भोगवटादार वर्ग-2 मधील कोणत्या जमिनींचे वर्ग-1 मध्ये रूपांतर होते आणि कोणत्या होत नाही?

१) भोगवटादार वर्ग-1:

या पद्धतीमध्ये अशा जमिनी येतात, ज्या शेतजमिनीचा मालक शेतकरी स्वतः असतो. अशा जमिनीची विक्री करण्यासाठी त्या शेतकऱ्यावर कोणतेही बंधन नसते किंवा कोणाच्याही परवानगीची आवश्यकता नसते. अशा शेतजमिनीला बिनदुमाला किंवा खालसा जमीनही म्हणतात. ( भोगवटादार – वर्ग १ ची व्याख्या “महाराष्ट्र जमीन महसूल संहिता, १९६६, कलम २९(२) मध्ये नमूद आहे.)

२) भोगवटादार वर्ग-2:

३) शासकीय पट्टेदार:

शासकीय पट्टेदार म्हणजे ज्यांना ठराविक मुदतीसाठी शासनाकडून वहिवाटण्यासाठी भाडेतत्वावर जमीन देण्यात आली आहे असे शेतकरी. ( शासकीय पट्टेदार व्याख्या “महाराष्ट्र जमीन महसूल संहिता १९६६, कलम २(११) मध्ये नमूद आहे.) या जमिनी 10, 30, 50 किंवा 99 वर्षांच्या मुदतीसाठी भाडेतत्वावर दिल्या जातात.

४) महाराष्ट्र शासन:

या पद्धतीमध्ये अशा जमिनी येतात, ज्या जमिनी सरकारी मालकीच्या असतात.

गाव नमुना १-क (भोगवटादार वर्ग-2 मधील जमिनी):

गाव नमुना १-क नोंदवहीमध्ये कुळ कायदा, पुनर्वसन कायदा, सिलिंग कायद्यानुसार भोगवटादार यांना दिलेल्या जमिनी याबाबतची माहिती असते. सातबाराच्या उताऱ्यामध्ये नवीन शर्त असल्यास जमीन कोणत्या ना कोणत्या तरी पुनर्वसन कायद्याखाली किंवा वतनाखाली मिळालेली जमीन आहे असे ठरविता येते. सुधारित गाव नमुना १-क (भोगवटादार वर्ग दोन म्हणून मंजूर केलेल्या जमिनी आणि ग्रामपंचायतीकडे निहित केलेल्या जमीनी यांची नोंदवही) विषयी सविस्तर माहितीसाठी इथे क्लिक करा.

भोगवटादार वर्ग-2 च्या जमिनींचे प्रकार:

भोगवटादार वर्ग-2 मध्ये खालील प्रकारच्या जमिनींचा समावेश होतो. आता या जमिनी कोणत्या आहेत आणि त्यांची नोंद गाव नमुन्यात कुठे असते ते पाहूया.

• गाव नमुना १ क (१) मुंबई कुळ वहिवाट व शेत जमीन अधिनियम १९४८ चे कलम ३२ ग अन्वये विक्री झालेल्या जमिनी
• गाव नमुना १ क (२) विविध इनाम व वतन जमिनी ( देवस्थान जमिनी वगळून )
• गाव नमुना १ क (३) महाराष्ट्र जमीन महसूल अधिनियम, १९६६ अन्वये, विविध योजनांतर्गत प्रदान / अतिक्रमण नियमानुकूल केलेल्या जमिनी (भूमिहीन, शेतमजूर, स्वातंत्र सैनिक इ.)
• गाव नमुना १ क (४) महाराष्ट्र जमीन महसूल अधिनियम, १९६६ अन्वये विविध योजनांतर्गत प्रदान/ अतिक्रमण नियमानुकूल केलेल्या जमिनी ( गृह निर्माण संस्था, औद्योगिक अस्थापना, शैक्षणिक संस्था, विशेष वसाहत प्रकल्प इ.
• गाव नमुना १ क (५) महाराष्ट्र शेत जमीन कमाल धारणा अधिनियम, १९६१ अंतर्गत वाटप केलेल्या जमिनी (सिलिंग कायदा).
• गाव नमुना १ क (६) महानगरपालिका, नगर पालिका व विविध प्राधिकरण यांच्या विकास आराखड्यात समाविष्ट असलेल्या जमिनी अथवा ग्रामपंचायतीकडे गुरेचरणे अथवा इतर प्रयोजनांसाठी वर्ग केलेल्या जमिनी.
• गाव नमुना १ क (७) देवस्थान इनाम जमिनी.
• गाव नमुना १ क (८) महाराष्ट्र जमीन महसूल अधिनियम, १९६६, कलम ३६ अ अन्वये आदिवासी खातेदारांच्या जमिनी.
• गाव नमुना १ क (९) महाराष्ट्र पुनर्वसन अधिनियम १९९९ च्या कलम १६ अन्वये प्रदान केलेल्या जमिनी.
• गाव नमुना १ क (१०) भाडेपट्ट्याने दिलेल्या शासकीय जमिनी.
• गाव नमुना १ क (११) भूदान व ग्रामदान अंतर्गत दिलेल्या जमिनी.
• गाव नमुना १ क (१२) महाराष्ट्र खाजगी वने ( संपादन ) अधिनियम १९७५ तसेच महाराष्ट्र शेत जमीन ( जमीन धारणेची कमाल मर्यादा ) अधिनियम १९६१ अन्वये चौकशीसाठी प्रलंबित असलेल्या जमिनी.
• गाव नमुना १ क (१३) भूमिधारीं हक्कान्वये प्राप्त झालेल्या जमिनी.
• गाव नमुना १ क (१४) महाराष्ट्र शेत जमीन ( जमीन धारणेची कमाल मर्यादा ) अधिनियम १९६१ अन्वये कमाल मर्यादेपेक्षा अधिक धारण करण्यास सूट दिलेल्या जमिनी.
• गाव नमुना १ क (१५) भूसंपादन अधिनियमान्वये संपादित केलेल्या जमिनी.
• गाव नमुना १ क (१६) वक्फ जमिनी.

सूचना: 15 मार्च 2021 रोजीच्या शासन निर्णयाद्वारे 2 प्रकारच्या जमिनी यामध्ये समाविष्ट केल्या आहेत, शासन निर्णय पाहण्यासाठी इथे क्लिक करा.