आपण या लेखात गावाचे विभाजन आणि एकत्रीकरण (Gavache Vibhajan Ekatrikaran) : ग्रामपंचायतीवर काय परिणाम? नगरपालिकेचे पंचायतीत रूपांतर करण्यासंबंधी व पंचायतीचे एकत्रीकरण व विभागणी करण्यासंबंधी उपबंध विषय सविस्तर माहिती पाहणार आहोत.

महाराष्ट्रात एखाद्या गावाच्या प्रशासकीय हद्दीत बदल होणे, दोन किंवा अधिक गावांचे एकत्रीकरण होणे किंवा एका गावाचे दोन अथवा अधिक नवीन गावांमध्ये विभाजन होणे, ही केवळ नाव किंवा सीमा बदलण्याची प्रक्रिया नाही. अशा वेळी ग्रामपंचायतीचे अस्तित्व, सदस्यांचे पद, ग्रामनिधी, मालमत्ता, करांची थकबाकी, कर्मचारी, प्रलंबित कामकाज आणि नवीन पंचायत स्थापन करण्याची प्रक्रिया यावरही परिणाम होतो.

गावाचे विभाजन आणि एकत्रीकरण – Gavache Vibhajan Ekatrikaran:

गावाचे विभाजन आणि एकत्रीकरण (Gavache Vibhajan Ekatrikaran) हा विषय नागरिक, ग्रामपंचायत सदस्य, कर्मचारी आणि स्थानिक प्रशासनासाठी महत्त्वाचा आहे. एखाद्या गावाचे विभाजन झाल्यानंतर जुनी ग्रामपंचायत कायम राहते का? दोन गावे एकत्र आली तर त्यांचा निधी कोणाकडे जातो? कर्मचाऱ्यांचे काय होते? नवीन पंचायत कधी स्थापन होते? असे अनेक प्रश्न सामान्य नागरिकांच्या मनात असतात.

महाराष्ट्र ग्रामपंचायत कायद्यातील स्वतंत्र तरतुदींमध्ये नगरपालिकेचे पंचायतीत रूपांतर, अंतरिम पंचायत, गावांचे एकत्रीकरण आणि गावाच्या विभागणीचे परिणाम स्पष्ट करण्यात आले आहेत. या तरतुदी प्रामुख्याने कलम १५७, १५८, १५९ आणि १६० अंतर्गत येतात.

या लेखात गावाचे विभाजन आणि एकत्रीकरण (Gavache Vibhajan Ekatrikaran) सोप्या भाषेत समजून घेऊया.

नगरपालिकेचे पंचायतीत रूपांतर झाल्यास काय होते?

काही परिस्थितीत एखादे स्थानिक क्षेत्र नगरपालिका म्हणून अस्तित्वात राहणे बंद होऊ शकते आणि ते क्षेत्र गाव म्हणून विनिर्दिष्ट केले जाऊ शकते. अशा वेळी संबंधित नगरपालिकेचे अस्तित्व संपते आणि पुढील प्रशासनासाठी अंतरिम पंचायतीची व्यवस्था केली जाते.

दस्तऐवजानुसार, नगरपालिका सदस्य तसेच संबंधित समिती किंवा शहर समितीचे सदस्य पद सोडतात. त्यानंतर अशा गावासाठी अंतरिम पंचायत तयार केली जाते. काही परिस्थितीत पूर्वीच्या नगरपालिका किंवा समितीच्या अध्यक्ष व उपाध्यक्षांना अनुक्रमे अंतरिम पंचायतीचे सरपंच आणि उपसरपंच मानण्याची तरतूद आहे.

याचा साधा अर्थ असा की प्रशासकीय बदल झाला तरी स्थानिक कारभार अचानक थांबू नये, यासाठी तात्पुरती व्यवस्था केली जाते.

मालमत्ता आणि निधीचे काय होते?

नगरपालिकेची न खर्च झालेली निधीची शिल्लक, मालमत्ता, पट्टे, कर आणि फीची थकबाकी तसेच संबंधित हक्क व अधिकार, कायद्यातील तरतुदीनुसार अंतरिम पंचायतीकडे ग्रामनिधीच्या स्वरूपात राहू शकतात. नवीन पंचायत रचना होईपर्यंत ही तात्पुरती प्रशासकीय व्यवस्था लागू राहते.

गावाचे विभाजन आणि एकत्रीकरण (Gavache Vibhajan Ekatrikaran) : कलमांमध्ये कोणत्या मुख्य तरतुदी आहेत?

या विषयातील चार महत्त्वाचे भाग समजून घेतल्यास संपूर्ण प्रक्रिया सोपी होते:

1. कलम १५७ – नगरपालिकेचे पंचायतीत रूपांतर झाल्याचा परिणाम

नगरपालिका क्षेत्र गाव म्हणून विनिर्दिष्ट झाल्यास नगरपालिका अस्तित्वात राहात नाही. त्यानंतर अंतरिम पंचायत, निधी, मालमत्ता, कर्मचारी आणि प्रलंबित प्रकरणांबाबत पुढील व्यवस्था केली जाते.

2. कलम १५८ – अंतरिम पंचायतीचा कालावधी आणि अधिकार

अंतरिम पंचायत ही कायमस्वरूपी निवडून आलेली पंचायत नसते. दस्तऐवजानुसार तिच्या स्थापनेच्या तारखेपासून एका वर्षापेक्षा जास्त नसलेल्या कालावधीत नवीन पंचायतीची निवडणूक घेण्यासाठी राज्य निवडणूक आयोग उपाययोजना करतो. अंतरिम सदस्य नवीन पंचायतीच्या पहिल्या सभेच्या आदल्या दिवसापर्यंत पदावर राहू शकतात.

3. कलम १५९ – गावांचे एकत्रीकरण झाल्याचा परिणाम

दोन किंवा अधिक गावे एकत्र करून एक नवीन एकत्रीकृत गाव तयार झाल्यास जुन्या पंचायतींचे विघटन होण्यासंबंधी आणि प्रशासकीय व्यवस्थेबाबत तरतुदी लागू होतात.

4. कलम १६० – गावाच्या विभागणीचा परिणाम

एका गावाचे दोन किंवा अधिक नवीन गावांमध्ये विभाजन झाल्यास विद्यमान पंचायत, सदस्य, प्रशासक, निधी, मालमत्ता आणि कर्मचारी यांच्याबाबत काय व्यवस्था केली जाईल, याची तरतूद करण्यात आली आहे.

गावांचे एकत्रीकरण झाल्यावर ग्रामपंचायतीचे काय होते?

गावाचे विभाजन आणि एकत्रीकरण (Gavache Vibhajan Ekatrikaran) यातील एकत्रीकरणाचा भाग प्रथम समजून घेऊया.

जेव्हा दोन किंवा अधिक गावे स्वतंत्र गाव म्हणून अस्तित्वात राहणे बंद करतात आणि त्यांचे स्थानिक क्षेत्र एकत्र करून एक नवीन गाव विनिर्दिष्ट केले जाते, तेव्हा त्या गावाला एकत्रीकृत गाव म्हणून पाहिले जाते.

अशा परिस्थितीत पूर्वीच्या संबंधित पंचायती विघटित झाल्या आहेत असे मानले जाते आणि त्यांचे सदस्य पद सोडतात. स्थानिक प्रशासनात रिक्तता निर्माण होऊ नये म्हणून राज्य सरकारकडून प्रशासकाची किंवा आवश्यकतेनुसार एकापेक्षा अधिक व्यक्तींची नियुक्ती केली जाऊ शकते. हे प्रशासक पंचायतचे अधिकार वापरतात आणि आवश्यक कर्तव्ये पार पाडतात.

ग्रामनिधी आणि मालमत्तेचे काय?

गावांचे एकत्रीकरण झाल्यावर हा अत्यंत महत्त्वाचा मुद्दा असतो. जुन्या पंचायतींच्या मालकीची मालमत्ता, न खर्च झालेली ग्रामनिधीची शिल्लक आणि पट्टे, कर व फीची थकबाकी यांचा प्रश्न निर्माण होतो.

कायद्यातील तरतुदीनुसार अशा मालमत्ता व निधी प्रथम प्रशासकाकडे राहण्याची व्यवस्था असू शकते. एकत्रीकृत गावासाठी पंचायत स्थापन होऊन तिची पहिली सभा झाल्यानंतर संबंधित निधी आणि मालमत्तेचे हक्क नव्या एकत्रीकृत पंचायतीकडे जातात.

यामुळे गावाचे विभाजन आणि एकत्रीकरण (Gavache Vibhajan Ekatrikaran) झाल्यानंतर सार्वजनिक मालमत्ता किंवा निधीचे प्रशासन अचानक रिकामे राहत नाही.

जुन्या कर, आदेश आणि परवानग्यांचे काय होते?

गावांचे एकत्रीकरण झाल्यावर अनेकांना प्रश्न पडतो की जुन्या ग्रामपंचायतीने केलेले आदेश, नोटिसा, कर आकारणी, योजना, परवानग्या किंवा नियम रद्द होतात का?

दस्तऐवजानुसार, संबंधित स्थानिक क्षेत्रासाठी पूर्वी करण्यात आलेल्या नियुक्त्या, अधिसूचना, नोटिसा, कर, आदेश, योजना, लायसन्स, परवानग्या, नियम आणि उपविधी हे त्यांचे अधिक्रिमण किंवा फेरबदल होईपर्यंत अंमलात राहू शकतात.

म्हणजेच, गावाचे विभाजन आणि एकत्रीकरण (Gavache Vibhajan Ekatrikaran) झाल्यामुळे प्रत्येक जुनी प्रशासकीय कृती लगेच आपोआप शून्य ठरते, असे सरसकट म्हणता येणार नाही.

करार, कर्ज आणि इतर जबाबदाऱ्यांचे काय होते?

एखाद्या पंचायतीने पूर्वी केलेले करार किंवा स्वीकारलेल्या जबाबदाऱ्या एकत्रीकरणाच्या वेळी संपून जात नाहीत. संबंधित तरतुदींनुसार अस्तित्वात असलेली कर्जे, जबाबदाऱ्या आणि करार पुढील प्रशासकीय व्यवस्थेकडे जातात.

एकत्रीकृत पंचायतीला कायद्याने दिलेल्या अधिकारांचा वापर करून अशा जबाबदाऱ्या आणि करार हाताळण्याची व्यवस्था आहे.

ग्रामपंचायत कर्मचारी आणि अधिकाऱ्यांचे काय होते?

गावाचे विभाजन आणि एकत्रीकरण (Gavache Vibhajan Ekatrikaran) करताना कर्मचारी हा अत्यंत महत्त्वाचा विषय असतो.

गावांचे एकत्रीकरण झाल्यास संबंधित पंचायतींनी नियुक्त केलेले अधिकारी आणि कर्मचारी नवीन प्रशासकीय रचनेत एकत्रीकृत पंचायत किंवा कायद्यानुसार लागू व्यवस्थेचे कर्मचारी म्हणून काम करू शकतात. पुढील तरतूद होईपर्यंत त्यांचे वेतन, भत्ते आणि सेवाशर्तींशी संबंधित हक्क लागू राहण्याची तरतूद आहे.

त्यामुळे प्रशासकीय पुनर्रचना म्हणजे सर्व कर्मचाऱ्यांची सेवा आपोआप संपते, असा अर्थ काढणे योग्य नाही. प्रत्येक बाब संबंधित कायदा, सेवा अटी आणि सक्षम प्राधिकरणाच्या निर्णयानुसार हाताळली जाते.

प्रलंबित कामे, अपील आणि न्यायालयीन प्रकरणांचे काय?

एखाद्या ग्रामपंचायतीकडे विकासकाम, कर आकारणी, परवानगी किंवा अन्य प्रशासकीय बाबींशी संबंधित अनेक प्रकरणे प्रलंबित असू शकतात.

गावांचे एकत्रीकरण झाल्यास अशा प्रलंबित कार्यवाही संबंधित प्रशासक किंवा एकत्रीकृत पंचायत यांच्याकडे हस्तांतरित झाल्या आहेत असे मानले जाऊ शकते आणि पुढील कारवाई सुरू ठेवली जाते. प्रलंबित अपील, खटले, दावे किंवा इतर वैध कार्यवाहीसाठीही पुढील प्रशासनाकडून प्रक्रिया सुरू ठेवण्याची तरतूद आहे.

एकत्रीकृत गावासाठी नवीन ग्रामपंचायत कधी तयार होते?

दस्तऐवजानुसार, गावांचे एकत्रीकरण झाल्यानंतर उक्त तारखेपासून सहा महिन्यांचा कालावधी संपण्यापूर्वी एकत्रीकृत गावासाठी पंचायत रचना करण्यात येईल, अशी तरतूद आहे.

याचा अर्थ असा की गावाचे विभाजन आणि एकत्रीकरण (Gavache Vibhajan Ekatrikaran) झाल्यानंतर कायमस्वरूपी स्थानिक स्वराज्य संस्थेची रचना करण्यासाठी कायद्यात कालमर्यादेची व्यवस्था करण्यात आली आहे.

गावाचे विभाजन झाल्यावर काय होते?

आता गावाच्या विभागणीबद्दल पाहूया. एखाद्या गावाच्या सीमेत बदल करून ते क्षेत्र दोन किंवा अधिक नवीन गावांमध्ये विभागले गेल्यास विद्यमान पंचायत विसर्जित झाल्याचे मानले जाऊ शकते आणि तिचे सदस्य पद सोडतात. तथापि, दस्तऐवजात काही विशिष्ट परिस्थितींसाठी अपवादाची तरतूदही नमूद करण्यात आली आहे. विशेषतः काही पुनर्वसनाशी संबंधित परिस्थितीत विद्यमान पंचायत विघटित झाल्याचे मानले जाणार नाही आणि सदस्य उर्वरित कालावधीसाठी पदावर राहू शकतात.

म्हणून गावाचे विभाजन आणि एकत्रीकरण (Gavache Vibhajan Ekatrikaran) याबाबत प्रत्येक परिस्थितीचा निर्णय एकाच सरसकट नियमाने लावता येत नाही.

नवीन गावांसाठी प्रशासकाची नियुक्ती

विभाजनानंतर प्रत्येक नवीन गावासाठी पंचायत स्थापन होईपर्यंत राज्य सरकार प्रशासकाची किंवा प्रशासकांची नियुक्ती करू शकते.

या नियुक्तीचा मुख्य उद्देश म्हणजे नवीन पंचायत प्रत्यक्ष स्थापन होईपर्यंत स्थानिक प्रशासन, आवश्यक कामकाज आणि पंचायतचे अधिकार यांची व्यवस्था सुरू ठेवणे.

विभाजनानंतर निधी आणि मालमत्ता कशी वाटली जाते?

हा गावाचे विभाजन आणि एकत्रीकरण (Gavache Vibhajan Ekatrikaran) प्रक्रियेतील सर्वात संवेदनशील मुद्द्यांपैकी एक आहे.

गावाचे विभाजन झाल्यानंतर जुन्या पंचायतीची न खर्च झालेली ग्रामनिधीची शिल्लक आणि मालमत्ता—ज्यात कर व फीची थकबाकीही समाविष्ट असू शकते—ही राज्य सरकार निर्देश देईल त्या प्रमाणात आणि पद्धतीने नवीन पंचायतींमध्ये निहित केली जाते.

त्यामुळे मालमत्तेचे विभाजन मनमानी पद्धतीने होत नाही; संबंधित कायदेशीर आणि प्रशासकीय निर्देश महत्त्वाचे ठरतात.

कर्मचाऱ्यांची विभागणी कशी होते?

गावाचे विभाजन झाल्यानंतर जुन्या पंचायतीचे अधिकारी आणि कर्मचारीही राज्य सरकारच्या निर्देशानुसार नवीन पंचायतींमध्ये वाटून दिले जाऊ शकतात.

यामुळे नव्याने तयार झालेल्या प्रत्येक गावासाठी प्रशासन सुरू ठेवण्यास मदत होते.

नवीन गावांसाठी पंचायत किती कालावधीत स्थापन होते?

दस्तऐवजानुसार, गावाच्या विभागणीच्या बाबतीत उक्त तारखेपासून सहा महिन्यांचा कालावधी संपण्यापूर्वी नवीन गावांसाठी पंचायत रचना करण्यात येईल, अशी तरतूद आहे.

यामुळे गावाचे विभाजन आणि एकत्रीकरण (Gavache Vibhajan Ekatrikaran) झाल्यानंतर स्थानिक स्वराज्य संस्थेची पुढील रचना अनिश्चित काळासाठी प्रलंबित राहू नये, हा उद्देश दिसून येतो.

सामान्य नागरिकांनी कोणत्या गोष्टी लक्षात ठेवाव्यात?

गावाचे विभाजन, गावांचे एकत्रीकरण किंवा स्थानिक हद्दीतील बदल झाल्यास नागरिकांनी अफवांवर विश्वास न ठेवता अधिकृत अधिसूचना आणि सक्षम प्रशासनाकडून जाहीर करण्यात आलेली माहिती तपासणे आवश्यक आहे.

विशेषतः पुढील बाबी तपासाव्यात:

• गावाची नवीन प्रशासकीय सीमा काय आहे?
• नवीन गाव किंवा एकत्रीकृत गावाचे अधिकृत नाव काय आहे?
• विद्यमान ग्रामपंचायतीची स्थिती काय आहे?
• प्रशासक किंवा अंतरिम व्यवस्था कोणती आहे?
• ग्रामपंचायत कार्यालय आणि स्थानिक सेवा कुठून उपलब्ध होतील?
• कर, शुल्क किंवा इतर देयकांबाबत कोणती सूचना देण्यात आली आहे?
• मालमत्ता आणि ग्रामनिधीबाबत अधिकृत आदेश काय आहेत?
• नवीन पंचायत रचना किंवा निवडणुकीबाबत कोणती अधिसूचना आहे?

महाराष्ट्र राज्य निवडणूक आयोगाच्या अधिकृत संकेतस्थळावर ग्रामपंचायत कायदा व नियमांची संदर्भ सामग्री उपलब्ध आहे, तर महाराष्ट्र शासनाच्या विधी व न्याय विभागाकडे महाराष्ट्र ग्रामपंचायत कायद्याची अद्ययावत आवृत्ती सूचीबद्ध करण्यात आली आहे. त्यामुळे कायद्याची अंतिम पडताळणी अधिकृत स्रोतांवरून करणे महत्त्वाचे आहे.

गावाचे विभाजन आणि एकत्रीकरण (Gavache Vibhajan Ekatrikaran) ही केवळ भौगोलिक सीमा बदलण्याची प्रक्रिया नाही. या बदलाचा थेट परिणाम ग्रामपंचायतीच्या रचनेवर, सदस्यांच्या पदावर, प्रशासकाच्या नियुक्तीवर, ग्रामनिधीवर, मालमत्तेवर, कर व फीच्या थकबाकीवर, कर्मचाऱ्यांवर आणि प्रलंबित प्रशासकीय किंवा न्यायालयीन कामकाजावर होऊ शकतो.

दोन किंवा अधिक गावे एकत्र आल्यास जुन्या पंचायतींच्या विघटनानंतर प्रशासकीय व्यवस्था उभी केली जाते आणि पुढे एकत्रीकृत गावासाठी नवीन पंचायत रचना केली जाते. दुसरीकडे, एका गावाचे अनेक गावांमध्ये विभाजन झाल्यास नवीन पंचायती तयार होईपर्यंत प्रशासकाची नियुक्ती केली जाऊ शकते आणि निधी, मालमत्ता व कर्मचारी यांचे वाटप संबंधित तरतुदी आणि राज्य सरकारच्या निर्देशांनुसार केले जाते.
म्हणून गावाचे विभाजन आणि एकत्रीकरण (Gavache Vibhajan Ekatrikaran) यासंदर्भात आपल्या गावात कोणतीही प्रक्रिया सुरू असल्यास अधिकृत अधिसूचना, संबंधित शासन आदेश आणि लागू कायद्यातील तरतुदी तपासूनच पुढील माहिती घ्यावी.

FAQ: गावाचे विभाजन आणि एकत्रीकरण

1) गावाचे विभाजन आणि एकत्रीकरण म्हणजे काय?

दोन किंवा अधिक गावांचे एकत्र करून एक गाव तयार करणे म्हणजे एकत्रीकरण, तर एका गावाचे दोन किंवा अधिक नवीन गावांमध्ये विभाजन करणे म्हणजे गावाची विभागणी. या दोन्ही प्रक्रियांचा ग्रामपंचायतीच्या प्रशासकीय रचनेवर परिणाम होतो.

2) गावाचे विभाजन आणि एकत्रीकरण झाल्यावर जुनी ग्रामपंचायत कायम राहते का?

परिस्थितीनुसार संबंधित पंचायत विघटित झाल्याचे मानले जाऊ शकते. तथापि, कायद्यात काही विशिष्ट परिस्थितींसाठी अपवाद आहेत. त्यामुळे प्रत्येक प्रकरणात लागू अधिसूचना आणि कायदेशीर तरतुदी तपासणे आवश्यक आहे.

3) गावांचे एकत्रीकरण झाल्यावर ग्रामनिधीचे काय होते?

पूर्वीच्या पंचायतींची न खर्च झालेली ग्रामनिधीची शिल्लक, मालमत्ता आणि काही थकबाकी कायद्यातील तरतुदींनुसार प्रथम प्रशासकीय व्यवस्थेकडे आणि पुढे एकत्रीकृत पंचायतीकडे जाऊ शकते.

4) गावाचे विभाजन झाल्यावर नवीन ग्रामपंचायत कधी स्थापन होते?

विभागणीच्या उक्त तारखेपासून सहा महिन्यांचा कालावधी संपण्यापूर्वी नवीन गावांसाठी पंचायत रचना करण्याची तरतूद आहे.

5) गावांचे एकत्रीकरण झाल्यावर नवीन पंचायत कधी तयार होते?

दस्तऐवजानुसार, एकत्रीकरणाच्या उक्त तारखेपासून सहा महिन्यांचा कालावधी संपण्यापूर्वी एकत्रीकृत गावासाठी पंचायत रचना करण्याची तरतूद आहे.

6) गावाचे विभाजन आणि एकत्रीकरण झाल्यावर ग्रामपंचायत कर्मचाऱ्यांचे काय होते?

कायद्यातील तरतुदीनुसार कर्मचारी संबंधित नवीन किंवा एकत्रीकृत प्रशासकीय व्यवस्थेत काम करू शकतात. विभाजनाच्या बाबतीत कर्मचाऱ्यांचे वाटप राज्य सरकारच्या निर्देशानुसार नवीन पंचायतींमध्ये केले जाऊ शकते.

7) प्रलंबित खटले किंवा अपीलांचे काय होते?

गावांचे एकत्रीकरण किंवा संबंधित प्रशासकीय बदलानंतर प्रलंबित कार्यवाही, अपील, खटले आणि इतर वैध प्रक्रिया कायद्यातील तरतुदींनुसार पुढील प्रशासकीय प्राधिकरण किंवा पंचायतीकडून सुरू ठेवली जाऊ शकते.

खालील लेख देखील वाचा !

1. ग्रामपंचायतीचा कारभार कसा चालतो? सरपंच, उपसरपंच व सदस्यांना मानधन किती? ग्रामस्थ म्हणून गावच्या विकास कामात कसं सहभागी व्हायचं आणि विकासकामांवर लक्ष कसे ठेवायचं? जाणून घ्या सविस्तर माहिती!
2. आपल्या गावासाठी सरकारने दिलेला निधी ग्रामपंचायतीने कुठे खर्च केला? ग्रामपंचायतीच्या विकासकामांवर लक्ष कसं ठेवायचं? जाणून घ्या सविस्तर माहिती
3. एका ग्रामपंचायतीला दरवर्षी किती निधी मिळतो? सरपंच गावाच्या विकासासाठी किती निधी गावात आणू शकतो? जाणून घ्या सविस्तर
4. ग्रामसभेचे अधिकार, नियम आणि नागरिकांचे हक्क जाणून घ्या!
5. ग्राम रोजगार सेवकांची कर्तव्य व जबाबदाऱ्या आणि त्यांच्या नियुक्तीच्या संदर्भात मार्गदर्शक सूचना!
6. कोतवाल (महसूल सेवक) विषयी संपूर्ण माहिती – पात्रता, मानधन, कर्तव्ये आणि अधिकार
7. पोलीस पाटील विषयी सविस्तर माहिती; पात्रता, निवड प्रक्रिया, कर्तव्ये आणि अधिकार!
8. ग्रामसेवकाची कामे व जबाबदाऱ्या कोणत्या? ग्रामसेवकांकडून माहिती मिळवण्यासाठी माहिती अधिकार अर्ज (RTI) कसा करायचा?
9. तलाठ्याची कर्तव्ये कोणती आहेत? तलाठ्याकडून माहिती मिळवण्यासाठी माहिती अधिकार अर्ज कसा करायचा?
10. आशा स्वयंसेविकांची संपूर्ण माहिती – नियुक्ती प्रक्रिया, प्रशिक्षण, मानधन आणि जबाबदाऱ्या/कामे.
11. अंगणवाडी सेविकांची संपूर्ण माहिती – नियुक्ती प्रक्रिया, पात्रता, अटी व शर्ती
12. भ्रष्टाचारी किंवा अकार्यक्षम सरपंच, ग्रामसेवक, तलाठी तुम्हालाही घाबरतील फक्त हे काम करा !
13. आमदार निधी कुठे खर्च होतोय? नागरिक म्हणून मतदारसंघाच्या विकास कामात कसं सहभागी व्हायचं आणि विकासकामांवर लक्ष कसे ठेवायचं? जाणून घ्या सविस्तर माहिती

वरील लेख आपल्या सर्व मित्रांना शेअर करा. आपल्याला या लेखाबद्दल काही प्रश्न असल्यास, कृपया कमेंट करा.

आमच्या सोशल मीडिया व्हॉट्सअ‍ॅप, फेसबुक आणि टेलिग्राम ग्रुप मध्ये सामील होण्यासाठी इथे क्लिक करा !!