोजगार सेवकांची सेवा घेतली जाते. या पदासाठी ‘ग्रामरोजगार सहाय्यक (Gramrojgar Sahayak)’ ही संज्ञाही वापरली जाते.

ग्रामरोजगार सहाय्यक (Gramrojgar Sahayak) हा गावपातळीवर रोजगार हमी योजनेच्या कामकाजाशी संबंधित अभिलेख, मजुरांची उपस्थिती, मस्टर रोल आणि इतर आवश्यक नोंदी ठेवण्यास मदत करतो.

या पदावरील व्यक्तीची सेवा बाह्यस्त्रोत (Outsourcing) पद्धतीने घेतली जाते. त्यांचे काम अर्धवेळ स्वरूपाचे असून ते शासन, जिल्हा परिषद, पंचायत समिती किंवा ग्रामपंचायतीचे नियमित कर्मचारी मानले जात नाहीत.

ग्रामरोजगार सहाय्यकांची नियुक्ती कोण करते?

ग्रामरोजगार सहाय्यकांच्या नियुक्तीच्या प्रक्रियेमध्ये ग्रामसभेची भूमिका महत्त्वाची आहे.

ग्रामरोजगार सेवकाची सेवा उपलब्ध करून घेण्याबाबत ग्रामसभा निर्णय घेते. याबाबत काही महत्त्वाच्या सूचना देण्यात आल्या आहेत.

• ग्रामरोजगार सहाय्यकाची सेवा उपलब्ध करून घेण्याबाबत निर्णय ग्रामसभेने घ्यावा.
• सरपंच किंवा ग्रामपंचायतीला मनमानी पद्धतीने संबंधित व्यक्तीला सेवेतून कमी करण्याचा अधिकार नाही.
• ग्रामपंचायतीचे पदाधिकारी बदलले तरी ग्रामरोजगार सहाय्यक बदलू नये.
• सेवेतून कमी करण्यासाठी सबळ कारण असणे आवश्यक आहे.
• संबंधित व्यक्तीला सेवेतून कमी करण्यापूर्वी ग्रामसभेत आपले म्हणणे मांडण्याची संधी द्यावी.
• यासंदर्भात ग्रामसेवकाचे अभिप्राय घ्यावेत.
• गटविकास अधिकारी किंवा विस्तार अधिकारी यांनी स्वतः नियुक्तीचे आदेश देऊ नयेत.

म्हणजेच ग्रामरोजगार सहाय्यकांच्या नियुक्ती आणि सेवा समाप्तीबाबत ग्रामसभेच्या निर्णयाला महत्त्व आहे. प्रत्यक्ष नियुक्तीसाठी मात्र सध्या लागू असलेले शासन आदेश आणि स्थानिक प्रशासनाची कार्यपद्धती तपासणे आवश्यक आहे.

ग्रामरोजगार सहाय्यक होण्यासाठी शैक्षणिक पात्रता काय आहे?

ग्रामरोजगार सहाय्यकांना ग्रामपंचायत स्तरावर अभिलेख ठेवणे, संगणकावर माहिती भरणे आणि विविध नोंदी अद्ययावत करणे अशी कामे करावी लागतात. त्यामुळे या पदासाठी शैक्षणिक पात्रतेसोबत संगणकाचे ज्ञानही आवश्यक आहे.

शैक्षणिक पात्रतेचे निकष पुढीलप्रमाणे आहेत.

1. किमान दहावी उत्तीर्ण

ग्रामरोजगार सेवक पदासाठी उमेदवार किमान दहावी उत्तीर्ण असावा.

2. बारावी उत्तीर्ण उमेदवारांना प्राधान्य

दहावीपेक्षा अधिक शिक्षण घेतलेल्या उमेदवारांना, विशेषतः बारावी उत्तीर्ण उमेदवारांना प्राधान्य देण्याची सूचना आहे.

3. MS-CIT किंवा तत्सम संगणक परीक्षा

नियुक्तीनंतर सहा महिन्यांच्या आत MS-CIT किंवा तत्सम संगणक परीक्षा उत्तीर्ण होणे आवश्यक आहे.

4. मुदतवाढीची तरतूद

अपवादात्मक परिस्थितीत गटविकास अधिकारी लेखी कारणे नमूद करून ही मुदत आणखी सहा महिन्यांपर्यंत वाढवू शकतात.

5. भविष्यातील चाचण्या

भविष्यात कामाच्या संदर्भात काही चाचण्या किंवा परीक्षा घेतल्या जाऊ शकतात. संबंधित उमेदवार या परीक्षांमध्ये उत्तीर्ण न झाल्यास सेवेतून कमी करण्याची कारवाई होऊ शकते.

याशिवाय उमेदवाराचे चारित्र्य चांगले असावे, त्याचे गावातील नागरिकांशी वर्तन चांगले असावे आणि तो उत्तम आरोग्याचा असावा, अशा अटीही नमूद आहेत.

ग्रामरोजगार सहाय्यकांची 10 महत्त्वाची कामे व जबाबदाऱ्या

ग्रामरोजगार सहाय्यकांचे काम केवळ मजुरांची हजेरी घेण्यापुरते मर्यादित नाही. गावातील रोजगार हमी कार्यक्रम व्यवस्थित चालण्यासाठी त्यांना विविध प्रकारची कामे करावी लागतात.

खालील 10 प्रमुख जबाबदाऱ्या नमूद आहेत.

1. रोजगार हमी योजनेचे अभिलेख तयार करणे

योजनेशी संबंधित सर्व प्रकारचे अभिलेख आणि नोंदवह्या तयार करणे, त्यांची योग्य नोंद ठेवणे आणि ते व्यवस्थित जतन करणे ही ग्रामरोजगार (Gramrojgar Sahayak) सहाय्यकाची महत्त्वाची जबाबदारी आहे.

2. ग्रामपंचायत स्तरावरील नोंदी अद्ययावत ठेवणे

ग्रामसेवकाच्या मार्गदर्शनाखाली अभिलेखांमध्ये आवश्यक नोंदी कराव्यात. सर्व नोंदी योग्य, व्यवस्थित आणि पूर्ण असणे आवश्यक आहे.

अभिलेख ठेवण्याची प्राथमिक जबाबदारी ग्रामरोजगार (Gramrojgar Sahayak) सहाय्यकाची असली तरी त्यावरील नियंत्रण आणि प्रतिहस्ताक्षराची जबाबदारी ग्रामसेवकाची राहते.

3. मजुरांची हजेरी घेणे

रोजगार हमी योजनेअंतर्गत सुरू असलेल्या कामावर येणाऱ्या मजुरांची उपस्थिती नोंदवणे आवश्यक आहे. यासाठी आवश्यक यांत्रिक आणि इलेक्ट्रॉनिक उपकरणे हाताळण्याची तयारी असावी.

4. मस्टर रोल तयार करणे

मजुरांच्या उपस्थितीची नोंद असलेला मस्टर रोल तयार करणे, त्यात आवश्यक माहिती भरणे आणि तो योग्य प्रकारे सांभाळणे हे महत्त्वाचे काम आहे.

मस्टर रोलमधील नोंदी अचूक असणे आवश्यक आहे. चुकीची किंवा खोटी हजेरी नोंदवणे हा गंभीर गैरवर्तनाचा प्रकार ठरू शकतो.

5. रोजगार हमी कार्यक्रमाची अंमलबजावणी करणे

गावामध्ये रोजगार हमी योजनेची कामे सुरळीतपणे आणि नियोजनबद्ध पद्धतीने सुरू राहावीत यासाठी ग्रामसेवकाच्या मार्गदर्शनाखाली प्रयत्न करणे आवश्यक आहे.

6. तांत्रिक अधिकाऱ्यांना मदत करणे

रोजगार हमी योजनेतील कामांचे मोजमाप घेण्यासाठी कनिष्ठ अभियंता आणि संबंधित तांत्रिक अधिकाऱ्यांना मदत करणे ही जबाबदारी आहे.

तसेच पंचायत समिती आणि शासनाच्या संबंधित कर्मचाऱ्यांना रोजगार कार्यक्रमाच्या कामकाजात सहकार्य करावे.

7. मजुरांना वेळेवर मजुरी मिळण्यासाठी पाठपुरावा करणे

मस्टर रोल गटविकास अधिकारी कार्यालयात घेऊन जाणे आणि बँक तसेच पोस्ट ऑफिसशी संपर्क साधणे आवश्यक आहे.

मजुरांच्या मजुरीच्या भुगतानास विनाकारण विलंब होऊ नये, यासाठी ग्रामरोजगार (Gramrojgar Sahayak) सहाय्यकाने दक्ष राहणे अपेक्षित आहे.

8. मस्टर रोलवरील स्वाक्षरीची जबाबदारी

मस्टर रोल तयार करणे आणि त्यावरील स्वाक्षरी करण्याची जबाबदारी ग्रामरोजगार (Gramrojgar Sahayak) सहाय्यकाची आहे. मात्र प्रतिहस्ताक्षराची व्यवस्था कामाच्या यंत्रणेनुसार वेगवेगळी आहे.

• ग्रामपंचायत यंत्रणेच्या कामासाठी ग्रामरोजगार सेवकाची स्वाक्षरी आणि ग्रामसेवकाचे प्रतिहस्ताक्षर.
• इतर यंत्रणांच्या कामासाठी ग्रामरोजगार सेवकाची स्वाक्षरी आणि संबंधित यंत्रणेच्या तांत्रिक अधिकाऱ्याचे प्रतिहस्ताक्षर.

9. दैनंदिन कामाची डायरी लिहिणे

दररोज केलेल्या कामाची नोंद डायरीमध्ये करणे आणि ती ग्रामसेवकाला सादर करणे आवश्यक आहे. यामुळे कोणत्या दिवशी कोणती कामे केली याची नोंद उपलब्ध राहते.

10. ग्रामपंचायत कार्यालयात उपस्थित राहणे

ठरवून दिलेल्या दिवशी आणि वेळेत ग्रामपंचायत कार्यालयात उपस्थित राहून कामाचे नियोजन करावे. त्याबाबत ग्रामसेवकाला माहिती देऊन त्यांच्या मार्गदर्शनाखाली कामे पूर्ण करावीत.

ग्रामरोजगार सहाय्यकांना किती मानधन मिळते?

ग्रामरोजगार (Gramrojgar Sahayak) सहाय्यकांच्या मानधनाबाबत अनेकांना उत्सुकता असते. विशेषतः या पदावर काम करणाऱ्या व्यक्तींना सध्याचे मानधन किती आहे, हे जाणून घ्यायचे असते.

महाराष्ट्र शासनाच्या नियोजन विभागाने उपलब्ध करून दिलेल्या अधिकृत माहितीनुसार, ग्रामरोजगार सेवकांना दरमहा ₹8,000 एकत्रित मानधन देण्यास 3 ऑक्टोबर 2024 रोजीच्या शासन निर्णयानुसार मान्यता देण्यात आली आहे.

या निर्णयामुळे मानधनाबाबत महत्त्वाची सुधारणा करण्यात आली.

मानधनासंबंधी लक्षात ठेवण्यासारखे मुद्दे:

• दरमहा ₹8,000 एकत्रित मानधनाची तरतूद आहे.
• मानधनासाठी 3 ऑक्टोबर 2024 चा शासन निर्णय महत्त्वाचा आहे.
• मानधन वितरणाची प्रक्रिया संबंधित विभागाच्या आदेशानुसार होते.
• मानधनाबाबत काही अडचण असल्यास संबंधित गटविकास अधिकारी कार्यालयाशी संपर्क साधता येतो.

टीप: ₹8,000 ही 3 ऑक्टोबर 2024 च्या शासन निर्णयानुसार मंजूर केलेली रक्कम आहे. पुढील सुधारणा किंवा अतिरिक्त लाभ लागू झाले असल्यास त्यासाठी नवीन शासन निर्णय तपासावा.

ग्रामरोजगार सहाय्यकांना कायमस्वरूपी सरकारी नोकरीचा दर्जा आहे का?

हा प्रश्न अनेकांना पडतो. कारण ग्रामरोजगार सहाय्यक (Gramrojgar Sahayak) ग्रामपंचायत कार्यालयात काम करतात आणि शासनाच्या रोजगार हमी योजनेशी संबंधित जबाबदाऱ्या पार पाडतात.

त्यांची सेवा तात्पुरत्या स्वरूपाची आहे. ते राज्य शासन, जिल्हा परिषद, पंचायत समिती किंवा ग्रामपंचायतीचे नियमित कर्मचारी नाहीत.

त्यामुळे या पदाला नियमित शासकीय कर्मचाऱ्याचा दर्जा असल्याचे समजणे योग्य ठरणार नाही.

त्यांच्या सेवा अटी, मानधन आणि इतर बाबी संबंधित शासन निर्णयांनुसार निश्चित होतात.

ग्रामरोजगार सहाय्यकाला सरपंच कामावरून काढू शकतात का?

ग्रामपंचायत किंवा सरपंच यांना ग्रामरोजगार सेवकाला मनमानी पद्धतीने सेवेतून कमी करण्याचा अधिकार नाही.

यासंदर्भात काही महत्त्वाच्या बाबी लक्षात घ्याव्यात.

1. ग्रामपंचायतीचे पदाधिकारी बदलले म्हणून ग्रामरोजगार सहाय्यक (Gramrojgar Sahayak) बदलू नये.
2. सेवेतून कमी करण्यासाठी सबळ कारण असणे आवश्यक आहे.
3. संबंधित व्यक्तीला ग्रामसभेत आपले म्हणणे मांडण्याची संधी द्यावी.
4. ग्रामसेवकाचे अभिप्राय घ्यावेत.
5. सेवा समाप्तीबाबत ग्रामसभेच्या निर्णयाला महत्त्व आहे.

त्यामुळे कोणत्याही कारणाशिवाय किंवा वैयक्तिक वादातून ग्रामरोजगार (Gramrojgar Sahayak) सहाय्यकाला कामावरून कमी करण्याची कारवाई करणे योग्य नाही. प्रत्यक्ष प्रकरणात लागू असलेला अद्ययावत शासन आदेश तपासणे आवश्यक आहे.

ग्रामरोजगार सहाय्यकाकडून गैरवर्तन झाल्यास काय कारवाई होते?

ग्रामरोजगार (Gramrojgar Sahayak) सहाय्यकाने आपली जबाबदारी प्रामाणिकपणे पार पाडणे आवश्यक आहे. कामात निष्काळजीपणा किंवा गैरवर्तन आढळल्यास संबंधित मार्गदर्शक सूचनांनुसार कारवाई होऊ शकते.

खालील बाबी गैरवर्तनाच्या स्वरूपात नमूद आहेत.

• रोजगार हमी योजनेच्या अभिलेखांची योग्य काळजी न घेणे.
• काम व्यवस्थित न करणे.
• भ्रष्टाचारासंबंधी तक्रारी.
• खोटे हजेरीपत्रक तयार करणे.
• मजुरांना वाईट वागणूक देणे.
• विशेषतः महिला मजुरांशी गैरवर्तन करणे.

अशा तक्रारींमध्ये तथ्य आढळल्यास मानधनात कपात करण्यापासून सेवेतून निष्कासित करण्यापर्यंत दंडात्मक कारवाई होऊ शकते.

मात्र सेवेतून कमी करण्यापूर्वी संबंधित व्यक्तीला आपले म्हणणे मांडण्याची संधी देण्याची तरतूद आहे.

एका ग्रामपंचायतीमध्ये किती ग्रामरोजगार सहाय्यक असू शकतात?

साधारणपणे एका ग्रामपंचायतीमध्ये एक ग्रामरोजगार सेवक असावा.

मात्र ग्रामपंचायत मोठी असल्यास किंवा रोजगार हमी योजनेअंतर्गत कामांचा व्याप जास्त असल्यास एकापेक्षा जास्त ग्रामरोजगार सहाय्यक (Gramrojgar Sahayak) उपलब्ध करून घेता येतात.

विशेषतः खालील परिस्थितींमध्ये एकापेक्षा जास्त व्यक्तींची सेवा घेण्याची तरतूद आहे.

• ग्रामपंचायत क्षेत्र मोठे असल्यास.
• गावातील रोजगार हमीची कामे मोठ्या प्रमाणावर सुरू असल्यास.
• ग्रामपंचायत क्षेत्रात अनेक गावे विखुरलेली असल्यास.
• आदिवासी आणि मागास भागांचा समावेश असल्यास.

2026 मध्ये रोजगार हमी योजनेत काय बदल झाला?

ग्रामीण रोजगार हमी योजनेच्या संदर्भात 2026 मध्ये महत्त्वाचा बदल झाला आहे.

केंद्र सरकारने विकसित भारत – रोजगार आणि आजीविका मिशन (ग्रामीण) अर्थात VB-G RAM G Act, 2025 हा नवीन कायदा 1 जुलै 2026 पासून लागू केला आहे.

या कायद्यामुळे पूर्वीच्या महात्मा गांधी राष्ट्रीय ग्रामीण रोजगार हमी अधिनियम, 2005 ची जागा नवीन कायद्याने घेतली आहे.

नवीन कायद्यातील महत्त्वाचे बदल पुढीलप्रमाणे आहेत.

1. प्रत्येक पात्र ग्रामीण कुटुंबाला आर्थिक वर्षात 125 दिवसांच्या मजुरीच्या रोजगाराची वैधानिक हमी.
2. रोजगाराची मागणी आणि काम उपलब्ध करून देण्याच्या प्रक्रियेला महत्त्व.
3. मजुरीचे भुगतान थेट बँक किंवा पोस्ट ऑफिस खात्यात DBT द्वारे.
4. मजुरीचे भुगतान साप्ताहिक किंवा मस्टर रोल बंद झाल्यानंतर जास्तीत जास्त 15 दिवसांच्या आत करण्याची तरतूद.
5. ग्रामीण भागात टिकाऊ आणि उत्पादक मालमत्ता निर्माण करण्यावर भर.
6. जलसंधारण, ग्रामीण पायाभूत सुविधा आणि उपजीविकेशी संबंधित कामांना प्राधान्य.

महाराष्ट्रातही नवीन कायद्याची अंमलबजावणी 1 जुलै 2026 पासून सुरू झाली आहे.

मात्र ग्रामरोजगार (Gramrojgar Sahayak) सहाय्यकांच्या जुन्या कर्तव्यांमध्ये नवीन कायद्यानुसार नेमके कोणते बदल करण्यात आले आहेत, यासाठी महाराष्ट्र शासनाचे स्वतंत्र अद्ययावत आदेश तपासणे आवश्यक आहे.

ग्रामरोजगार सहाय्यकांच्या कामाबाबत तक्रार कुठे करावी?

ग्रामरोजगार सहाय्यक (Gramrojgar Sahayak) काम करत नसल्यास, मजुरांची चुकीची हजेरी लावत असल्यास किंवा मजुरांना त्रास देत असल्यास संबंधित प्रशासनाकडे तक्रार करता येते.

तक्रारीसाठी खालील कार्यालयांशी संपर्क साधता येईल.

1. ग्रामपंचायत कार्यालय.
2. ग्रामसेवक.
3. पंचायत समितीचे गटविकास अधिकारी (BDO).
4. जिल्हा परिषदेतील संबंधित रोजगार हमी विभाग.
5. जिल्हास्तरीय तक्रार निवारण यंत्रणा.

तक्रार करताना संबंधित कामाचे नाव, गाव, मजुरांची माहिती, मस्टर रोल किंवा उपलब्ध पुरावे जोडावेत. शक्यतो लेखी तक्रार करून तिची पोचपावती घ्यावी.

गावातील रोजगार हमी कार्यक्रमाची अंमलबजावणी प्रभावीपणे होण्यासाठी ग्रामरोजगार (Gramrojgar Sahayak) सहाय्यकांची भूमिका महत्त्वाची आहे. मजुरांची हजेरी, मस्टर रोल, अभिलेखांची देखभाल, कामाचे नियोजन आणि मजुरीच्या भुगतानासाठी पाठपुरावा अशी अनेक कामे त्यांना करावी लागतात.

महाराष्ट्र शासनाने 3 ऑक्टोबर 2024 रोजीच्या निर्णयानुसार ग्रामरोजगार सेवकांना दरमहा ₹8,000 एकत्रित मानधन देण्यास मान्यता दिली आहे. तसेच 2026 पासून नवीन ग्रामीण रोजगार कायदा लागू झाल्यामुळे या क्षेत्रातील कामकाजात बदल झाले आहेत.

त्यामुळे ग्रामरोजगार (Gramrojgar Sahayak) सहाय्यकांनी आपली कर्तव्ये आणि जबाबदाऱ्या समजून घेणे तसेच ग्रामपंचायत आणि ग्रामसभेनेही संबंधित नियमांनुसार कामकाज करणे आवश्यक आहे.

या लेखात, आम्ही ग्रामरोजगार सहाय्यकांची (Gramrojgar Sahayak) कर्तव्य व जबाबदाऱ्या आणि त्यांच्या नियुक्तीच्या संदर्भात मार्गदर्शक सूचना; या विषयीची संपूर्ण माहिती दिली आहे. मला आशा आहे की तुम्हाला हा लेख आवडला असेल. तुम्हाला हा लेख आवडला तर नक्की शेअर करा. तुम्हाला या लेखाबद्दल काही प्रश्न असल्यास, कृपया टिप्पणी द्या.

पुढील लेख देखील वाचा!

1. ग्रामरोजगार सेवकांच्या तक्रारी संदर्भात शासन नियम; विषयी सविस्तर माहिती !
2. ग्रामरोजगार सेवक मनरेगा हजेरीपट निर्गमित करणार !
3. मनरेगा संबंधित तक्रार आणि सुचना ऑनलाईन नोंदवा ! Register MNREGA related complaints and suggestions online!
4. महात्मा गांधी रोजगार हमी योजना (मनरेगा) अंतर्गत जॉब कार्डसाठी अर्ज कसा करायचा? जॉब कार्ड यादी मध्ये ऑनलाईन नाव तपासा!
5. मनरेगा योजनेंतर्गत कामांवरील हजेरीपट ग्राम पंचयातस्तरावरून निर्गमित करण्याची कार्यपध्दती !
6. ग्रामपंचायत स्तरावर अतिरीक्त ग्रामरोजगार सेवकांची नियुक्ती !
7. ग्रामपंचायत मधील मनरेगा अंतर्गत रोजगार हमी योजनेचे पैसे खात्यावर जमा झाले की नाही हे ऑनलाईन कसं पाहायचं? जाणून घ्या सविस्तर माहिती !
8. ग्रामपंचायत कर्मचाऱ्यांच्या जबाबदाऱ्या व कर्तव्य; कर्मचाऱ्यांची संपूर्ण माहिती आणि पेमेंट स्टेटस ऑनलाईन कसे पाहायचे? जाणून घ्या सविस्तर माहिती
9. ग्रामपंचायत मधील मनरेगाच्या कामांचं स्टेटस ऑनलाईन कसं पाहायचं? जाणून घ्या सविस्तर माहिती
10. ग्रामपंचायतच्या विविध योजनांच्या लाभार्थ्यांची यादी ऑनलाईन कशी पाहायची ? जाणून घ्या सविस्तर माहिती!

वरील लेख आपल्या सर्व मित्रांना शेअर करा. आपल्याला या लेखाबद्दल काही प्रश्न असल्यास, कृपया कमेंट करा.

आमच्या सोशल मीडिया व्हॉट्सअ‍ॅप, फेसबुक आणि टेलिग्राम ग्रुप मध्ये सामील होण्यासाठी इथे क्लिक करा !!