दिव्यांग–अव्यंग विवाह योजना 2025-26: अनुदान, पात्रता व अर्ज!

December 17, 2025 MSDhulap Team 4 min read

महाराष्ट्र शासनाने सामाजिक समता, समावेशकता आणि दिव्यांग व्यक्तींच्या सक्षमीकरणासाठी अनेक योजना राबवल्या आहेत. त्यापैकी दिव्यांग–अव्यंग विवाह योजना (Divyang Avyang Vivah Yojana) ही एक महत्त्वाची व सकारात्मक योजना आहे. या योजनेचा उद्देश दिव्यांग व्यक्तींना विवाहासाठी प्रोत्साहन देणे, त्यांना आर्थिक आधार देणे आणि समाजातील भेदभाव कमी करणे हा आहे. अलीकडेच या योजनेत अनुदानात वाढ करून दिव्यांग–दिव्यांग विवाह हा नवीन घटकही समाविष्ट करण्यात आला आहे. त्यामुळे ही योजना अधिक प्रभावी व लाभदायक ठरली आहे.

या लेखात आपण दिव्यांग–अव्यंग विवाह योजना (Divyang Avyang Vivah Yojana) 2025 ची सविस्तर माहिती, अनुदानाची रक्कम, पात्रता अटी, आवश्यक कागदपत्रे, अर्ज प्रक्रिया सविस्तर माहिती पाहणार आहोत.

Table of Contents

दिव्यांग–अव्यंग विवाह योजना 2025-26 (Divyang Avyang Vivah Yojana):

दिव्यांग–अव्यंग विवाह योजना (Divyang Avyang Vivah Yojana) ही महाराष्ट्र शासनाच्या दिव्यांग कल्याण विभागामार्फत राबवली जाणारी प्रोत्साहनपर योजना आहे. या योजनेअंतर्गत:

दिव्यांग व्यक्तीने अव्यंग व्यक्तीशी विवाह केल्यास शासनाकडून आर्थिक अनुदान दिले जाते.
तसेच आता दिव्यांग व्यक्तीने दुसऱ्या दिव्यांग व्यक्तीशी विवाह केल्यासही अधिक अनुदान देण्यात येते.

या योजनेमुळे दिव्यांग व्यक्तींना आर्थिक स्थैर्य, सामाजिक स्वीकार आणि सुरक्षित भविष्यासाठी मदत मिळते.

अनुदानाची रक्कम किती मिळते?

नवीन सुधारित निर्णयानुसार अनुदानात वाढ करण्यात आली आहे:

दिव्यांग–अव्यंग विवाह: ₹1,50,000/-
दिव्यांग–दिव्यांग विवाह: ₹2,50,000/-

हे अनुदान थेट लाभ हस्तांतरण (DBT) प्रणालीद्वारे पती-पत्नीच्या संयुक्त बँक खात्यात जमा केले जाते.

टीप: यापैकी 50% रक्कम 5 वर्षांसाठी मुदतठेव (FD) स्वरूपात ठेवणे बंधनकारक आहे.

योजनेचे मुख्य उद्दिष्ट

दिव्यांग–अव्यंग विवाह योजना (Divyang Avyang Vivah Yojana) राबवण्यामागील प्रमुख उद्दिष्टे पुढीलप्रमाणे आहेत:

दिव्यांग व्यक्तींना विवाहासाठी आर्थिक प्रोत्साहन देणे
समाजातील नकारात्मक दृष्टिकोन व भेदभाव कमी करणे
दिव्यांग व्यक्तींचे सामाजिक व मानसिक सक्षमीकरण
कुटुंबीयांना आर्थिक आधार उपलब्ध करून देणे
समावेशक आणि समानतेवर आधारित समाजनिर्मिती

पात्रता अटी (Eligibility Criteria)

दिव्यांग–अव्यंग विवाह योजना (Divyang Avyang Vivah Yojana) अंतर्गत लाभ घेण्यासाठी खालील अटी पूर्ण करणे आवश्यक आहे:

वर किंवा वधूपैकी किमान एक व्यक्ती किमान 40% दिव्यांग असावी.
दिव्यांगत्वाचे UDID कार्ड / वैध अपंगत्व प्रमाणपत्र आवश्यक.
वर किंवा वधू यापैकी किमान एक व्यक्ती महाराष्ट्राचा रहिवासी असावा.
हा विवाह प्रथम विवाह असावा.
घटस्फोटित असल्यास यापूर्वी अशा प्रकारचे अनुदान घेतलेले नसावे.
विवाह कायदेशीररित्या विवाह नोंदणी कार्यालयात नोंदणीकृत असावा.
विवाहानंतर 1 वर्षाच्या आत अर्ज करणे बंधनकारक आहे.

आवश्यक कागदपत्रांची यादी

अर्ज करताना खालील कागदपत्रे आवश्यक असतात:

विवाह नोंदणी दाखला
वर/वधू यांचे शाळा सोडल्याचे प्रमाणपत्र
अपंगत्व प्रमाणपत्र / UDID कार्ड
संयुक्त फोटो (वर व वधू)
दोन प्रतिष्ठित व्यक्तींची शिफारसपत्रे
महाराष्ट्र रहिवासी दाखला (Domicile Certificate)
आधार कार्ड व मतदार ओळखपत्र
राष्ट्रीयीकृत बँकेतील संयुक्त खात्याची पासबुक प्रत
पोस्ट ऑफिस संयुक्त बचत खात्याची प्रत (असल्यास)
₹4500/- किंमतीच्या संसार उपयोगी साहित्याची GST सहित पावती

अर्ज प्रक्रिया कशी करावी?

दिव्यांग–अव्यंग विवाह योजना (Divyang Avyang Vivah Yojana) अर्ज प्रक्रिया सोपी असून पुढीलप्रमाणे आहे:

विवाह झाल्यानंतर आवश्यक कागदपत्रे जमा करा.
आपल्या जिल्ह्यातील दिव्यांग सक्षमीकरण अधिकारी (District Empowerment Officer) यांच्याकडे संपर्क साधा.
निर्धारित अर्ज नमुना भरून सर्व कागदपत्रांसह सादर करा.
अर्जाची छाननी व पडताळणी केली जाते.
पात्र ठरल्यास अनुदानाची रक्कम DBT द्वारे खात्यात जमा होते.

या योजनेचे फायदे

मोठ्या प्रमाणात आर्थिक मदत
दिव्यांग व्यक्तींना सामाजिक सन्मान
विवाहानंतरचा आर्थिक ताण कमी
सुरक्षित भविष्यासाठी FD सुविधा
शासनाकडून थेट लाभ हस्तांतरण

दिव्यांग–अव्यंग विवाह योजना (Divyang Avyang Vivah Yojana) ही केवळ आर्थिक मदत देणारी योजना नसून दिव्यांग व्यक्तींना सन्मानाने जगण्यासाठी दिलेले एक मजबूत पाठबळ आहे. अनुदानात वाढ व नवीन घटक समाविष्ट झाल्यामुळे अधिकाधिक लाभार्थ्यांना याचा फायदा होणार आहे. पात्र व्यक्तींनी वेळेत अर्ज करून या योजनेचा लाभ घ्यावा.

वारंवार विचारले जाणारे प्रश्न (FAQ):

1. दिव्यांग–अव्यंग विवाह योजना कोणासाठी आहे?

ही योजना किमान 40% दिव्यांग असलेल्या व्यक्तींसाठी आहे ज्यांनी अव्यंग किंवा दुसऱ्या दिव्यांग व्यक्तीशी विवाह केला आहे.

2. दिव्यांग–अव्यंग विवाह योजनेत किती अनुदान मिळते?

अव्यंगाशी विवाह केल्यास ₹1.5 लाख आणि दिव्यांग–दिव्यांग विवाहासाठी ₹2.5 लाख मिळतात.

3. अर्ज करण्याची अंतिम मुदत किती आहे?

विवाह झाल्यानंतर 1 वर्षाच्या आत अर्ज करणे आवश्यक आहे.

4. UDID कार्ड आवश्यक आहे का?

होय, वैध अपंगत्व प्रमाणपत्र किंवा UDID कार्ड आवश्यक आहे.

या लेखात, आम्ही दिव्यांग–अव्यंग विवाह योजना (Divyang Avyang Vivah Yojana) 2025-26: अनुदान, पात्रता व अर्ज विषयीची संपूर्ण माहिती दिली आहे. मला आशा आहे की तुम्हाला हा लेख आवडला असेल. तुम्हाला हा लेख आवडला तर नक्की शेअर करा. तुम्हाला या लेखाबद्दल काही प्रश्न असल्यास, कृपया टिप्पणी द्या.

पुढील लेख देखील वाचा!