सौर ऊर्जा कुंपण योजना महाराष्ट्र: वन्यप्राण्यांपासून पिकांच्या संरक्षणासाठी मिळणार ७५% अनुदान; पहा पात्रता व अर्ज प्रक्रिया!

रात्रंदिवस घाम गाळून, पोटच्या लेकरासारखं वाढवलेलं पीक एका रात्रीत वन्यप्राण्यांच्या कळपाने उद्ध्वस्त केलं, की शेतकऱ्याच्या डोळ्यांत पाणी उभं राहतं. सध्या महाराष्ट्रातील वनांलगतच्या आणि ग्रामीण भागात रानडुक्कर, हरणे, नीलगाय आणि माकडांचा उपद्रव प्रचंड वाढला आहे. पिकांच्या रक्षणासाठी रात्र-रात्र शेतात जागून काढावी लागते. या समस्येवर कायमस्वरूपी आणि सुरक्षित तोडगा काढण्यासाठी महाराष्ट्र शासनाने सौर ऊर्जा कुंपण योजना (Solar Fencing Scheme) सुरू केली आहे.

या योजनेअंतर्गत शेतकऱ्यांना शेताभोवती सोलर झटका कुंपण लावण्यासाठी घसघशीत अनुदान (Solar Fencing Subsidy) दिले जाते. या लेखात आपण सौर ऊर्जा कुंपण योजना (Solar Fencing Scheme) काय आहे, किती अनुदान मिळते, नवीन सुधारित नियम कोणते आहेत आणि महाडीबीटी (MahaDBT) द्वारे अर्ज कसा करावा, याची सविस्तर माहिती पाहणार आहोत.

डॉ. श्यामाप्रसाद मुखर्जी जन-वन विकास योजना व सौर कुंपण – Solar Fencing Scheme:

महाराष्ट्र शासनाच्या महसूल व वन विभागामार्फत डॉ. श्यामाप्रसाद मुखर्जी जन वन विकास योजना राबवली जाते. सौर ऊर्जा कुंपण (Solar Fencing Scheme) योजनेचा मुख्य उद्देश वनांवरील गावकऱ्यांची निर्भरता कमी करणे आणि मानव-वन्यजीव संघर्ष कमी करणे हा आहे.

पूर्वी शेताभोवती लोखंडी जाळीचे (Chain Link) कुंपण दिले जायचे, पण ते खर्चिक आणि प्राण्यांना इजा पोहोचवणारे ठरायचे. त्यामुळे शासनाने सुधारणा करून सौर ऊर्जा कुंपण योजना (Solar Fencing Scheme) या योजनेत समाविष्ट केली. सौर कुंपणाचा करंट डीसी (DC) पल्स स्वरूपात असल्याने प्राण्यांना किंवा माणसांना इजा होत नाही, केवळ हलका झटका बसून प्राणी शेतापासून दूर पळतात.

सौर ऊर्जा कुंपण योजनेअंतर्गत मिळणारे अनुदान (Solar Fencing Subsidy)

शासनाच्या निर्णयानुसार सौर ऊर्जा कुंपणासाठी खालीलप्रमाणे आर्थिक साहाय्य थेट बँक खात्यात (DBT द्वारे) दिले जाते:

योजनेसाठी आवश्यक पात्रता व निकष (Eligibility)

सौर ऊर्जा कुंपण योजनेचा लाभ मिळवण्यासाठी खालील अटींची पूर्तता करणे आवश्यक आहे:

1. जमिनीचा पुरावा: अर्जदार शेतकऱ्याकडे जमिनीचा चालू ७/१२ उतारा, गाव नमुना ८-अ किंवा वनहक्क कायद्यांतर्गत मिळालेला वनपट्टा असणे आवश्यक आहे.

2. संवेदनशील गावे: सौर ऊर्जा कुंपण (Solar Fencing Scheme) योजना प्रामुख्याने व्याघ्र प्रकल्प, राष्ट्रीय उद्याने, अभयारण्ये आणि वन्यजीव भ्रमण मार्गातील संवेदनशील गावांसाठी लागू आहे.

3. गुन्हेगारी पार्श्वभूमी: अर्जदारावर वनविभागात कोणताही गंभीर वनगुन्हा नोंद नसलेला असावा (वनपट्ट्यावरील अतिक्रमणाचा गुन्हा असल्यास सूट मिळते).

4. एकाच योजनेचा लाभ: एका शेतकऱ्याला वैयक्तिक सौर ऊर्जा कुंपण किंवा सामूहिक चेनलिंक फेन्सिंग यांपैकी एकाच योजनेचा लाभ घेता येईल.

MahaDBT Solar Fencing: अर्ज करण्याची सोपी प्रक्रिया

शासनाने आता ई-निविदा पद्धत बंद करून कृषी विभागाच्या धर्तीवर MahaDBT पोर्टलद्वारे पारदर्शक प्रक्रिया लागू केली आहे. अर्ज कसा करावा, याच्या पायऱ्या खालीलप्रमाणे आहेत:

• पायरी १ (गाव पातळीवर निवड): संवेदनशील गावांची यादी जाहीर झाल्यानंतर संबंधित गावातील ग्राम परिस्थितीकीय विकास समिती (EDC) किंवा संयुक्त वन व्यवस्थापन समिती (JFMC) कडे विहित नमुन्यात अर्ज करावा.

• पायरी २ (पात्रता यादी): समिती पात्र शेतकऱ्यांची छाननी करून प्रमाणित यादी उपवनसंरक्षक यांच्याकडे सादर करते.

• पायरी ३ (महाडीबीटीवर ऑनलाइन अर्ज): पात्र शेतकऱ्यांनी महाडीबीटी पोर्टलवर जाऊन सौर ऊर्जा कुंपणासाठी ऑनलाइन नोंदणी करावी.

• पायरी ४ (साहित्य खरेदी): महाडीबीटीवर पूर्वमान्यता (Pre-sanction) मिळाल्यानंतर वनविभागाने निश्चित केलेल्या पॅनेलमधील अधिकृत पुरवठादाराकडून दर्जेदार सौर कुंपण साहित्य खरेदी करावे.

• पायरी ५ (बिल अपलोड व पडताळणी): खरेदी केलेले जीएसटी बिल (Invoice) पोर्टलवर अपलोड करावे. वनपरिक्षेत्र अधिकारी जागेवर येऊन साहित्याची भौतिक तपासणी (Geotagging/Verification) करतील.

• पायरी ६ (अनुदान जमा): तपासणी पूर्ण होताच अनुदानाची (Solar Fencing Subsidy) ७५% रक्कम थेट शेतकऱ्याच्या आधार लिंक बँक खात्यात जमा केली जाते.

साहित्याचे मापदंड आणि शेतकऱ्यांची जबाबदारी

• दर्जेदार साहित्य: सौर कुंपण साहित्य हे भारतीय मानक ब्युरो (BIS) आणि महाऊर्जा (MEDA) च्या निकषांनुसार असणे बंधनकारक आहे.

• ५ वर्षांची वॉरंटी: पुरवठादाराकडून प्रत्येक किटवर युनिक चेसिस नंबर असेल आणि ५ वर्षांपर्यंत देखभाल व दुरुस्तीची जबाबदारी पुरवठादाराची राहील.

• कुंपणाची देखभाल: शेतात पीक नसताना (उदा. उन्हाळ्यात) सौर कुंपण सुरक्षित काढून ठेवण्याची जबाबदारी शेतकऱ्याची राहील, जेणेकरून वन्यप्राण्यांचा नैसर्गिक भ्रमणमार्ग मोकळा राहील.

• विक्रीस बंदी: हे साहित्य वैयक्तिक वापरासाठी असून ते विकता किंवा हस्तांतरित करता येत नाही.

शासन निर्णय:

1. डॉ. श्यामाप्रसाद मुखर्जी जन-वन विकास योजनेची व्याप्ती वाढवून सौर ऊर्जा कुंपणाची (Solar Fencing Scheme) बाब समाविष्ट करणे बाबत शासन निर्णय (25-09-2024) पाहण्यासाठी येथे क्लिक करा.
2. डॉ. श्यामाप्रसाद मुखर्जी जन-वन विकास योजनेची व्याप्ती वाढवून सौर ऊर्जा कुंपणाची (Solar Fencing Scheme) बाब समाविष्ट करणे बाबत शासन निर्णय (16-09-2023) पाहण्यासाठी येथे क्लिक करा.
3. डॉ. श्यामाप्रसाद मुखर्जी जन-वन विकास योजनेची व्याप्ती वाढवून सौर ऊर्जा कुंपणाची (Solar Fencing Scheme) बाब समाविष्ट करणे बाबत शासन निर्णय (25-05-2022) पाहण्यासाठी येथे क्लिक करा.

वारंवार विचारले जाणारे प्रश्न (FAQs)

प्रश्न १: सौर ऊर्जा कुंपण योजनेसाठी किती रुपये अनुदान मिळते?

उत्तर: या योजनेअंतर्गत सौर कुंपणाच्या एकूण खर्चाच्या ७५% किंवा जास्तीत जास्त ₹ १५,०००/- यांपैकी जी रक्कम कमी असेल तितके अनुदान (Solar Fencing Subsidy) मिळते.

प्रश्न २: सौर कुंपणामुळे वन्यप्राण्यांना किंवा माणसांना धोका होतो का?

उत्तर: अजिबात नाही. या कुंपणामध्ये पल्स स्वरूपाचा डीसी करंट वाहत असल्याने केवळ क्षणिक झटका बसतो. यामुळे प्राण्यांचा जीव जात नाही, पण ते शेतात येण्यास घाबरतात.

प्रश्न ३: सौर कुंपण अनुदान मिळण्यासाठी महाडीबीटीवर अर्ज करणे अनिवार्य आहे का?

उत्तर: होय, शासनाच्या सुधारित नियमांनुसार सर्व प्रक्रिया महाडीबीटी (MahaDBT) पोर्टलद्वारे पारदर्शक पद्धतीने चालवली जाते.

प्रश्न ४: अनुदान घेतल्यानंतर वन्यप्राण्यांनी नुकसान केल्यास भरपाई मिळते का?

उत्तर: अनुदान मिळाल्यापासून पुढील ५ वर्षांपर्यंत पीक नुकसान भरपाईचा दावा करता येत नाही.

वन्यप्राण्यांच्या त्रासामुळे शेती सोडून देण्याची वेळ आलेल्या शेतकऱ्यांसाठी सौर ऊर्जा कुंपण योजना (Solar Fencing Scheme) ही खऱ्या अर्थाने एक सुरक्षा कवच ठरत आहे. योग्य नियोजन, दर्जेदार सोलर झटका मशीन आणि ७५% शासकीय (Solar Fencing Subsidy) अनुदानाचा लाभ घेऊन तुम्ही तुमच्या शेतातील पिके सुरक्षित करू शकता.

जर तुमचे गाव वनक्षेत्रालगत किंवा संवेदनशील भागात येत असेल, तर आजच तुमच्या गावातील संयुक्त वन व्यवस्थापन समिती किंवा वनपरिक्षेत्र कार्यालयाशी संपर्क साधून या योजनेचा नक्की लाभ घ्या!

या लेखात, आम्ही सौर ऊर्जा कुंपण योजना महाराष्ट्र (Solar Fencing Scheme): वन्यप्राण्यांपासून पिकांच्या संरक्षणासाठी मिळणार ७५% अनुदान (Solar Fencing Subsidy); पहा पात्रता व अर्ज प्रक्रिया! विषयीची संपूर्ण माहिती दिली आहे. मला आशा आहे की तुम्हाला हा लेख आवडला असेल. तुम्हाला हा लेख आवडला तर नक्की शेअर करा. तुम्हाला या लेखाबद्दल काही प्रश्न असल्यास, कृपया टिप्पणी द्या.

1. वन्यप्राण्यांच्या हानीमुळे झालेल्या पीक नुकसानीकरीता नुकसान भरपाई मंजुरीसाठी असा करा ऑनलाईन अर्ज !
2. वन्यप्राणी हल्ला नुकसान भरपाई: ऑनलाईन अर्ज व संपूर्ण माहिती!
3. नैसर्गिक संकटात शेतीचं नुकसान झालंय? मग पीक विम्याचा दावा करताना या गोष्टी लक्षात ठेवल्यास नुकसान भरपाई मिळू शकते !
4. गोपीनाथ मुंडे शेतकरी अपघात सुरक्षा सानुग्रह अनुदान योजना : शेतकऱ्याचा अपघाती मृत्यू झाल्यास 2 लाख रुपये मदत मिळवण्यासाठी या गोष्टी करा !

वरील लेख आपल्या सर्व मित्रांना शेअर करा. आपल्याला या लेखाबद्दल काही प्रश्न असल्यास, कृपया कमेंट करा.

आमच्या सोशल मीडिया व्हॉट्सअ‍ॅप, फेसबुक आणि टेलिग्राम ग्रुप मध्ये सामील होण्यासाठी इथे क्लिक करा !!