फळबागेला तार कुंपण अनुदान योजना – महाडीबीटी अर्ज प्रक्रिया, पात्रता व संपूर्ण माहिती!

November 8, 2026 MSDhulap Team 9 min read

शेतामध्ये फळबाग लावल्यानंतर तिचे संरक्षण करणे हे शेतकऱ्यांसमोरील महत्त्वाचे आव्हान असते. विशेषतः मोकाट जनावरे, वन्यप्राणी किंवा इतर कारणांमुळे फळझाडांचे नुकसान होण्याची शक्यता असते. अशा वेळी फळबागेभोवती तार कुंपण करणे आवश्यक ठरते. मात्र, कुंपण उभारण्यासाठी लागणारा खर्च अनेक शेतकऱ्यांना परवडत नाही. याच पार्श्वभूमीवर शेतकऱ्यांना महाडीबीटी (MahaDBT) पोर्टलवरून फलोत्पादन विभागातील कुंपण (MahaDBT Fencing Scheme) या घटकासाठी अर्ज करण्याची सुविधा उपलब्ध आहे.

Table of Contents

फळबागेला तार कुंपण अनुदान योजना – MahaDBT Fencing Scheme:

फळबागेला तार कुंपण अनुदान योजना (MahaDBT Fencing Scheme) या विषयांतर्गत या लेखात आपण महाडीबीटीवर अर्ज कसा करायचा, कोणता घटक निवडायचा, किती क्षेत्रासाठी कुंपणाची नोंद करता येते, अर्ज शुल्क किती आहे, लॉटरीद्वारे निवड कशी होते आणि पूर्वसंमती मिळाल्यानंतर काय करायचे, हे अगदी सोप्या भाषेत समजून घेणार आहोत.

फळबागेला तार कुंपण करण्याची आवश्यकता का आहे?

फळबाग ही शेतकऱ्यांसाठी दीर्घकालीन उत्पन्नाचे साधन असते. आंबा, काजू, पेरू, डाळिंब, चिकू, संत्रा यांसारख्या फळपिकांची लागवड केल्यानंतर त्यांची योग्य काळजी घेणे गरजेचे असते.

मात्र, अनेक गावांमध्ये मोकाट जनावरे आणि वन्यप्राण्यांमुळे फळझाडांचे नुकसान होते. काही वेळा नवीन लागवड केलेली रोपे जनावरांकडून खाल्ली जातात किंवा तुडवली जातात. त्यामुळे शेतकऱ्यांचे आर्थिक नुकसान होऊ शकते.

अशा परिस्थितीत फळबागेला तार कुंपण केल्यास शेतीच्या क्षेत्राचे संरक्षण करण्यास मदत होते. कुंपणामुळे बाहेरील जनावरांचा शेतात होणारा प्रवेश नियंत्रित करता येऊ शकतो.

त्यामुळे फळबागेचे संरक्षण करण्यासाठी कुंपणाची आवश्यकता असलेल्या शेतकऱ्यांसाठी महाडीबीटीवरील Fencing घटक महत्त्वाचा ठरू शकतो.

महाडीबीटीवर तार कुंपणासाठी कोणता पर्याय निवडायचा?

तार कुंपणासाठी अर्ज करताना महाडीबीटी फार्मर पोर्टलवर खालीलप्रमाणे पर्याय निवडायचे आहेत.

विभाग – फलोत्पादन
घटक – इतर घटक
उपघटक – कुंपण (Fencing)

अर्ज करताना योग्य घटक निवडणे महत्त्वाचे आहे. कारण चुकीचा पर्याय निवडल्यास अर्ज प्रक्रियेत अडचण येऊ शकते.

तार कुंपणासाठी किती क्षेत्राची नोंद करता येते?

ज्या फळबागेसाठी तार कुंपण हवे आहे त्या क्षेत्राची नोंद अर्जामध्ये करावी लागते.

यामध्ये जास्तीत जास्त 1000 रनिंग मीटरपर्यंत तार कुंपणाची नोंद करता येते.

रनिंग मीटर म्हणजे कुंपणाची एकूण लांबी. उदाहरणार्थ, एखाद्या शेताच्या चारही बाजूंनी कुंपण करायचे असल्यास त्या सर्व बाजूंच्या लांबीची बेरीज म्हणजे एकूण रनिंग मीटर.

येथे एक गोष्ट लक्षात घ्या की 1000 रनिंग मीटर ही मर्यादा आहे. प्रत्यक्ष अर्ज करताना पोर्टलवर उपलब्ध असलेली मर्यादा आणि संबंधित योजनेच्या अटी तपासाव्यात.

फळबागेला तार कुंपण अनुदान योजनेसाठी ऑनलाइन अर्ज कसा करावा?

फळबागेला तार कुंपण अनुदान (MahaDBT Fencing Scheme) योजनेसाठी अर्ज करण्याची प्रक्रिया महाडीबीटी फार्मर पोर्टलवर ऑनलाइन पद्धतीने करावी लागते. अर्ज प्रक्रिया खालीलप्रमाणे आहे.

टप्पा 1 : महाडीबीटी फार्मर पोर्टलला भेट द्या

सर्वप्रथम महाराष्ट्र शासनाच्या अधिकृत महाडीबीटी फार्मर पोर्टलला भेट द्या.

अधिकृत वेबसाइट : MahaDBT Farmer Portal

पोर्टलवर गेल्यानंतर आपल्या Farmer ID आणि OTP च्या मदतीने लॉगिन करा. पोर्टलवर सध्या लागू असलेल्या लॉगिन पद्धतीनुसार प्रक्रिया पूर्ण करा.

टप्पा 2 : घटकासाठी अर्ज करा हा पर्याय निवडा

लॉगिन केल्यानंतर मुख्य पृष्ठावर तुम्हाला विविध पर्याय दिसतील.

त्यापैकी ‘घटकासाठी अर्ज करा’ या पर्यायावर क्लिक करा.

यानंतर उपलब्ध योजनांच्या विभागातून फलोत्पादन (Horticulture) हा विभाग निवडा.

टप्पा 3 : इतर घटक आणि कुंपण पर्याय निवडा

फलोत्पादन विभागामध्ये गेल्यानंतर ‘इतर घटक’ हा पर्याय निवडावा.

त्यानंतर उपलब्ध उपघटकांमधून ‘कुंपण (Fencing)’ हा पर्याय निवडायचा आहे.

हा पर्याय निवडल्यानंतर पुढील अर्ज प्रक्रिया सुरू करता येईल.

टप्पा 4 : फळबागेच्या क्षेत्राची माहिती भरा

आता ज्या फळबागेसाठी तुम्हाला तार कुंपणाची आवश्यकता आहे, त्या क्षेत्राची माहिती अर्जामध्ये भरावी लागेल.

कुंपणाची आवश्यक लांबी अचूक नमूद करा. जास्तीत जास्त 1000 रनिंग मीटरपर्यंत नोंद करता येते.

माहिती भरल्यानंतर ती पुन्हा तपासा आणि ‘जतन करा’ (Save) या पर्यायावर क्लिक करा.

टप्पा 5 : अर्ज सादर करा

क्षेत्राची माहिती जतन केल्यानंतर महाडीबीटी पोर्टलच्या मुख्य पृष्ठावर परत जा.

तिथे ‘अर्ज सादर करा’ (Submit Application) हा पर्याय निवडा.

अर्ज सादर करण्यापूर्वी दाखवण्यात आलेल्या अटी व शर्ती काळजीपूर्वक वाचा. त्यानंतर स्व-घोषणापत्रासमोरील पर्याय निवडून अर्ज पुढे पाठवा.

टप्पा 6 : अर्जाचे शुल्क भरा

अर्ज सादर केल्यानंतर ₹23.60 इतके पेमेंट करावे लागते.

हे पेमेंट खालील माध्यमांद्वारे करता येते:

नेट बँकिंग
UPI
QR कोड स्कॅन करून

पेमेंट करताना व्यवहार पूर्ण झाल्याची खात्री करा. पेमेंटची पावती किंवा व्यवहार क्रमांक जतन करून ठेवा.

अर्ज केल्यानंतर लॉटरी लागते का? लाभार्थी निवड कशी होते?

हा शेतकऱ्यांच्या मनात निर्माण होणारा महत्त्वाचा प्रश्न आहे.

अर्ज सादर केल्यानंतर पेमेंट यशस्वी झाल्यावर लॉटरी प्रक्रियेद्वारे लाभार्थ्यांची निवड केली जाते.

लॉटरीमध्ये निवड झाल्यानंतर संबंधित शेतकऱ्याला पूर्वसंमती (Pre-sanction) दिली जाते. त्यानंतरच कुंपणासाठी खरेदी करण्याची प्रक्रिया करता येते.

मात्र येथे एक महत्त्वाची अद्ययावत बाब आहे: महाडीबीटीच्या अधिकृत पोर्टलवर 2025-26 पासून कृषी विभागाच्या योजनांमध्ये अर्ज निवडीसाठी प्रथम अर्ज करणाऱ्यास प्रथम प्राधान्य (First Come, First Served – FCFS) ही पद्धत लागू करण्याची सूचना प्रसिद्ध करण्यात आली आहे. लॉटरी प्रक्रियेची माहिती सध्याच्या कुंपण घटकासाठी तशीच लागू आहे असे गृहीत धरू नये. अर्ज करताना संबंधित घटकाच्या पोर्टलवरील निवड पद्धत तपासा.

पूर्वसंमती (Pre-sanction) मिळाल्यानंतर काय करावे?

अर्जदाराची निवड झाल्यानंतर पूर्वसंमती मिळणे हा पुढील प्रक्रियेतील महत्त्वाचा टप्पा आहे.

पूर्वसंमती म्हणजे संबंधित घटकासाठी पुढील कार्यवाही करण्यास मिळालेली अधिकृत मंजुरी.

पूर्वसंमती मिळाल्यानंतर शेतकऱ्यांनी खालील गोष्टी लक्षात ठेवाव्यात.

महाडीबीटी पोर्टलवर लॉगिन करून पूर्वसंमती पत्र तपासा.
पूर्वसंमती पत्रातील सर्व अटी व शर्ती वाचा.
मंजूर झालेल्या घटकाची माहिती आणि क्षेत्राची मर्यादा तपासा.
खरेदी करण्यापूर्वी आवश्यक असल्यास संबंधित कृषी कार्यालयाकडून मार्गदर्शन घ्या.
खरेदी आणि पुढील कार्यवाही करताना शासनाने घालून दिलेल्या अटींचे पालन करा.

महत्त्वाचे: पूर्वसंमती मिळण्यापूर्वी स्वतःहून कुंपणाचे साहित्य खरेदी करू नका. अनुदानासाठी खरेदी कधी व कोणत्या पद्धतीने करायची, याबाबत पूर्वसंमती पत्रातील सूचना पाळा.

फळबागेला तार कुंपण अनुदान योजनेसाठी आवश्यक कागदपत्रे

कागदपत्रांची स्वतंत्र यादी दिलेली नाही. त्यामुळे खालील कागदपत्रे ही अर्ज करण्यापूर्वी तयार ठेवण्यासाठीची प्राथमिक यादी आहे. प्रत्यक्ष आवश्यक कागदपत्रे पोर्टलवरील सूचनेनुसार तपासावीत.

आधार कार्ड
Farmer ID (शेतकरी ओळख क्रमांक)
7/12 उतारा
8-अ उतारा
आधारशी संलग्न मोबाइल क्रमांक
बँक खात्याची माहिती
आवश्यक असल्यास संबंधित जमिनीचे संमतीपत्र
पोर्टलवर मागितलेली इतर कागदपत्रे

महाडीबीटी पोर्टलवरील सध्याच्या सूचनेनुसार कृषी योजनांचा लाभ घेण्यासाठी AgriStack Farmer ID आवश्यक आहे. Farmer ID नसल्यास जवळच्या CSC केंद्रात आधार कार्ड आणि आधारशी जोडलेला मोबाइल क्रमांक घेऊन संपर्क साधता येतो.

अर्जाची सद्यस्थिती कशी तपासायची?

तार कुंपणासाठी अर्ज केल्यानंतर त्याची सद्यस्थिती वेळोवेळी तपासणे आवश्यक आहे.

यासाठी खालीलप्रमाणे प्रक्रिया करा.

महाडीबीटी फार्मर पोर्टलला भेट द्या.
आपल्या Farmer ID च्या मदतीने लॉगिन करा.
अर्जाची सद्यस्थिती किंवा Track Application Status हा पर्याय तपासा.
अर्ज प्रलंबित असल्यास त्यामागील कारण समजून घ्या.
काही कागदपत्रांची पूर्तता करण्यास सांगितल्यास ती निर्धारित वेळेत पूर्ण करा.
निवड किंवा पूर्वसंमतीबाबतची सूचना नियमितपणे तपासा.

महाडीबीटीच्या अधिकृत पोर्टलवर अर्जाची स्थिती, निवड यादी आणि Application Timestamp Report यांसारखे पर्याय उपलब्ध करून देण्यात आले आहेत. त्यामुळे अर्ज केल्यानंतर त्याचा मागोवा घेणे सोपे होते.

अर्ज करताना शेतकऱ्यांनी कोणती काळजी घ्यावी?

फळबागेला तार कुंपण अनुदान योजना (MahaDBT Fencing Scheme) अंतर्गत अर्ज करताना काही महत्त्वाच्या गोष्टी लक्षात ठेवणे गरजेचे आहे.

1. योग्य Farmer ID वापरा: अर्ज करताना स्वतःचा योग्य Farmer ID वापरा. जमिनीची माहिती त्याच्याशी जोडलेली आहे याची खात्री करा.

2. क्षेत्राची अचूक माहिती भरा: ज्या फळबागेसाठी कुंपण आवश्यक आहे त्या क्षेत्राची लांबी अचूक नोंदवा. चुकीची माहिती भरल्यास पुढील पडताळणीमध्ये अडचण येऊ शकते.

3. अर्जाचे पेमेंट तपासा: पेमेंट पूर्ण झाल्यानंतर त्याची पावती जतन करा. पैसे कट झाले पण अर्जाची स्थिती बदलली नाही तर व्यवहाराचा तपशील तपासा.

4. निवड प्रक्रियेची माहिती घ्या: सध्याच्या पोर्टलवरील FCFS सूचनेनुसार संबंधित घटकाची निवड पद्धत तपासणे आवश्यक आहे.

5. पूर्वसंमतीपूर्वी खरेदी टाळा: पूर्वसंमती पत्र मिळाल्यानंतरच त्यातील अटींनुसार पुढील खरेदी किंवा कामाची प्रक्रिया करा.

वारंवार विचारले जाणारे प्रश्न (FAQ)

1. फळबागेला तार कुंपण अनुदान योजना कोणत्या पोर्टलवर उपलब्ध आहे?

या घटकासाठी महाराष्ट्र शासनाच्या महाडीबीटी फार्मर पोर्टलवरून ऑनलाइन अर्ज करायचा आहे.

2. फळबागेला तार कुंपण अनुदान योजनेसाठी कोणता विभाग निवडायचा?

महाडीबीटीवर लॉगिन केल्यानंतर घटकासाठी अर्ज करा या पर्यायातून फलोत्पादन विभाग निवडायचा आहे. त्यानंतर इतर घटक आणि कुंपण (Fencing) हा उपघटक निवडावा.

3. तार कुंपणासाठी जास्तीत जास्त किती मीटरची नोंद करता येते?

जास्तीत जास्त 1000 रनिंग मीटरपर्यंत कुंपणाची नोंद करता येते. प्रत्यक्ष अर्ज करताना पोर्टलवरील मर्यादा तपासा.

4. फळबागेला तार कुंपण अनुदान योजनेच्या अर्जासाठी किती शुल्क भरावे लागते?

अर्ज सादर केल्यानंतर ₹23.60 शुल्क भरावे लागते. मात्र प्रत्यक्ष पेमेंट करताना पोर्टलवर दाखवण्यात येणारी रक्कम तपासावी.

5. तार कुंपण अनुदानासाठी लॉटरी पद्धतीने निवड होते का?

लॉटरी पद्धतीचा उल्लेख आहे. परंतु महाडीबीटीच्या अद्ययावत सूचनेनुसार 2025-26 पासून कृषी योजनांसाठी FCFS पद्धतीचा अवलंब करण्याचे नमूद आहे. त्यामुळे संबंधित घटकाची सध्याची निवड पद्धत तपासावी.

6. फळबागेला तार कुंपण करण्यासाठी किती अनुदान मिळते?

अनुदानाची निश्चित रक्कम किंवा टक्केवारी दिलेली नाही. त्यासाठी महाडीबीटीवरील संबंधित घटकाचे लाभ तपशील तपासणे आवश्यक आहे.

7. पूर्वसंमती (Pre-sanction) म्हणजे काय?

अर्जाची निवड झाल्यानंतर संबंधित घटकासाठी पुढील कार्यवाही करण्याची अधिकृत मंजुरी म्हणजे पूर्वसंमती. पूर्वसंमती पत्रातील अटींचे पालन करूनच पुढील प्रक्रिया करावी.

8. Farmer ID नसल्यास अर्ज करता येतो का?

महाडीबीटीच्या सध्याच्या सूचनेनुसार कृषी योजनांचा लाभ घेण्यासाठी Farmer ID आवश्यक आहे. तो तयार करण्यासाठी जवळच्या CSC केंद्रात संपर्क साधावा.

9. तार कुंपणासाठी ऑनलाइन अर्ज मोबाइलवरून करता येतो का?

महाडीबीटी पोर्टलवर इंटरनेटच्या मदतीने ऑनलाइन अर्ज प्रक्रिया करता येते. मोबाइल किंवा संगणकावरून पोर्टल वापरताना सर्व माहिती काळजीपूर्वक भरावी.

10. अर्ज केल्यानंतर त्याची स्थिती कशी समजेल?

महाडीबीटी पोर्टलवर लॉगिन करून Track Application Status या पर्यायातून अर्जाची सद्यस्थिती तपासता येते.

फळबागेचे संरक्षण करण्यासाठी तार कुंपण करणे अनेक शेतकऱ्यांसाठी आवश्यक ठरते. मात्र, कुंपणासाठी होणारा खर्च लक्षात घेता शासनाच्या माध्यमातून उपलब्ध असलेल्या आर्थिक सहाय्याच्या संधींची माहिती घेणे महत्त्वाचे आहे.

फळबागेला तार कुंपण अनुदान योजना (MahaDBT Fencing Scheme) या घटकासाठी महाडीबीटी पोर्टलवरून अर्ज करण्याची प्रक्रिया समजून घेतल्यास शेतकऱ्यांना अर्ज करताना मदत होऊ शकते. अर्ज करण्यापूर्वी आवश्यक माहिती तयार ठेवा, क्षेत्राची अचूक नोंद करा आणि पूर्वसंमती मिळाल्यानंतरच पुढील कार्यवाही करा.

या योजनेबाबतची अद्ययावत माहिती मिळवण्यासाठी महाडीबीटी फार्मर पोर्टलला नियमित भेट द्या. ही माहिती इतर शेतकरी बांधवांपर्यंतही नक्की पोहोचवा.

या लेखात, आम्ही फळबागेला तार कुंपण अनुदान योजना (MahaDBT Fencing Scheme) – महाडीबीटी अर्ज प्रक्रिया, पात्रता विषयीची संपूर्ण माहिती दिली आहे. मला आशा आहे की तुम्हाला हा लेख आवडला असेल. तुम्हाला हा लेख आवडला तर नक्की शेअर करा. तुम्हाला या लेखाबद्दल काही प्रश्न असल्यास, कृपया टिप्पणी द्या.

खालील लेख देखील वाचा !