महसूल व वन विभाग महाराष्ट्र जमीन महसूल कायदा महाराष्ट्र शासन निर्णय - GR वृत्त विशेष सरकारी कामे

महाराष्ट्र बक्षीसपत्र नोंदणी शुल्क २०० रुपये : कोणाला मिळतो लाभ? संपूर्ण माहिती!

August 1, 2026 MSDhulap Team 7 min read

घर, फ्लॅट किंवा शेतीची जमीन आपल्या कुटुंबातील सदस्यांच्या नावावर करायची असेल, तर “महाराष्ट्र बक्षीसपत्र नोंदणी शुल्क २०० रुपये” हा नियम तुमच्यासाठी महत्त्वाचा ठरू शकतो. अनेकांना अजूनही वाटते की मालमत्ता हस्तांतरणासाठी हजारो रुपयांचे नोंदणी शुल्क भरावे लागते. मात्र महाराष्ट्र शासनाने जारी केलेल्या अधिसूचनेनुसार विशिष्ट नातेवाईकांमध्ये निवासी आणि कृषी मालमत्तेचे बक्षीसपत्र (Gift Deed) केल्यास दस्तऐवजाच्या नोंदणीसाठी फक्त ₹२०० नोंदणी शुल्क (Bakshispatra Nondani Shulk 200 Rupees) आकारले जाते.

ही सवलत कोणाला लागू होते, कोणत्या मालमत्तेसाठी लागू आहे, कोणती कागदपत्रे लागतात आणि कोणत्या गोष्टी लक्षात ठेवाव्या लागतात, याची सविस्तर माहिती या लेखात जाणून घेऊया.

बक्षीसपत्र (Gift Deed) म्हणजे काय?

बक्षीसपत्र म्हणजे एखादी व्यक्ती स्वतःची मालमत्ता कोणताही मोबदला न घेता दुसऱ्या व्यक्तीला स्वेच्छेने हस्तांतरित करते. यामध्ये घर, फ्लॅट, प्लॉट किंवा शेतीची जमीन यांचा समावेश होऊ शकतो.

भारतीय कायद्यानुसार अशा व्यवहाराची नोंदणी करणे आवश्यक असते. त्यामुळे भविष्यात मालकी हक्काबाबत वाद निर्माण होण्याची शक्यता कमी होते.

Table of Contents

बक्षीसपत्र नोंदणी शुल्क २०० रुपये – Bakshispatra Nondani Shulk 200 Rupees:

महाराष्ट्र शासनाने नोंदणी अधिनियमांतर्गत जारी केलेल्या अधिसूचनेनुसार १ एप्रिल २०१६ पासून निवासी आणि कृषी मालमत्ता खालील पात्र कुटुंबीयांना बक्षीसपत्राद्वारे दिल्यास त्या दस्तऐवजासाठी नोंदणी शुल्क फक्त ₹२०० ठेवण्यात आले आहे.

यामुळे कुटुंबातील मालमत्ता हस्तांतरणाचा खर्च मोठ्या प्रमाणात कमी होतो.

कोणत्या नातेवाईकांना लाभ मिळतो?

अधिसूचनेनुसार खालील नातेवाईक पात्र आहेत.

पती
पत्नी
मुलगा
मुलगी
नातू
नात
मृत मुलाची पत्नी

या नातेवाईकांना निवासी किंवा कृषी मालमत्ता बक्षीसपत्राने दिल्यास नोंदणी शुल्कातील सवलतीचा लाभ मिळतो.

कोणत्या मालमत्तेला नियम लागू आहे?

हा नियम मुख्यतः खालील प्रकारच्या मालमत्तेसाठी लागू आहे.

निवासी घर
फ्लॅट
कृषी जमीन
निवासी मालमत्ता

व्यावसायिक मालमत्तेच्या बाबतीत नियम वेगळे असू शकतात. त्यामुळे संबंधित निबंधक कार्यालयाकडून खात्री करून घ्यावी.

फक्त ₹२०० म्हणजे सर्व खर्च संपला का?

नाही.

ही अतिशय महत्त्वाची बाब आहे.

अनेकजण समजतात की संपूर्ण व्यवहार फक्त ₹२०० मध्ये होतो. प्रत्यक्षात अधिसूचनेत नोंदणी शुल्क (Registration Fee) ₹२०० असल्याचा उल्लेख आहे.

याशिवाय खालील खर्च लागू होऊ शकतात.

मुद्रांक शुल्क (Stamp Duty)
स्थानिक अधिभार
दस्तऐवज तयार करण्याचा खर्च
इतर लागू शासकीय शुल्क

म्हणून व्यवहार करण्यापूर्वी संपूर्ण खर्चाची माहिती घेणे आवश्यक आहे.

या निर्णयाचा सर्वसामान्यांना काय फायदा?

या निर्णयामुळे अनेक कुटुंबांना मोठा दिलासा मिळाला आहे.

मुख्य फायदे

मालमत्ता हस्तांतरण सोपे होते.
कुटुंबातील सदस्यांमध्ये मालकी हक्क स्पष्ट होतो.
भविष्यातील कौटुंबिक वाद कमी होण्यास मदत होते.
वारसाहक्काशी संबंधित अनेक समस्या टाळता येतात.
नोंदणी प्रक्रिया अधिक सुलभ होते.

बक्षीसपत्र करताना कोणती कागदपत्रे लागू शकतात?

व्यवहाराच्या स्वरूपानुसार खालील कागदपत्रांची आवश्यकता असू शकते.

मालमत्तेची मालकी दर्शविणारे दस्तऐवज
आधार कार्ड
पॅन कार्ड
फोटो
सातबारा उतारा (कृषी जमीन असल्यास)
मालमत्ता कर पावती
ओळखपत्र
पत्ता पुरावा
संबंधित पक्षांची उपस्थिती

आवश्यक कागदपत्रांमध्ये व्यवहारानुसार बदल होऊ शकतो.

बक्षीसपत्र आणि विक्रीखत यात फरक काय?

बक्षीसपत्र	विक्रीखत
मोबदला नसतो	मोबदला दिला जातो
भेट स्वरूपात हस्तांतरण	विक्री व्यवहार
नातेवाईकांमध्ये जास्त वापर	सर्वसाधारण व्यवहार
काही प्रकरणात नोंदणी शुल्क सवलत	सामान्य शुल्क लागू

नोंदणी प्रक्रिया कशी असते?

सामान्यतः प्रक्रिया पुढीलप्रमाणे असते.

दस्तऐवज तयार करणे.
आवश्यक कागदपत्रे जोडणे.
मुद्रांक शुल्क लागू असल्यास भरणे.
निबंधक कार्यालयात वेळ घेणे.
दोन्ही पक्षांची उपस्थिती.
बायोमेट्रिक पडताळणी.
दस्तऐवज नोंदणी.
नोंदणीकृत प्रत प्राप्त करणे.

कोणत्या गोष्टी लक्षात ठेवाव्यात?

दस्तऐवज अचूक तयार करावा.
मालमत्तेचे तपशील बरोबर असावेत.
पात्र नातेवाईक असल्याची खात्री करावी.
लागू शुल्क आधी तपासावे.
अधिकृत निबंधक कार्यालयातून माहिती घ्यावी.
शंका असल्यास कायदेशीर तज्ज्ञांचा सल्ला घ्यावा.

महाराष्ट्र बक्षीसपत्र नोंदणी शुल्क २०० रुपये : गैरसमज आणि वास्तव

गैरसमज १

संपूर्ण व्यवहार ₹२०० मध्ये होतो.

वास्तव

फक्त नोंदणी शुल्क ₹२०० आहे. इतर लागू शुल्क स्वतंत्र असू शकतात.

गैरसमज २

सर्व नातेवाईकांना लागू आहे.

वास्तव

अधिसूचनेत नमूद केलेल्या पात्र नातेवाईकांनाच लागू.

गैरसमज ३

सर्व प्रकारच्या मालमत्तेला लागू.

वास्तव

अधिसूचनेत निवासी आणि कृषी मालमत्तेचा उल्लेख आहे. इतर प्रकारांसाठी नियम वेगळे असू शकतात.

महाराष्ट्र बक्षीसपत्र नोंदणी शुल्क २०० रुपये हा नियम कुटुंबातील सदस्यांमध्ये निवासी आणि कृषी मालमत्ता हस्तांतरित करणाऱ्यांसाठी महत्त्वाचा दिलासा आहे. मात्र फक्त ₹२०० नोंदणी शुल्क असल्याचा अर्थ सर्व शुल्क माफ झाले असा होत नाही. व्यवहार करण्यापूर्वी लागू मुद्रांक शुल्क, इतर शासकीय शुल्क आणि आवश्यक कागदपत्रांची खात्री करून घेणे गरजेचे आहे.

अधिकृत अधिसूचना आणि स्थानिक निबंधक कार्यालयाच्या मार्गदर्शनानुसारच पुढील प्रक्रिया करावी.

महत्त्वाची सूचना: खालील माहिती महाराष्ट्र शासनाच्या महसूल व वन विभागाने प्रसिद्ध केलेल्या अधिसूचनेवर आधारित आहे. प्रत्यक्ष व्यवहारात लागू होणारे मुद्रांक शुल्क (Stamp Duty), स्थानिक अधिभार किंवा इतर लागू शुल्क वेगळे असू शकतात. व्यवहार करण्यापूर्वी संबंधित दुय्यम निबंधक कार्यालय किंवा कायदेशीर तज्ज्ञांचा सल्ला घ्या.

वारंवार विचारले जाणारे प्रश्न – FAQ:

1. महाराष्ट्र बक्षीसपत्र नोंदणी शुल्क २०० रुपये कोणाला लागू आहे?

पती, पत्नी, मुलगा, मुलगी, नातू, नात आणि मृत मुलाची पत्नी यांना निवासी किंवा कृषी मालमत्ता बक्षीसपत्राने दिल्यास अधिसूचनेनुसार दस्तऐवजाच्या नोंदणीसाठी ₹२०० शुल्क लागू होऊ शकते.

2. महाराष्ट्र बक्षीसपत्र नोंदणी शुल्क २०० रुपये नियम कधीपासून लागू आहे?

अधिसूचनेनुसार हा नियम १ एप्रिल २०१६ पासून लागू करण्यात आला आहे.

3. या नियमात Stamp Duty माफ आहे का?

नाही. अधिसूचनेत प्रामुख्याने नोंदणी शुल्क ₹२०० असल्याचा उल्लेख आहे. मुद्रांक शुल्क व इतर लागू शुल्क संबंधित नियमांनुसार लागू होऊ शकतात.

4. शेतीच्या जमिनीसाठी हा नियम लागू होतो का?

होय. अधिसूचनेत कृषी मालमत्तेचाही उल्लेख आहे.

5. महाराष्ट्र बक्षीसपत्र नोंदणी शुल्क २०० रुपये नियमाचा लाभ घेण्यासाठी काय करावे?

संबंधित कागदपत्रांसह दुय्यम निबंधक कार्यालयात बक्षीसपत्र नोंदणीची प्रक्रिया पूर्ण करावी आणि व्यवहारापूर्वी लागू शुल्काची अधिकृत खात्री करून घ्यावी.

या लेखात, आम्ही महाराष्ट्र बक्षीसपत्र नोंदणी शुल्क २०० रुपये (Bakshispatra Nondani Shulk 200 Rupees): कोणाला मिळतो लाभ? विषयीची संपूर्ण माहिती दिली आहे. मला आशा आहे की तुम्हाला हा लेख आवडला असेल. तुम्हाला हा लेख आवडला तर नक्की शेअर करा. तुम्हाला या लेखाबद्दल काही प्रश्न असल्यास, कृपया टिप्पणी द्या.

खालील लेख देखील वाचा !