विहीर पुनर्भरण योजना: पात्रता, ऑनलाइन अर्ज संपूर्ण माहिती!

महाराष्ट्रातील अनेक भागांत उन्हाळ्यात विहिरींची पाणीपातळी कमी होते. काही ठिकाणी विहिरींना पाणी राहत नाही, तर काही शेतकऱ्यांना पिकांसाठी पुरेसे सिंचन उपलब्ध होत नाही. अशा परिस्थितीत पावसाचे पाणी जमिनीत मुरवून भूजलसाठा वाढवणे महत्त्वाचे ठरते. यासाठी विहीर पुनर्भरण योजना (Vihir Punarbharn Yojana) शेतकऱ्यांसाठी उपयुक्त ठरू शकते.

महाराष्ट्र शासन आणि जागतिक बँकेच्या सहकार्याने राबवण्यात येणाऱ्या नानाजी देशमुख कृषी संजीवनी प्रकल्पांतर्गत (पोकरा) भूजल पुनर्भरणासाठी विहीर पुनर्भरण हा वैयक्तिक लाभाचा घटक म्हणून नमूद केला आहे. या घटकाचा मुख्य उद्देश अस्तित्वात असलेल्या विहिरींचे पुनर्भरण करून भूजलसाठा सुधारण्यास मदत करणे आणि शेतकऱ्यांना पिकांसाठी संरक्षित सिंचन उपलब्ध होण्यास हातभार लावणे हा आहे.

विहीर पुनर्भरण योजना – Vihir Punarbharn Yojana:

या लेखात विहीर पुनर्भरण (Vihir Punarbharn Yojana) योजनेचे उद्दिष्ट, लाभार्थी निवडीचे निकष, आवश्यक कागदपत्रे, ऑनलाइन अर्ज प्रक्रिया आणि अनुदानाबाबत उपलब्ध अधिकृत माहिती समजून घेऊया.

विहीर पुनर्भरण योजनेची गरज का आहे?

शेतीसाठी पाण्याची उपलब्धता हा अत्यंत महत्त्वाचा विषय आहे. पाऊस कमी पडणे, पावसाचे पाणी वाहून जाणे, भूजलाचा वाढता उपसा आणि पाण्याचे अयोग्य व्यवस्थापन यांमुळे काही भागांमध्ये भूजलपातळी खोल जाते.

विहिरीतून पाणी उपसले जाते; मात्र त्या प्रमाणात जमिनीखालील पाण्याचा साठा पुन्हा भरून निघाला नाही, तर पुढील हंगामात पाण्याची कमतरता जाणवू शकते. त्यामुळे पावसाचे पाणी शक्य त्या योग्य ठिकाणी जमिनीत मुरवणे आणि उपलब्ध भूजलाचा काटकसरीने वापर करणे आवश्यक आहे.

भूजलपातळी खोल जाणे, दुष्काळी परिस्थिती आणि शेतीच्या उत्पादकतेवर होणारे परिणाम यांचा उल्लेख केला आहे.

विहीर पुनर्भरणाच्या योग्य कामामुळे पावसाच्या पाण्याचा उपयोग करून भूजलसाठा सुधारण्यास मदत होऊ शकते. मात्र, प्रत्येक विहिरीत पाणी वाढेलच किंवा वर्षभर पाणी उपलब्ध राहीलच, अशी हमी देता येत नाही. त्यासाठी स्थानिक भूगर्भरचना, पावसाचे प्रमाण आणि तांत्रिक निकष महत्त्वाचे असतात.

विहीर पुनर्भरण योजनेची प्रमुख उद्दिष्टे

या घटकाची प्रमुख उद्दिष्टे पुढीलप्रमाणे आहेत:

• पोकरा प्रकल्पात समाविष्ट गावांतील अल्प व अत्यल्प भूधारक शेतकऱ्यांना हवामान बदलामुळे निर्माण होणाऱ्या परिस्थितीशी जुळवून घेण्यास मदत करणे.

• शेतीसाठी वापरात असलेल्या विहिरींचे पुनर्भरण करून भूजलस्थिती सुधारण्यास हातभार लावणे.

• दुष्काळग्रस्त भागांत पाण्याचा अधिक साठा जतन करण्यास मदत करणे.

• शेतकऱ्यांना पिकांसाठी संरक्षित सिंचन उपलब्ध होण्याच्या दृष्टीने मदत करणे.

• शेतीची उत्पादकता आणि ग्रामीण भागातील सामाजिक व आर्थिक परिस्थिती सुधारण्यास हातभार लावणे.

नानाजी देशमुख कृषी संजीवनी प्रकल्पाच्या दुसऱ्या टप्प्यात महाराष्ट्रातील निवडक २१ जिल्ह्यांतील ७,२०१ गावांचा समावेश असल्याची माहिती प्रकल्पाच्या अधिकृत संकेतस्थळावर दिली आहे. मात्र, या सर्व गावांतील प्रत्येक शेतकऱ्याला विहीर पुनर्भरण घटकाचा लाभ मिळेलच, असे नाही. संबंधित घटकाची पात्रता आणि अर्जाची उपलब्धता तपासणे आवश्यक आहे.

विहीर पुनर्भरण योजनेसाठी पात्रता निकष

विहीर पुनर्भरण (Vihir Punarbharn Yojana) योजनेचा लाभ घेण्यासाठी केवळ शेतात विहीर असणे पुरेसे नाही. संबंधित गाव, जमीनधारणा, लाभार्थी निवडीचे निकष आणि तांत्रिक अटी पूर्ण होणे आवश्यक आहे. लाभार्थी निवडीसाठी खालील निकष नमूद आहेत.

१. प्रकल्पात समाविष्ट गावातील शेतकरी

या घटकासाठी पोकरा प्रकल्पांतर्गत निवडलेल्या गावातील पात्र शेतकऱ्यांना प्राधान्य दिले जाते. तुमचे गाव प्रकल्पात आहे का, हे प्रथम तपासा.

यासाठी पोकरा प्रकल्पातील गावांची अधिकृत यादी पाहता येते.

२. अल्प व अत्यल्प भूधारक शेतकरी

ग्राम कृषी संजीवनी समितीने (VCRMC) मान्यता दिलेल्या अल्प व अत्यल्प भूधारक शेतकऱ्यांची निवड प्राधान्याने करण्याचे नमूद आहे.

सध्याच्या पोकरा टप्पा-२ च्या सर्वसाधारण वैयक्तिक लाभाच्या घटकांसाठी प्रकल्प क्षेत्रातील जमीन आणि पाच हेक्टरपर्यंतच्या जमीनधारणेचा निकष नमूद आहे. मात्र, विहीर पुनर्भरण घटकासाठी लागू असलेली नेमकी जमीनधारणा आणि इतर अटी स्वतंत्रपणे तपासाव्यात.

३. महिला, अनुसूचित जाती-जमाती आणि दिव्यांग शेतकरी

लाभार्थी निवडीच्या प्राधान्यक्रमात अनुसूचित जाती-जमाती, महिला, दिव्यांग आणि इतर शेतकऱ्यांचा उल्लेख आहे. पात्रतेबाबत संबंधित घटकाच्या सध्याच्या मार्गदर्शक सूचनांनुसार निर्णय घेतला जातो.

४. बंद पडलेली किंवा पाणीपातळी खोल गेलेली विहीर

ज्या शेतकऱ्यांच्या विहिरी बंद पडल्या आहेत किंवा ज्यांच्या विहिरीतील पाण्याची पातळी खोल गेली आहे, अशा शेतकऱ्यांना प्राधान्य देण्याची तरतूद आहे.

५. यापूर्वी त्याच घटकाचा लाभ घेतलेला नसावा

या विहीर पुनर्भरण घटकाचा इतर कोणत्याही योजनेतून पूर्वी लाभ घेतलेल्या शेतकऱ्यांना पुन्हा लाभ देय नसल्याचे नमूद आहे. सध्याच्या मार्गदर्शक सूचनांतील अटही तपासावी.

विहीर पुनर्भरण योजनेसाठी आवश्यक कागदपत्रे

अर्ज करण्यापूर्वी आवश्यक कागदपत्रे तयार ठेवल्यास प्रक्रिया सोपी होऊ शकते. नानाजी देशमुख कृषी संजीवनी प्रकल्पाच्या सर्वसाधारणपणे पुढील कागदपत्रांचा उल्लेख आहे.

• आधार कार्ड

• अ‍ॅग्रीस्टॅक Farmer ID

• शेतजमिनीचा ७/१२ उतारा आणि ८-अ संबंधित माहिती

• आधारशी जोडलेले बँक खाते

• लागू असल्यास जात प्रमाणपत्र

• लागू असल्यास दिव्यांगत्व प्रमाणपत्र

• भूमिहीन कुटुंबासाठी लागू असल्यास संबंधित दाखला

विहीर पुनर्भरण योजना ऑनलाइन अर्ज कसा करावा? (Vihir Punarbharn Yojana Online Application)

विहीर पुनर्भरण (Vihir Punarbharn Yojana) योजनेसाठी ऑनलाइन अर्ज करण्याकरिता नानाजी देशमुख कृषी संजीवनी प्रकल्पाच्या अधिकृत शेतकरी पोर्टलचा वापर करता येतो.

अर्जाची टप्प्याटप्प्याने प्रक्रिया

टप्पा १ — गावाची पात्रता तपासा

सर्वप्रथम तुमचे गाव पोकरा प्रकल्पात समाविष्ट आहे का ते तपासा. गाव निवडलेल्या प्रकल्प क्षेत्रात नसेल, तर या घटकाचा लाभ मिळेल असे गृहीत धरू नका.

टप्पा २ — शेतकरी पोर्टलवर लॉगिन करा

उपलब्ध पर्यायांनुसार अ‍ॅग्रीस्टॅक शेतकरी आयडी किंवा आधारद्वारे प्रमाणीकरण करा. पोर्टलवर दिलेल्या सूचनांनुसार पुढील प्रक्रिया पूर्ण करा.

टप्पा ३ — विहीर पुनर्भरण घटक उपलब्ध आहे का ते पाहा

लॉगिन केल्यानंतर उपलब्ध योजनांमधील संबंधित घटक तपासा. विहीर पुनर्भरणाचा पर्याय उपलब्ध असल्यास त्याची पात्रता, तांत्रिक अटी आणि आवश्यक कागदपत्रे वाचा.

टप्पा ४ — आवश्यक माहिती भरा

पोर्टलवर मागितलेली वैयक्तिक माहिती, शेतजमिनीचे तपशील आणि इतर आवश्यक माहिती अचूक भरा. कागदपत्रे अपलोड करण्याची सुविधा असल्यास ती निर्धारित स्वरूपात सादर करा.

टप्पा ५ — अर्ज सादर करून नोंद जतन करा

अर्ज सादर केल्यानंतर मिळालेला अर्ज क्रमांक किंवा पावती जतन करा. अर्जाची स्थिती पाहण्यासाठी ही माहिती उपयोगी पडू शकते.

टप्पा ६ — अर्जाची छाननी आणि पूर्वसंमती

अर्ज ग्राम कृषी विकास समितीसमोर मंजुरीसाठी ठेवला जाऊ शकतो. त्यानंतर संबंधित अधिकारी स्थळपाहणी करून पात्रतेनुसार पूर्वसंमती देतात. नेमकी प्रक्रिया विहीर पुनर्भरण घटकाच्या लागू मार्गदर्शक सूचनांनुसार ठरते.

टप्पा ७ — मंजुरीनंतरच काम सुरू करा

उपविभागीय कृषी अधिकाऱ्यांची ऑनलाइन पूर्वसंमती मिळाल्यानंतरच घटकाची प्रत्यक्ष अंमलबजावणी करावी. त्यामुळे अर्ज केला आहे म्हणून लगेच साहित्य खरेदी करणे किंवा काम सुरू करणे टाळा.

विहीर पुनर्भरण योजना: वारंवार विचारले जाणारे प्रश्न

१. विहीर पुनर्भरण योजना कोणासाठी आहे?

पोकरा प्रकल्पात समाविष्ट गावांतील आणि संबंधित घटकाचे पात्रता निकष पूर्ण करणाऱ्या शेतकऱ्यांसाठी हा घटक आहे. अल्प व अत्यल्प भूधारक आणि प्राधान्य गटांचा विचार केला जातो.

२. विहीर पुनर्भरण योजनेसाठी ऑनलाइन अर्ज कुठे करायचा?

अधिकृत शेतकरी अर्ज पोर्टलवर लॉगिन करून उपलब्ध घटक तपासा.

३. विहीर पुनर्भरण योजनेसाठी Farmer ID आवश्यक आहे का?

सध्याच्या शेतकरी लॉगिन पोर्टलवर अ‍ॅग्रीस्टॅक शेतकरी आयडी आणि आधारद्वारे प्रमाणीकरणाचे पर्याय दिसतात. तुमच्या अर्जासाठी लागू असलेला पर्याय पोर्टलवरील सूचनेनुसार निवडा.

विहीर पुनर्भरण योजना (Vihir Punarbharn Yojana) ही पावसाच्या पाण्याचा योग्य वापर करून भूजलसाठा सुधारण्याच्या दृष्टीने महत्त्वाची योजना आहे. पोकरा प्रकल्पांतर्गत पात्र शेतकऱ्यांना या घटकाचा लाभ मिळू शकतो; मात्र त्यासाठी गावाची निवड, लाभार्थी पात्रता आणि तांत्रिक निकष पूर्ण होणे आवश्यक आहे.

तुमच्या शेतात विहीर असून पाणीपातळी खोल गेली असेल, तर सर्वप्रथम गावाची पात्रता तपासा. त्यानंतर अधिकृत पोर्टलवर लॉगिन करून विहीर पुनर्भरण घटक उपलब्ध आहे का ते पाहा. अर्ज करण्यापूर्वी अनुदानाची रक्कम, आवश्यक साहित्य आणि पूर्वसंमतीच्या अटी संबंधित मार्गदर्शक सूचनांमधून निश्चित करा.

अधिक माहितीसाठी पोकरा अधिकृत संकेतस्थळ किंवा स्थानिक कृषी कार्यालयाशी संपर्क साधा. योग्य माहितीच्या आधारे अर्ज केल्यास अनावश्यक खर्च आणि प्रक्रियेतील चुका टाळता येतील.

खालील लेख देखील वाचा !

1. नानाजी देशमुख कृषी संजीवनी प्रकल्पांतर्गत विविध पोकरा अनुदान योजना – POCRA Yojana
2. पोकरा अनुदान लाभार्थी यादी 2026: गावनिहाय यादी एका क्लिकवर कशी पाहाल?
3. ॲग्रिस्टॅक योजनेअंतर्गत फार्मर आयडीसाठी ऑनलाईन नोंदणी कशी करायची? जाणून घ्या सविस्तर माहिती !

वरील लेख आपल्या सर्व मित्रांना शेअर करा. आपल्याला या लेखाबद्दल काही प्रश्न असल्यास, कृपया कमेंट करा.

आमच्या सोशल मीडिया व्हॉट्सअ‍ॅप, फेसबुक आणि टेलिग्राम ग्रुप मध्ये सामील होण्यासाठी इथे क्लिक करा !!