महाराष्ट्र शासन निर्णय - GR वृत्त विशेष सरकारी योजना

चारा बियाणे योजना २०२६: १००% अनुदानावर ₹४००० ते ₹२०००० चे बियाणे मिळणार!

October 15, 2026 MSDhulap Team 9 min read

महाराष्ट्रातील शेतकरी आणि पशुपालकांसाठी राज्य शासनाने एक अत्यंत दिलासादायक आणि ऐतिहासिक निर्णय घेतला आहे. सन २०२६-२७ मध्ये राज्यात कमी पाऊस झाल्यामुळे अनेक भागांत भीषण दुष्काळजन्य परिस्थिती निर्माण झाली आहे. या संकटावर मात करण्यासाठी आणि मुक्या जनावरांच्या चाऱ्याचा प्रश्न कायमस्वरूपी सोडवण्यासाठी महाराष्ट्र शासनाने चारा बियाणे योजना २०२६ (Chara Biyane Yojana 2026) च्या नियमांमध्ये मोठे बदल केले आहेत.

Table of Contents

चारा बियाणे योजना २०२६ – Chara Biyane Yojana 2026:

पशुसंवर्धन, दुग्धव्यवसाय विकास व मत्स्यव्यवसाय विभागाने दिनांक १४ ऑक्टोबर २०२६ रोजी एक महत्त्वपूर्ण शासन निर्णय (GR) निर्गमित केला आहे. या नवीन निर्णयानुसार, पूर्वीच्या जाचक अटी आता शिथिल करण्यात आल्या असून, ज्या शेतकऱ्यांकडे स्वतःची जनावरे नाहीत, त्यांनाही आता १०० टक्के अनुदानावर चारा बियाणे व ठोंबे दिले जाणार आहेत.

जर तुम्हीही शेतकरी असाल आणि तुमच्याकडे चारा घेण्यासाठी पाण्याची सोय असेल, तर या योजनेतून तुम्हाला वैयक्तिक स्तरावर ४,००० रुपये आणि शेतकरी गटाच्या माध्यमातून तब्बल २०,००० रुपयांपर्यंतचे चारा बियाणे अगदी मोफत (१००% अनुदानावर) मिळू शकते. चला तर मग, हा नवीन शासन निर्णय काय आहे आणि याचा लाभ कसा घ्यायचा, याची सविस्तर माहिती अगदी सोप्या भाषेत जाणून घेऊया.

मुख्यमंत्री ग्रामीण पशुधन उद्योजकता योजना आणि वैरण विकास कार्यक्रम नेमका काय आहे?

राज्य शासनाने ९ मार्च २०२६ च्या शासन निर्णयानुसार राज्यात ‘मुख्यमंत्री ग्रामीण पशुधन उद्योजकता योजना’ (जिल्हा वार्षिक योजना) लागू केली होती. या योजनेचा मुख्य उद्देश ग्रामीण भागातील पशुपालकांना सक्षम करणे आणि राज्यात वैरण (चारा) उत्पादन वाढवणे हा आहे.

याच योजनेतील क्रमांक ४ (अ) नुसार राज्यात वैरण उत्पादन कार्यक्रम राबवला जातो. या कार्यक्रमांतर्गत शेतकऱ्यांना त्यांच्या शेतात पौष्टिक चाऱ्याची लागवड करता यावी, यासाठी शासनाकडून १०० टक्के अनुदानावर उच्च दर्जाचे चारा बियाणे आणि गवताची ठोंबे पुरवली जातात. मात्र, ९ मार्च २०२६ रोजी जेव्हा ही योजना सुरू झाली, तेव्हा यामध्ये काही कडक अटी ठेवण्यात आल्या होत्या. त्यामुळे इच्छा असूनही आणि शेतात मुबलक पाणी असूनही अनेक शेतकऱ्यांना चारा बियाणे योजना २०२६ (Chara Biyane Yojana 2026) चा लाभ घेता येत नव्हता.

दुष्काळी तालुक्यांच्या पार्श्वभूमीवर १४ ऑक्टोबर २०२६ चा नवीन निर्णय का घेण्यात आला?

यंदाच्या पावसाळ्यात (सन २०२६-२७) राज्यात सरासरीपेक्षा खूपच कमी पर्जन्यमान झाले आहे. पावसाने पाठ फिरवल्यामुळे राज्य शासनाने महाराष्ट्रातील तब्बल ३०४ तालुक्यांमध्ये दुष्काळ जाहीर केला आहे. दुष्काळ पडला की सर्वात पहिला आणि गंभीर प्रश्न निर्माण होतो तो म्हणजे जनावरांच्या पाण्याचा आणि हिरव्या चाऱ्याचा!

पुढे येणाऱ्या उन्हाळ्यात आणि दुष्काळी परिस्थितीत राज्यात चारा टंचाईचे भीषण संकट उभे राहू शकते. ही बाब लक्षात घेऊन आयुक्त पशुसंवर्धन, पुणे यांनी १ ऑक्टोबर २०२६ रोजी शासनाला पत्र पाठवून चारा उत्पादनाला प्राधान्य देण्याची गरज व्यक्त केली होती. यावर तातडीने पावले उचलत राज्य सरकारने १४ ऑक्टोबर २०२६ रोजी अधिकृत जीआर (शासन निर्णय क्र. डीएएचडी-१४०१७/०१/२०२६-एएच-४) काढून चारा बियाणे योजना २०२६ (Chara Biyane Yojana 2026) मधील प्रमुख अटी सन २०२६-२७ या आर्थिक वर्षासाठी शिथिल करण्यास मान्यता दिली आहे.

चारा बियाणे योजना २०२६: जुन्या अटी आणि नवीन शिथिल केलेल्या अटी (तुलनात्मक तक्ता)

शासनाने शेतकऱ्यांच्या हितासाठी नेमके कोणते बदल केले आहेत, हे समजून घेण्यासाठी खालील तक्ता पहा:

अ.क्र.	बाबी	जुन्या अटी (९ मार्च २०२६ चा GR) PDF	नवीन शिथिल केलेल्या अटी (१४ ऑक्टोबर २०२६ चा GR) PDF
१.	पशुधनाची अट (वैयक्तिक लाभार्थी)	अर्जदार शेतकऱ्याकडे स्वतःचे किमान ३ ते ४ पशुधन (गाय/म्हैस इ.) असणे बंधनकारक होते.	पशुधनाची अट पूर्णपणे शिथिल (रद्द)! आता स्वतःची जनावरे नसली तरी शेतकरी चारा उत्पादनासाठी बियाणे घेऊ शकतात.
२.	वैयक्तिक अनुदानाचे स्वरूप	१ हेक्टरच्या मर्यादेत १००% अनुदानावर रु. ४,०००/- पर्यंतचे बियाणे केवळ एकदाच मिळत होते.	पाण्याची सोय असल्यास १ हेक्टरसाठी रु. ४,०००/- किमतीचे बियाणे एकापेक्षा जास्त वेळेस मिळू शकते.
३.	शेतकरी समूह गट अनुदान	५ हेक्टरच्या मर्यादेत १००% अनुदानावर रु. २०,०००/- चे बियाणे केवळ एकदाच दिले जात होते.	पाणीसाठा उपलब्ध असल्यास शेतकरी समूह गटाला रु. २०,०००/- किमतीचे बियाणे एकापेक्षा जास्त वेळेस दिले जाईल.
४.	लाभाची संख्या (वर्षातून किती वेळा?)	ही योजना वर्षातून एकदाच राबवली जात असल्याने वर्षातून फक्त एकदाच लाभ मिळणे अभिप्रेत होते.	आवश्यक पाणीसाठा असल्याची खातरजमा करून एकाच वर्षात एकापेक्षा जास्त वेळा लाभ घेता येईल.

या नवीन बदलांचा शेतकऱ्यांना नेमका कसा फायदा होणार?

चारा बियाणे योजना २०२६ (Chara Biyane Yojana 2026) मध्ये केलेल्या या बदलांमुळे ग्रामीण भागातील अर्थचक्राला आणि पशुपालनाला मोठा हातभार लागणार आहे:

१. स्वतःकडे जनावरे नसलेल्या शेतकऱ्यांनाही संधी

ग्रामीण भागात असे अनेक शेतकरी आहेत ज्यांच्याकडे विहीर, बोरवेल किंवा कालव्याचे पाणी उपलब्ध आहे, जमीनही आहे, पण गोठ्यात जनावरे नाहीत. पूर्वीच्या नियमानुसार ३ ते ४ जनावरे नसल्यामुळे अशा शेतकऱ्यांना चारा बियाणे मिळत नव्हते. आता जनावरांची अट काढून टाकल्यामुळे, ज्यांच्याकडे पाणी आहे असे शेतकरी १००% अनुदानावर बियाणे घेऊन चारा पिकवू शकतात आणि तो चारा गरजू पशुपालकांना किंवा चारा छावण्यांना विकून चांगले आर्थिक उत्पन्न मिळवू शकतात.

२. वैयक्तिक शेतकऱ्यांना ४,००० रुपयांचे १००% अनुदान

जर एखादा शेतकरी स्वतःच्या १ हेक्टर (सुमारे अडीच एकर) क्षेत्रामध्ये वैरण उत्पादन घेऊ इच्छित असेल, तर त्याला शासनाकडून १०० टक्के अनुदानावर ४,००० रुपये किमतीचे दर्जेदार चारा बियाणे किंवा ठोंबे दिले जातात. यासाठी शेतकऱ्याला स्वतःच्या खिशातून पैसे मोजावे लागत नाहीत.

३. शेतकरी समूह गटाला २०,००० रुपयांचे अनुदान

गावातील शेतकऱ्यांनी एकत्र येऊन जर ‘शेतकरी समूह गट’ किंवा बचत गट स्थापन केला असेल, तर अशा गटाला ५ हेक्टर क्षेत्राच्या मर्यादेत चारा लागवड करण्यासाठी तब्बल २०,००० रुपये किमतीचे चारा बियाणे १०० टक्के अनुदान तत्त्वावर दिले जाते. सामूहिक शेती करणाऱ्यांसाठी ही एक सुवर्णसंधी आहे.

४. एकाच वर्षात पुन्हा-पुन्हा लाभ घेण्याची मुभा

मका, ज्वारी किंवा बाजरीसारखी चाऱ्याची पिके अवघ्या ६० ते ७० दिवसांत कापणीला येतात. एकदा कापणी झाली की शेत पुन्हा रिकामे होते. जर शेतकऱ्याकडे मुबलक पाणी असेल, तर तो एका वर्षात चाऱ्याची २ ते ३ पिके आरामात घेऊ शकतो. नवीन शासन निर्णयानुसार, आता चारा बियाणे योजना २०२६ (Chara Biyane Yojana 2026) अंतर्गत पाण्याची उपलब्धता असल्यास शेतकऱ्याला एकाच वर्षात एकापेक्षा जास्त वेळा ४,००० किंवा २०,००० रुपयांच्या बियाण्याचा लाभ घेता येणार आहे.

शिथिल केलेल्या अटींचा लाभ घेण्यासाठी शासनाच्या २ मुख्य अटी कोणत्या?

शासनाने जनावरांची अट आणि वर्षातून एकदाच लाभ घेण्याची अट जरी शिथिल केली असली, तरी हा निर्णय फक्त सन २०२६-२७ या वर्षासाठी खालील २ महत्त्वाच्या शर्तींच्या अधीन राहून लागू केला आहे:

पाण्याच्या उपलब्धतेचे प्रमाणपत्र आवश्यक: अर्जदार शेतकऱ्याकडे किंवा शेतकरी समूह गटाकडे चाऱ्याचे उत्पादन घेण्यासाठी पुरेसा पाणीसाठा (विहीर, शेततळे, बोरवेल इ.) उपलब्ध असणे गरजेचे आहे. या पाण्याच्या उपलब्धतेबाबत संबंधित जिल्ह्याचे ‘उपायुक्त पशुसंवर्धन’ यांनी प्रमाणित करणे बंधनकारक राहील.
प्रथम अर्जदारांना प्राधान्य: एकाच लाभार्थ्याला दुसऱ्यांदा किंवा एकापेक्षा जास्त वेळा बियाण्याचा लाभ देताना, त्या गावात किंवा तालुक्यात ‘प्रथम लाभ घेणाऱ्या इतर अर्जदाराची मागणी नसावी’ ही अट पाळली जाईल. म्हणजेच, ज्या शेतकऱ्यांना अजून एकदाही लाभ मिळालेला नाही आणि ज्यांच्याकडे पाणी आहे, अशा नवीन अर्जदारांना पहिले प्राधान्य दिले जाईल. जर नवीन अर्जदार नसतील, तर आधी लाभ घेतलेल्या शेतकऱ्याला दुसऱ्यांदा बियाणे दिले जाईल.

चारा बियाणे योजना २०२६ साठी अर्ज कुठे आणि कसा करावा?

तुम्हाला जर या योजनेचा लाभ घ्यायचा असेल, तर खालील कार्यपद्धतीचा अवलंब करा:

संपर्क कार्यालय: ही योजना जिल्हा वार्षिक योजनेअंतर्गत पशुसंवर्धन विभागामार्फत राबवली जाते. त्यामुळे इच्छुक शेतकऱ्यांनी आपल्या नजीकच्या शासकीय पशुवैद्यकीय दवाखान्याशी (Veterinary Dispensary) किंवा पंचायत समितीमधील पशुधन विकास अधिकारी (विस्तार) यांच्याशी तातडीने संपर्क साधावा.
लागणारी संभाव्य कागदपत्रे:
- शेतकऱ्याचे आधार कार्ड
- जमिनीचा ७/१२ आणि ८-अ उतारा (पाण्याच्या नोंदीसह असल्यास उत्तम)
- बँक पासबुकची झेरॉक्स
- शेतात चारा उत्पादनासाठी पाणी उपलब्ध असल्याचा पुरावा / स्वयंघोषणापत्र (जे पुढे उपायुक्त पशुसंवर्धन यांच्याकडून प्रमाणित केले जाईल)
- शेतकरी गट असल्यास गटाचे नोंदणी प्रमाणपत्र व सदस्यांची यादी.

पशुसंवर्धन, दुग्‍धव्‍यवसाय विकास व मत्‍स्‍यव्‍यवसाय विभाग शासन निर्णय:

सन २०२६-२७ मधील दुष्काळजन्य परिस्थितीच्या पार्श्वभुमीवर (जिल्हा वार्षिक योजना) चारा उत्पादन कार्यक्रमांतर्गत चारा बियाणे/ ठोंबे वाटप योजनेच्या अटी/ शर्तीमध्ये शिथिलता देण्याबाबत शासन निर्णय डाउनलोड करण्यासाठी येथे क्लिक करा.

वारंवार विचारले जाणारे प्रश्न (FAQ)

प्रश्न १: चारा बियाणे योजना २०२६ अंतर्गत शेतकऱ्यांना किती अनुदान मिळते?

उत्तर:चारा बियाणे योजना २०२६ अंतर्गत वैयक्तिक शेतकऱ्याला १ हेक्टरसाठी १००% अनुदानावर ४,००० रुपयांचे चारा बियाणे मिळते, तर शेतकरी समूह गटाला ५ हेक्टरसाठी २०,००० रुपयांचे चारा बियाणे व ठोंबे मोफत दिले जातात.

प्रश्न २: माझ्याकडे गाय किंवा म्हैस नाही, तरी मला चारा बियाणे अनुदान मिळेल का?

उत्तर: होय, नक्कीच! १४ ऑक्टोबर २०२६ च्या नवीन शासन निर्णयानुसार शासनाने किमान ३ ते ४ पशुधन असण्याची जुनी अट सन २०२६-२७ साठी रद्द (शिथिल) केली आहे. तुमच्याकडे फक्त चारा पिकवण्यासाठी पाण्याची सोय असणे आवश्यक आहे.

प्रश्न ३: चारा बियाणे योजना २०२६ चा लाभ एका वर्षात किती वेळा घेता येतो?

उत्तर: पूर्वी या योजनेचा लाभ वर्षातून फक्त एकदाच घेता येत होता. मात्र, नवीन नियमानुसार जर शेतकऱ्याकडे मुबलक पाणीसाठा उपलब्ध असेल आणि इतर नवीन अर्जदारांची प्रलंबित मागणी नसेल, तर एकाच वर्षात एकापेक्षा जास्त वेळा या अनुदानाचा लाभ घेता येतो.

प्रश्न हा नवीन निर्णय कोणत्या शेतकऱ्यांसाठी आणि कधीपर्यंत लागू आहे?

उत्तर: राज्यातील ३०४ तालुक्यांत दुष्काळ जाहीर झाल्यामुळे चारा टंचाईवर मात करण्यासाठी हा निर्णय घेण्यात आला असून, अटींमधील ही शिथिलता सन २०२६-२७ या वर्षासाठी लागू राहणार आहे.

दुष्काळाच्या छायेत असलेल्या महाराष्ट्रातील बळीराजासाठी चारा बियाणे योजना २०२६ (Chara Biyane Yojana 2026) मधील हे बदल अत्यंत मोलाचे आहेत. ३-४ जनावरांची अट रद्द झाल्यामुळे आणि वर्षातून अनेकदा बियाणे मिळण्याचा मार्ग मोकळा झाल्यामुळे राज्यात मोठ्या प्रमाणावर हिरव्या चाऱ्याचे उत्पादन घेणे शक्य होणार आहे. तुमच्याकडे किंवा तुमच्या ओळखीच्या शेतकऱ्यांकडे पाण्याची सोय असेल, तर आजच जवळच्या पशुवैद्यकीय दवाखान्यात जाऊन या १००% अनुदान योजनेची चौकशी करा आणि आपला अर्ज सादर करा!

खालील लेख देखील वाचा !