आपले सरकार शालेय शिक्षण सेवा: मार्कशीट व दाखल्यांचे नवे नियम!

दहावी किंवा बारावीची मूळ गुणपत्रिका (Marksheet) हरवली, फाटली किंवा खराब झाली की आपल्या पायाखालची जमीनच सरकते. नवीन नोकरीसाठी अर्ज करायचा असतो, कॉलेजमध्ये प्रवेश घ्यायचा असतो किंवा पासपोर्ट-व्हिसाचे काम असते आणि नेमके अशाच वेळी जुने शैक्षणिक कागदपत्र सापडत नाही. पूर्वी डुप्लिकेट मार्कशीट किंवा बोर्डाचे सर्टिफिकेट काढायचे म्हटले की शाळेचे उंबरठे झिजवणे, मुख्याध्यापकांचे शिफारस पत्र घेणे, स्टॅम्प पेपरवर हमीपत्र (Affidavit/Undertaking) तयार करणे आणि विभागीय मंडळाच्या (Board Office) चकरा मारणे हे ओघाने आलेच. पण आता महाराष्ट्र शासनाने विद्यार्थ्यांना आणि पालकांना एक मोठा दिलासा दिला आहे. महाराष्ट्र शासनाच्या नवीन निर्णयानुसार आपले सरकार शालेय शिक्षण सेवा (Aaple Sarkar School Education Services) अंतर्गत आता मोठे आणि क्रांतिकारी बदल करण्यात आले आहेत.

आपले सरकार शालेय शिक्षण सेवा – Aaple Sarkar School Education Services:

दिनांक ०९ ऑक्टोबर २०२६ रोजी महाराष्ट्र शासनाच्या शालेय शिक्षण व क्रीडा विभागाने एक अत्यंत महत्त्वाचा शासन निर्णय (GR) जारी केला आहे. या शासन निर्णयानुसार, शासकीय प्रक्रिया पुनर्रचना (GPR – Government Process Re-engineering) प्रणाली अंतर्गत शिक्षण विभागाच्या विविध ऑनलाइन सेवा अधिक पारदर्शक, जलद आणि पेपरलेस करण्यात आल्या आहेत. या लेखात आपण आपले सरकार शालेय शिक्षण सेवा (Aaple Sarkar School Education Services) नेमक्या कशा बदलल्या आहेत, आता कोणत्या सेवेसाठी किती कागदपत्रे लागणार आणि किती दिवसांत घरबसल्या प्रमाणपत्र मिळणार, याची संपूर्ण माहिती अगदी सोप्या भाषेत पाहणार आहोत.

शालेय शिक्षण विभागाचा ०९ ऑक्टोबर २०२६ चा शासन निर्णय नेमका काय आहे?

राज्य शासनाने ३० मे २०२५ रोजीच्या परिपत्रकानुसार राज्यातील सर्व विभागांसाठी १५० दिवसांचा एक विशेष कृती आराखडा निश्चित केला होता. या आराखड्याचा मुख्य उद्देश म्हणजे सामान्य नागरिकांना (G2C) आणि व्यावसायिकांना (G2B) दिल्या जाणाऱ्या शासकीय सेवांमधील लालफितीचा कारभार संपवून त्या पूर्णपणे डिजिटल, सुलभ आणि कालबद्ध करणे हा होता. यासाठी शालेय शिक्षण विभागाच्या प्रधान सचिवांच्या अध्यक्षतेखाली एक विशेष अभ्यास गट नेमण्यात आला होता.

या अभ्यास गटाने आणि मुख्यमंत्री सचिवालयाच्या पुनर्विलोकन समितीने केलेल्या शिफारशींनुसार, नागरिकांना शैक्षणिक कागदपत्रे मिळण्यास होणारा प्रशासकीय विलंब टाळण्यासाठी आपले सरकार शालेय शिक्षण सेवा (Aaple Sarkar School Education Services) सुधारित करण्यास मान्यता देण्यात आली आहे. या सुधारणांमुळे आता अर्जातील रकान्यांची (Fields) संख्या, लागणाऱ्या कागदपत्रांची यादी आणि फाईल मंजूर होण्याचे प्रशासकीय टप्पे (Desks) मोठ्या प्रमाणात कमी करण्यात आले आहेत.

१. सेवांचे सुसूत्रीकरण: ९ वरून आता ८ मुख्य सेवा!

पूर्वी लोकसेवा हक्क कायद्यांतर्गत (RTS) शालेय शिक्षण विभागाच्या एकूण ९ सेवा अधिसूचित करण्यात आल्या होत्या. आता GPR सुधारणांनंतर अनावश्यक आणि कालबाह्य ठरलेली १ सेवा कायमस्वरूपी बंद करून (Elimination), एकूण सेवांची संख्या ९ वरून ८ वर आणण्यात आली आहे.

या ८ सेवांचे वर्गीकरण खालील दोन प्रकारांत करण्यात आले आहे:

1. शासन ते नागरिक (G2C Services): पूर्वी ८ सेवा होत्या, आता ७ सेवा असतील. या सर्व ७ सेवा नागरिकांना आणि विद्यार्थ्यांना थेट आपले सरकार पोर्टलवरून (aaplesarkar.maharashtra.gov.in) उपलब्ध करून दिल्या जात आहेत.

2. शासन ते व्यावसायिक (G2B Service): यामध्ये १ मुख्य सेवा कायम ठेवण्यात आली असून ती शासकीय वाणिज्य प्रमाणपत्र परीक्षेसाठी (GCC/TBC) संस्था संलग्नतेशी संबंधित आहे. ही सेवा ‘मैत्री’ पोर्टलद्वारे (maitri.maharashtra.gov.in) दिली जाते.

‘तात्पुरते प्रमाणपत्र’ (Provisional Certificate) सेवा का बंद झाली?

अनेक विद्यार्थ्यांना प्रश्न पडेल की कोणती सेवा बंद करण्यात आली आहे? तर महाराष्ट्र राज्य माध्यमिक व उच्च माध्यमिक शिक्षण मंडळामार्फत दिली जाणारी ‘शालांत प्रमाणपत्र परीक्षेचे तात्पुरते प्रमाणपत्र’ (Provisional Certificate of School Certificate Examination) ही सेवा आता वगळण्यात (De-notified and Removed) आली आहे.

याचे कारण असे की, फेब्रुवारी/मार्च २०२६ च्या परीक्षेपासून दहावी आणि बारावीची गुणपत्रिका (Marksheet) आणि प्रमाणपत्र (Passing Certificate) हे दोन्ही वेगवेगळे न देता एकाच एकत्रित दस्तऐवजात (Combined Single Document) दिले जात आहेत. त्यामुळे वेगळ्या तात्पुरत्या प्रमाणपत्राची गरजच उरलेली नाही.

२. पुणे बोर्डाच्या (MSBSHSE) सेवांमध्ये झालेले मोठे बदल

महाराष्ट्र राज्य माध्यमिक व उच्च माध्यमिक शिक्षण मंडळ, पुणे (Pune Board) अंतर्गत येणाऱ्या दहावी (SSC) आणि बारावीच्या (HSC) विद्यार्थ्यांसाठी आपले सरकार शालेय शिक्षण सेवा (Aaple Sarkar School Education Services) खालीलप्रमाणे अधिक सोप्या करण्यात आल्या आहेत:

अ) डुप्लिकेट मार्कशीट आणि प्रमाणपत्र (Second Mark Sheet and Certificate)

• पूर्वीची पद्धत: अर्जात १५ रकाने भरावे लागायचे आणि आधार कार्डसोबत हमीपत्र (Undertaking Letter) असे २ कागदपत्रे जोडावी लागत होती.

• नवीन सुधारणा (Post GPR): आता अर्जातील रकाने १२ करण्यात आले आहेत. सर्वात महत्त्वाचे म्हणजे हमीपत्र (Undertaking Letter) जोडण्याची अट रद्द करण्यात आली असून केवळ १ कागदपत्र म्हणजे ‘आधार कार्ड’ जोडून तुम्हाला अवघ्या ७ दिवसांत डुप्लिकेट मार्कशीट व सर्टिफिकेट मिळणार आहे.

ब) गुणांची पडताळणी (Marks Verification)

• दहावी-बारावीच्या परीक्षेत मिळालेल्या गुणांची पडताळणी करायची असल्यास अर्जात फक्त ६ रकाने भरावे लागतील. यासाठी कोणतेही अतिरिक्त कागदपत्र (० कागदपत्रे) जोडण्याची गरज नाही. विभागीय मंडळ स्तरावर केवळ १ डेस्कवरून १५ दिवसांच्या आत यावर निर्णय घेतला जाईल.

क) उत्तरपत्रिकेची छायांकित प्रत मिळवणे (Photocopy of Answer Sheet)

• परीक्षेतील उत्तरपत्रिकेची फोटोकॉपी हवी असल्यास आता आपले सरकार प्रणालीद्वारे शून्य कागदपत्रांत (० Documents) आणि केवळ ६ रकान्यांचा अर्ज भरून ही सेवा मिळेल. यासाठी कमाल कालावधी ३० दिवसांचा निश्चित करण्यात आला आहे.

ड) खाजगीरीत्या परीक्षेस प्रविष्ट होणे (Private Candidate Form No. 17)

• जे विद्यार्थी शाळेत न जाता बहिःस्थ किंवा खाजगी उमेदवार म्हणून दहावी/बारावीची परीक्षा देऊ इच्छितात, त्यांना पूर्वी ऑनलाइन अर्जात तब्बल ४० रकाने (Fields) भरावे लागत होते. आता ती संख्या कमी करून २९ करण्यात आली आहे.

• कागदपत्रांमध्ये कपात: पूर्वी ४ कागदपत्रे लागायची. आता पेमेंट पावती (Payment Receipt) स्वतंत्रपणे अपलोड करण्याची गरज काढून टाकली आहे, कारण सिस्टिम इंटिग्रेशनमुळे पेमेंटची माहिती आपोआप नोंदवली जाते. आता फक्त १) शाळा सोडल्याचा दाखला (LC), २) आधार कार्ड आणि ३) अधिवास प्रमाणपत्र (Domicile) किंवा प्रतिज्ञापत्र एवढी ३ कागदपत्रेच लागतील.

३. महाराष्ट्र राज्य परीक्षा परिषद, पुणे (MSCE) च्या सेवांमधील क्रांतिकारी बदल

शासकीय वाणिज्य प्रमाणपत्र परीक्षा (GCC – टंकलेखन/लघुलेखन/संगणक टायपिंग) आणि डी.एड. (D.Ed.) धारकांसाठी महाराष्ट्र राज्य परीक्षा परिषदेच्या सेवांमध्ये सर्वात मोठी कपात करण्यात आली आहे. पूर्वी या सेवांसाठी फाईल तब्बल ६ वेगवेगळ्या डेस्कवरून (टेबलांवरून) फिरायची, ती संख्या आता निम्म्यावर म्हणजे फक्त ३ डेस्कवर (अधीक्षक -> सहाय्यक आयुक्त -> आयुक्त) आणली आहे.

आपले सरकार शालेय शिक्षण सेवा (Aaple Sarkar School Education Services) अंतर्गत परीक्षा परिषदेच्या खालील ३ प्रमुख सेवा आता १५ दिवसांत मिळतील:

1. वाणिज्य प्रमाणपत्र परीक्षा प्रमाणपत्रात दुरुस्ती (GCC Certificate Amendment):

   • पूर्वी: २२ रकाने, ६ डेस्क आणि ४ कागदपत्रे लागायची.

   • आता: फक्त १७ रकाने आणि ३ डेस्क असतील. कागदपत्रांमधून टायपिंग संस्थेचे शिफारस पत्र (Letter of Recommendation of institute) आणि दहावी/बारावीचे स्वतंत्र सर्टिफिकेट देण्याची अट रद्द केली आहे. आता फक्त आधार कार्ड आणि GCC/TBC प्रमाणपत्र या २ कागदपत्रांवर दुरुस्ती होईल.

2. वाणिज्य प्रमाणपत्र परीक्षेची द्वितीय प्रत (Second Copy of Commerce Certificate):

   • तुमचे टायपिंग किंवा स्टेनोचे सर्टिफिकेट हरवले असेल, तर आता संस्थेच्या शिफारस पत्राची गरज नाही. केवळ आधार कार्ड आणि जुन्या GCC/TBC सर्टिफिकेटच्या तपशिलावर (एकूण २ कागदपत्रे) १५ दिवसांत ऑनलाईन द्वितीय प्रत मिळेल.

3. डी.एड. गुणपत्रिका व प्रमाणपत्राची द्वितीय प्रत (Second Copy of D.Ed. Marksheet/Certificate):

   • राज्यातील लाखो शिक्षकांसाठी ही अत्यंत महत्त्वाची अपडेट आहे. डी.एड. ची डुप्लिकेट मार्कशीट काढण्यासाठी पूर्वी कॉलेजचे शिफारस पत्र आणि ४ कागदपत्रे लागायची. आता ६ ऐवजी ३ डेस्क आणि ४ ऐवजी फक्त २ कागदपत्रे (१. आधार कार्ड/SSC-HSC सर्टिफिकेट आणि २. D.Ed सर्टिफिकेट पीडीएफ) जोडून १५ दिवसांत काम पूर्ण होईल.

GPR पूर्वी आणि GPR नंतर काय बदलले?

वाचकांच्या सोयीसाठी आपले सरकार शालेय शिक्षण सेवा (Aaple Sarkar School Education Services) मधील बदलांचा संपूर्ण आढावा खालील तक्त्यात दिला आहे:

या नवीन नियमांचे विद्यार्थ्यांना आणि पालकांना होणारे ४ मोठे फायदे

शासन निर्णयातील कलमांनुसार आपले सरकार शालेय शिक्षण सेवा (Aaple Sarkar School Education Services) वापरताना नागरिकांना खालील थेट फायदे मिळणार आहेत:

1. अंतिम प्रमाणपत्र थेट ऑनलाईन (Online Final Certificate): अर्ज मंजूर झाल्यानंतर प्रमाणपत्र किंवा डुप्लिकेट मार्कशीट घेण्यासाठी पुणे बोर्डात किंवा विभागीय कार्यालयात जाण्याची गरज नाही. सर्व सेवांचे अंतिम प्रमाणपत्र ऑनलाईन प्रणालीद्वारेच डिजिटल स्वरूपात उपलब्ध करून देण्याचे स्पष्ट आदेश देण्यात आले आहेत.

2. पुन्हा-पुन्हा माहिती मागण्यास मनाई (System Integration): शासनाच्या इतर प्रणालींमध्ये किंवा शिक्षण विभागाच्या डेटाबेसमध्ये जी माहिती आधीच उपलब्ध आहे, ती पुन्हा अर्जदाराकडून मागवली जाणार नाही. विविध सरकारी पोर्टल्समध्ये माहितीची देवाणघेवाण (System Integration) केली जाईल.

3. शिफारस पत्रे आणि हमीपत्रांचा त्रास संपला: शाळा किंवा टायपिंग इन्स्टिट्यूट बंद पडली असेल, तर पूर्वी शिफारस पत्र मिळवताना विद्यार्थ्यांचे प्रचंड हाल व्हायचे. आता शिफारस पत्र आणि अनावश्यक हमीपत्रांची अट काढून टाकल्यामुळे कोणाच्याही स्वाक्षरीसाठी फिरण्याची गरज उरलेली नाही.

4. अधिकार प्रत्यार्पण (Delegation of Power): निर्णय प्रक्रियेतील डेस्क कमी करून खालच्या स्तरावरील अधिकाऱ्यांनाच मंजुरीचे अधिकार दिल्यामुळे फायली अडकून राहणार नाहीत आणि लोकसेवा हक्क कायद्याच्या (RTS) कालमर्यादेतच काम पूर्ण होईल.

आपले सरकार पोर्टलवर ऑनलाईन अर्ज कसा करावा?

जर तुम्हाला वरीलपैकी कोणत्याही सेवेचा लाभ घ्यायचा असेल, तर तुम्ही घरबसल्या मोबाईल किंवा कॉम्प्युटरवरून खालीलप्रमाणे अर्ज करू शकता:

• पायरी १: सर्वप्रथम महाराष्ट्र शासनाच्या अधिकृत aaplesarkar.maharashtra.gov.in या संकेतस्थळावर जा.

• पायरी २: तुमचे नवीन युजर आयडी (New User Registration) तयार करा किंवा आधीच खाते असल्यास मोबाईल नंबर व ओटीपी/पासवर्ड टाकून लॉगिन करा.

• पायरी ३: डॅशबोर्डवर डाव्या बाजूला असलेल्या विभागांच्या यादीतून ‘शालेय शिक्षण व क्रीडा विभाग’ (School Education and Sports Department) निवडा.

• पायरी ४: त्याखाली तुम्हाला पुणे बोर्ड (MSBSHSE) किंवा महाराष्ट्र राज्य परीक्षा परिषद (MSCE) हा उपविभाग दिसेल, त्यातील तुम्हाला हवी असलेली सेवा (उदा. Second Mark Sheet किंवा D.Ed Second Copy) निवडा.

• पायरी ५: कमी केलेल्या नवीन रकान्यांनुसार तुमचा बैठक क्रमांक (Seat No.), उत्तीर्ण वर्ष आणि मूलभूत माहिती भरा.

• पायरी ६: नवीन नियमानुसार आवश्यक असलेले किमान कागदपत्र (उदा. फक्त आधार कार्ड) अपलोड करा आणि ऑनलाइन शुल्क (Fees) भरा.

• पायरी ७: अर्ज सबमिट केल्यानंतर तुम्हाला एक अर्जाचा क्रमांक (Application ID) मिळेल. ठरवून दिलेल्या मुदतीत (७ ते १५ दिवसांत) तुमचे डिजिटल स्वाक्षरी असलेले अंतिम प्रमाणपत्र तुमच्या आपले सरकार खात्यात डाउनलोडसाठी उपलब्ध होईल.

शालेय शिक्षण विभाग शासन निर्णय: शालेय शिक्षण विभागाच्या अधिसूचित सेवांमध्ये GPR नुसार सुधारणा करण्याबाबत शासन निर्णय डाउनलोड करण्यासाठी येथे क्लिक करा.

वारंवार विचारले जाणारे प्रश्न (FAQs)

प्रश्न १: आपले सरकार शालेय शिक्षण सेवा अंतर्गत आता किती सेवा ऑनलाइन मिळतात?

उत्तर: ०९ ऑक्टोबर २०२६ च्या शासन निर्णयानुसार, आपले सरकार शालेय शिक्षण सेवा (Aaple Sarkar School Education Services) अंतर्गत नागरिकांसाठी ७ मुख्य सेवा (G2C) आणि मैत्री पोर्टलवरून व्यावसायिकांसाठी १ सेवा (G2B) अशा एकूण ८ सेवा ऑनलाइन दिल्या जातात.

प्रश्न २: दहावी किंवा बारावीची डुप्लिकेट मार्कशीट काढण्यासाठी आता कोणती कागदपत्रे लागतात?

उत्तर: GPR सुधारणांनुसार आता दहावी-बारावीची द्वितीय गुणपत्रिका किंवा प्रमाणपत्र मिळवण्यासाठी हमीपत्राची गरज नसून फक्त ‘आधार कार्ड’ हे एकच कागदपत्र अपलोड करावे लागते.

प्रश्न ३: आपले सरकार शालेय शिक्षण सेवा द्वारे डुप्लिकेट मार्कशीट किती दिवसांत मिळते?

उत्तर: लोकसेवा हक्क कायद्याच्या (RTS) कालमर्यादेनुसार, दहावी-बारावीची डुप्लिकेट गुणपत्रिका अर्ज केल्यापासून ७ दिवसांच्या आत आणि D.Ed किंवा GCC टायपिंग प्रमाणपत्राची द्वितीय प्रत १५ दिवसांच्या आत ऑनलाइन दिली जाते.

प्रश्न ४: दहावी-बारावीचे ‘तात्पुरते प्रमाणपत्र’ (Provisional Certificate) आता का बंद करण्यात आले आहे?

उत्तर: फेब्रुवारी/मार्च २०२६ च्या परीक्षेपासून गुणपत्रिका (Marksheet) आणि प्रमाणपत्र (Passing Certificate) हे एकाच दस्तऐवजात एकत्रित दिले जात असल्याने तात्पुरत्या प्रमाणपत्राची गरज उरलेली नाही, म्हणून ही सेवा बंद करण्यात आली आहे.

प्रश्न ५: अंतिम प्रमाणपत्र घेण्यासाठी बोर्डाच्या कार्यालयात जावे लागते का?

उत्तर: नाही. नवीन शासन निर्णयानुसार आपले सरकार प्रणालीद्वारे दिले जाणारे सर्व अंतिम प्रमाणपत्रे आता ऑनलाइन पद्धतीनेच अर्जदाराच्या लॉगिनमध्ये उपलब्ध करून दिली जातात.

खालील लेख देखील वाचा !

1. आपले सरकार आरटीएस शिक्षण सेवा : Migration Certificate बंद! डिग्रीवर फोटो आणि QR Code सक्तीचा; वाचा ५ नवीन नियम
2. अपार आयडी ‘एक राष्ट्र, एक ओळखपत्र’ प्रत्येक विद्यार्थ्याला बनवावे लागणार !
3. जातीचा दाखला ऑनलाईन कसा काढायचा? जाणून घ्या सविस्तर प्रोसेस !
4. जात वैधता प्रमाणपत्रासाठी ऑनलाईन अर्ज कसा करायचा? जाणून घ्या सविस्तर प्रोसेस – Caste Validity Certificate
5. जात प्रमाणपत्र पडताळणीसाठी आता ऑफलाईनही अर्ज करता येणार! जात वैधता ऑफलाइन अर्ज PDF फाईल.
6. नॉन क्रिमिलेअर दाखला ऑनलाईन कसा काढायचा? याबद्दल सविस्तर माहिती जाणून घ्या !
7.  उत्पन्नाचा दाखला ऑनलाईन कसा काढायचा? याबद्दल सविस्तर माहिती
8. दारिद्र्य रेषेखाली (BPL) असल्याचा दाखला ऑनलाईन कसा काढायचा? याबद्दल सविस्तर माहिती
9. शासकीय दाखल्यांसाठी लागणारे कागदपत्रे !
10. घरबसल्या घ्या विविध सरकारी सेवांचा ऑनलाईन लाभ – Government Services Online
11. आता व्हॉट्सॲप वर डाउनलोड करता येणार तुमची सरकारी कागदपत्रे !
12. कॉमन सर्विस सेंटर (सीएससी) मध्ये दिल्या जाणाऱ्या विविध सेवा आणि त्यांच्या वेबसाईट लिंक !
13. लहान मुलांचे आधार कार्ड कसे बनवाल? काय आहेत कागदपत्रे ? जाणून घ्या सविस्तर

वरील लेख आपल्या सर्व मित्रांना शेअर करा. आपल्याला या लेखाबद्दल काही प्रश्न असल्यास, कृपया कमेंट करा.

आमच्या सोशल मीडिया व्हॉट्सअ‍ॅप, फेसबुक आणि टेलिग्राम ग्रुप मध्ये सामील होण्यासाठी येथे क्लिक करा !!