अमृतवृक्ष आपल्या दारी: सवलतीत व मोफत रोपे कशी मिळवाल?

आपल्या घराभोवती हिरवळ असावी, शेताच्या बांधावर किंवा पडीक जमिनीवर झाडे लावून परिसर सुशोभित करावा, अशी आपल्यातील प्रत्येकाचीच इच्छा असते. याच उद्देशाने महाराष्ट्र शासनाच्या महसूल व वन विभागाने अमृतवृक्ष आपल्या दारी (Amrutvruksha Aaplya Dari) ही अत्यंत महत्त्वाची आणि लोकाभिमुख योजना संपूर्ण राज्यात कार्यान्वित केली आहे. राष्ट्रीय वननीतीनुसार पर्यावरणाचा समतोल राखण्यासाठी ३३% भूभाग वनाच्छादित असणे आवश्यक आहे. ही उद्दिष्टपूर्ती साधण्यासाठी आणि सर्वसामान्यांना घरपोच किंवा नजीकच्या केंद्रातून माफक दरात दर्जेदार रोपे मिळावीत म्हणून शासनाने अमृतवृक्ष आपल्या दारी (Amrutvruksha Aaplya Dari) योजनेची सुरुवात केली आहे.

केंद्र सरकारच्या ‘एक पेड माँ के नाम’ (Plant4Mother) या मोहिमेला जोडून ही मोहीम राज्याच्या कानाकोपऱ्यात राबवली जात आहे. जर तुम्ही शेतकरी, वृक्षप्रेमी, सामाजिक संस्था किंवा शाळा-महाविद्यालयाचे प्रतिनिधी असाल, तर ही योजना तुमच्यासाठी कशी फायदेशीर आहे, रोपांचे दर काय आहेत आणि मोफत रोपे कशी मिळवायची, याची सविस्तर माहिती खालीलप्रमाणे आहे.

अमृतवृक्ष आपल्या दारी – Amrutvruksha Aaplya Dari:

बदलते हवामान, जागतिक तापमानवाढ (Global Warming) आणि वाढत्या शहरीकरणामुळे निसर्गाचा समतोल बिघडत चालला आहे. यावर मात करण्यासाठी महाराष्ट्र शासनाने यापूर्वी ५० कोटी वृक्ष लागवड, बेल वन, अमृत वन व पंचायतन वन यांसारखे अनेक उपक्रम यशस्वीपणे राबवले आहेत.

स्वातंत्र्याच्या अमृत महोत्सवानिमित्त या हरित चळवळीला थेट सर्वसामान्यांच्या घरापर्यंत नेण्यासाठी अमृतवृक्ष आपल्या दारी (Amrutvruksha Aaplya Dari) हा उपक्रम हाती घेण्यात आला. या योजनेची प्रमुख उद्दिष्टे खालीलप्रमाणे आहेत:

1. हरित आच्छादन वाढवणे: खाजगी मालकीच्या पडीक जमिनी, शेतबांध, सामूहिक गायरान, रस्त्यांच्या व कालव्यांच्या दुतर्फा मोठ्या प्रमाणात लागवड करणे.

2. सुलभ व माफक उपलब्धता: नर्सरीमध्ये (रोपवाटिका) न जाता नागरिकांना त्यांच्या शहरात किंवा तालुक्यात सवलतीच्या दरात रोपे उपलब्ध करून देणे.

3. मोफत रोपांचा पुरवठा: शाळा, महाविद्यालये, स्थानिक स्वराज्य संस्था आणि सैन्य दलांना वृक्षारोपणासाठी विनामूल्य रोपे पुरवणे.

4. जनसहभाग आणि पारदर्शकता: लावलेल्या रोपांची माहिती ॲपद्वारे नोंदवून त्यांचे ३ वर्षांपर्यंत जतन करणे.

वन महोत्सवात रोपांचे सवलतीचे शासकीय दर (Price List)

दरवर्षी १५ जून ते ३० सप्टेंबर या कालावधीत संपूर्ण महाराष्ट्रात ‘वन महोत्सव’ साजरा केला जातो. या काळात नागरिकांना अत्यंत कमी आणि सवलतीच्या दरात वनविभागाच्या रोपवाटिकेतून रोपे दिली जातात. वन महोत्सव संपल्यानंतर सर्वसाधारण काळात हे दर थोडे बदलतात.

शासनाने निश्चित केलेले रोपांचे अधिकृत दर खालीलप्रमाणे आहेत:

(टीप: शेत बांधावर किंवा कुंपणासाठी बांबू लागवड करू इच्छिणाऱ्या शेतकऱ्यांसाठी हे दर अत्यंत फायदेशीर आहेत.)

मोफत रोपे कोणाला आणि कशी मिळतात?

शासनाने या योजनेमध्ये केवळ विक्रीवर भर न देता, संस्थात्मक स्तरावर रोपांचे संवर्धन व्हावे यासाठी मोफत रोपे देण्याची विशेष तरतूद केली आहे. खालील घटकांना मोफत रोपे मिळतात:

• शाळा, महाविद्यालये व शैक्षणिक संस्था: विद्यार्थ्यांमध्ये निसर्गाची आवड निर्माण व्हावी आणि शाळांच्या आवारात सुरक्षित संरक्षण भिंती असल्याने शाळा-महाविद्यालयांना मागणीनुसार मोफत रोपे पुरवली जातात.

• शासकीय यंत्रणा व स्थानिक स्वराज्य संस्था: ज्या ग्रामपंचायती, नगरपालिका किंवा शासकीय कार्यालयांकडे जागा उपलब्ध आहे पण वृक्ष लागवडीसाठी स्वतंत्र आर्थिक निधी नाही, त्यांना मोफत रोपे दिली जातात.

• अशासकीय संस्था (NGOs): पर्यावरण क्षेत्रात काम करणाऱ्या नोंदणीकृत अशासकीय संस्थांनी स्थानिक स्वराज्य संस्थेमार्फत अर्ज केल्यास शासकीय (वनेत्तर) जमिनीवर लागवडीसाठी मोफत रोपे उपलब्ध करून दिली जातात.

• पोलीस व संरक्षण बल: लष्कर, पोलीस आणि निमलष्करी दलांकडे मनुष्यबळ आणि विस्तीर्ण सुरक्षित जागा असते, त्यामुळे त्यांना मागणीनुसार रोपांचा विनामूल्य पुरवठा केला जातो.

शहरी भागातील नागरिकांसाठी ‘वनमहोत्सव विक्री केंद्र’

ग्रामीण भागातील नागरिक थेट जवळच्या सामाजिक वनीकरणाच्या रोपवाटिकेत जाऊन रोपे खरेदी करू शकतात. मात्र, शहरी भागातील नागरिकांना रोपे मिळवणे सोपे जावे म्हणून अमृतवृक्ष आपल्या दारी (Amrutvruksha Aaplya Dari) योजनेअंतर्गत शहरांमधील प्रमुख शासकीय कार्यालयांच्या आवारात तात्पुरती वनमहोत्सव विक्री केंद्रे सुरू केली जातात.

या केंद्रांमुळे नागरिकांना शहराबाहेर न जाता आपल्या सोसायटी, अंगण, गच्ची किंवा बागेसाठी वाजवी दरात उच्च दर्जाची रोपे सहज खरेदी करता येतात.

अर्ज कसा करावा? (मोफत रोपे मिळवण्याची पद्धत)

जर तुमची शाळा, ग्रामपंचायत किंवा संस्था मोफत रोपे मिळवण्यास पात्र असेल, तर खालील सोप्या पद्धतीचा वापर करावा:

1. अर्जाचा नमुना मिळवा: शासनाने यासाठी विहित नमुना अर्ज उपलब्ध करून दिला आहे.

2. माहिती भरा: अर्जामध्ये तुमच्या संस्थेचे नाव, लागवड करण्यासाठी उपलब्ध असलेली जागा आणि आधीच खणून ठेवलेल्या खड्ड्यांची संख्या स्पष्टपणे नमूद करावी लागते.

3. हमीपत्र द्या: रोपे उपलब्ध जागेवरच लावली जातील आणि लागवड केलेल्या रोपांचे Geo-Tagging करून पुढील ३ वर्षांपर्यंत (ऑक्टोबर व मे महिन्यात) जिवंत रोपांची टक्केवारी नोंदवहीत ठेवली जाईल, असे हमीपत्र द्यावे लागते.

4. अर्ज सादर करा: भरलेला अर्ज तुमच्या नजीकच्या उपवनसंरक्षक (प्रादेशिक) किंवा विभागीय वन अधिकारी (सामाजिक वनीकरण विभाग) यांच्या कार्यालयात जमा करावा.

5. वाहतूक: मंजुरी मिळाल्यानंतर नजीकच्या रोपवाटिकेतून रोपे आणण्याची व वाहतुकीची व्यवस्था संबंधित संस्थेला स्वतः करावी लागते.

‘अमृतवृक्ष’ मोबाईल ॲप आणि जिओ-टॅगिंग (Geo-Tagging)

केवळ झाडे लावणे पुरेसे नसते, तर ती जगवणे हा या योजनेचा मुख्य गाभा आहे. पारदर्शकता राखण्यासाठी वन विभागाने “अमृतवृक्ष” (Amrit Vriksha App) हे मोबाईल आणि वेब ॲप्लिकेशन विकसित केले आहे.

• ॲपवर नोंदणी: मोफत रोपे घेणाऱ्या प्रत्येक शासकीय यंत्रणेला आणि संस्थेला लावलेल्या रोपांची माहिती, फोटो आणि ठिकाण या ॲपवर नोंदवणे बंधनकारक आहे.

• नागरिकांचा सहभाग: सर्वसामान्य नागरिक आणि शेतकरी देखील आपण लावलेल्या रोपांचे फोटो या ॲपवर स्वेच्छेने अपलोड करू शकतात.

• ३ वर्षांचे संवर्धन: लावलेली झाडे कितपत जगली, याची ऑक्टोबर आणि मे महिन्यातील स्थिती नोंदवून तिचे योग्य मूल्यमापन केले जाते.

वारंवार विचारले जाणारे प्रश्न (FAQs)

प्रश्न १: अमृतवृक्ष आपल्या दारी योजनेचा लाभ कोण घेऊ शकते?

उत्तर: महाराष्ट्रातील कोणताही सामान्य नागरिक, शेतकरी, शाळा, महाविद्यालय, ग्रामपंचायत आणि सामाजिक संस्था या योजनेचा लाभ घेऊ शकतात.

प्रश्न २: एका रोपाची किंमत किती असते?

उत्तर: वन महोत्सव काळात ९ महिन्यांचे रोप अवघ्या रु. ११ ते २१ रुपयांना आणि बांबूचे कंद रु. ६ ते ८ रुपयांना मिळतात. इतर महिन्यांत याचे दर थोडे जास्त असतात.

प्रश्न ३: शेतकऱ्यांना शेतबांधावर लावण्यासाठी रोपे मिळतात का?

उत्तर: होय, शेतकरी आपल्या शेतबांधावर किंवा पडीक जमिनीवर लागवड करण्यासाठी सवलतीच्या दरात रोपे घेऊ शकतात.

प्रश्न ४: शाळा किंवा ग्रामपंचायतींना रोपे मोफत कशी मिळतात?

उत्तर: शाळा व ग्रामपंचायतींना संबंधित विभागीय वन अधिकारी (सामाजिक वनीकरण) यांच्याकडे विहित नमुन्यात अर्ज सादर करून रोपांची विनामूल्य उचल करता येते.

झाडे लावणे ही काळाची गरज आहे आणि आपल्या भावी पिढीला शुद्ध हवा, पाणी आणि समृद्ध निसर्ग देण्यासाठी ही एक उत्तम संधी आहे. महाराष्ट्र शासनाची अमृतवृक्ष आपल्या दारी (Amrutvruksha Aaplya Dari) ही केवळ एक शासकीय योजना नसून, ती प्रत्येकाला निसर्गाशी जोडणारी लोकचळवळ आहे. जर तुमच्याकडे मोकळी जागा असेल किंवा शेताचा बांध रिकामा असेल, तर आजच जवळच्या शासकीय रोपवाटिकेला किंवा वनमहोत्सव केंद्राला भेट द्या आणि या मोहिमेत सहभागी व्हा!

खालील लेख देखील वाचा!

1. वनसंरक्षण व संवर्धन ही काळाची गरज !
2. वन्यप्राणी हल्ला नुकसान भरपाई: ऑनलाईन अर्ज व संपूर्ण माहिती!
3. गोपीनाथ मुंडे शेतकरी अपघात सुरक्षा सानुग्रह योजना: ऑनलाईन अर्ज, पात्रता, कागदपत्रे व ₹2 लाख अनुदान!
4. विहीर पुनर्भरण योजना: पात्रता, ऑनलाइन अर्ज संपूर्ण माहिती!
5. नानाजी देशमुख कृषी संजीवनी प्रकल्पांतर्गत विविध पोकरा अनुदान योजना – POCRA Yojana
6. महासारथी महाआयडी 2026 | नोंदणी, डाउनलोड व संपूर्ण माहिती!
7. महिला शेतकरी प्रमाणपत्र ऑनलाईन अर्ज कसा करावा? पात्रता व लाभ!
8. नैसर्गिक संकटात शेतीचं नुकसान झालंय? मग नुकसान भरपाईसाठी असा करा क्लेम आणि लाभ मिळवा – PMFBY Crop Insurance Claim
9. नैसर्गिक आपत्ती – शेती पिके नुकसान भरपाई अनुदानाची स्थिती ऑनलाईन चेक करा !

वरील लेख आपल्या सर्व मित्रांना शेअर करा. आपल्याला या लेखाबद्दल काही प्रश्न असल्यास, कृपया कमेंट करा.

आमच्या सोशल मीडिया व्हॉट्सअ‍ॅप, फेसबुक आणि टेलिग्राम ग्रुप मध्ये सामील होण्यासाठी येथे क्लिक करा !!