ग्रामरोजगार सहाय्यकांची तक्रार कुठे व कशी करावी? जाणून घ्या नियम!

महात्मा गांधी राष्ट्रीय ग्रामीण रोजगार हमी योजना अर्थात मनरेगा ही ग्रामीण भागातील मजुरांना रोजगार उपलब्ध करून देणारी महत्त्वाची योजना आहे. या योजनेची अंमलबजावणी ग्रामपंचायत स्तरावर केली जाते. गावातील रोजगाराची मागणी नोंदवणे, मजुरांशी संबंधित कामकाज आणि योजनेच्या अंमलबजावणीमध्ये ग्रामरोजगार सहाय्यकाची महत्त्वाची भूमिका असते. मात्र, काही वेळा ग्रामरोजगार सहाय्यकांच्या कामकाजाबाबत ग्रामस्थ, मजूर किंवा इतर संबंधित व्यक्तींना तक्रारी (Gramrojgar Sahayak Complaint) असू शकतात.

उदाहरणार्थ:

• रोजगाराची मागणी करूनही काम उपलब्ध करून दिले जात नाही.

• मजुरांची नोंदणी किंवा कामाच्या नोंदीमध्ये अनियमितता आढळते.

• मनरेगा योजनेच्या कामकाजात गैरव्यवहार झाल्याचा संशय असतो.

• ग्रामस्थांशी अयोग्य वर्तन केले जाते.

• कर्तव्यामध्ये निष्काळजीपणा किंवा कामात अनियमितता आढळते.

• कोणतेही योग्य कारण नसताना ग्रामरोजगार सेवकाला पदावरून दूर करण्याचा निर्णय घेतला जातो.

अशा परिस्थितीत ग्रामरोजगार सहाय्यक तक्रार (Gramrojgar Sahayak Complaint) करण्यासाठी कोणती प्रक्रिया अवलंबावी, याबाबत शासनाने मार्गदर्शक सूचना दिल्या आहेत.

ग्रामरोजगार सहाय्यक तक्रारीसंदर्भात शासन निर्णय काय सांगतो? (Gramrojgar Sahayak Complaint)

महाराष्ट्र शासनाच्या नियोजन विभागाने ग्राम रोजगार सेवकांच्या (Gramrojgar Sahayak Complaint) तक्रारींसंदर्भात कार्यपद्धती निश्चित केली आहे.

ग्रामपंचायत स्तरावर काम करणाऱ्या ग्राम रोजगार सेवकांविरुद्ध योजनेचे लाभार्थी, मजूर, ग्रामसेवक, सरपंच, ग्रामपंचायत पदाधिकारी, पंचायत समिती किंवा जिल्हा परिषद पदाधिकारी, अशासकीय संस्था तसेच सामान्य नागरिक तक्रार करू शकतात.

पूर्वी अशा तक्रारींची चौकशी विस्तार अधिकारी (पंचायत) यांच्यामार्फत करण्याची कार्यपद्धती होती. मात्र, ४ सप्टेंबर २०१७ च्या शासन निर्णयानुसार संबंधित ग्राम रोजगार सेवकांच्या तक्रारींची चौकशी करण्याची जबाबदारी संबंधित गटविकास अधिकारी (BDO) यांच्याकडे देण्यात आली.

म्हणजेच ग्रामरोजगार सहाय्यकाच्या कामकाजाबाबत (Gramrojgar Sahayak Complaint) तक्रार असल्यास गटविकास अधिकारी यांच्याकडे तक्रारीच्या चौकशीसाठी पाठपुरावा करता येतो.

ग्रामरोजगार सहाय्यकाची तक्रार कुठे करावी?

ग्रामरोजगार सहाय्यकाविरुद्ध (Gramrojgar Sahayak Complaint) तक्रार करण्यासाठी खालील अधिकाऱ्यांकडे परिस्थितीनुसार दाद मागता येते.

महत्त्वाचे: २०१७ च्या शासन निर्णयात चौकशीसाठी गटविकास अधिकारी यांची भूमिका स्पष्ट केली आहे. त्यामुळे केवळ ग्रामपंचायतीकडे तक्रार देऊन थांबू नका. आवश्यक असल्यास पंचायत समितीतील गटविकास अधिकारी यांच्याकडे लेखी तक्रार द्या.

ग्रामरोजगार सहाय्यकाविरुद्ध तक्रार कशी करावी?

तुमच्या गावातील ग्रामरोजगार सहाय्यकाच्या कामात अनियमितता, गैरवर्तन किंवा मनमानी होत असल्यास खालील पद्धतीने तक्रार करता येईल.

लेखी तक्रार तयार करा

सर्वप्रथम नेमकी कोणती समस्या आहे, हे स्पष्टपणे लिहा. केवळ संबंधित व्यक्तीविरुद्ध आरोप न करता तक्रारीचे कारण, घटना घडल्याची तारीख, कामाचे नाव आणि उपलब्ध पुरावे नमूद करा.

गटविकास अधिकारी यांच्याकडे अर्ज द्या

तयार केलेला अर्ज संबंधित पंचायत समितीच्या गटविकास अधिकारी यांच्याकडे सादर करा.

अर्जामध्ये पुढील माहिती द्यावी:

• तक्रारदाराचे पूर्ण नाव व पत्ता.

• गावाचे नाव आणि ग्रामपंचायतीचे नाव.

• संबंधित ग्रामरोजगार सहाय्यकाचे नाव.

• तक्रारीचे नेमके कारण.

• संबंधित कामाचे नाव किंवा कामाचा तपशील.

• उपलब्ध पुरावे आणि कागदपत्रे.

• चौकशी करून योग्य कारवाई करण्याची विनंती.

अर्जाची पोहोच घ्या

तक्रार अर्ज कार्यालयात जमा केल्यानंतर त्याची पोहोच, आवक क्रमांक किंवा प्राप्तीची पावती घ्या. अर्जाची एक प्रत स्वतःकडे ठेवा.

चौकशीचा पाठपुरावा करा

तक्रार दाखल केल्यानंतर संबंधित गटविकास अधिकारी यांच्याकडे चौकशीबाबत पाठपुरावा करा. आवश्यक असल्यास लेखी स्मरणपत्र द्या.

वरिष्ठ कार्यालयाकडे दाद मागा

तक्रारीवर योग्य कार्यवाही होत नसल्यास संबंधित जिल्हा परिषदेमधील उपमुख्य कार्यकारी अधिकारी (रोहयो) यांच्याकडे प्रकरणाच्या स्वरूपानुसार लेखी निवेदन सादर करा.

ग्रामरोजगार सहाय्यकाला पदावरून काढल्यास काय करावे?

समजा, एखाद्या ग्रामरोजगार सहाय्यकाला कोणतीही योग्य प्रक्रिया न पाळता किंवा योग्य संधी न देता पदावरून दूर करण्याचा निर्णय घेण्यात आला. अशा परिस्थितीत संबंधित व्यक्तीला उपमुख्य कार्यकारी अधिकारी यांच्याकडे फेरविचारार्थ अर्ज करता येतो.

४ सप्टेंबर २०१७ च्या शासन निर्णयानुसार:

1. ग्रामरोजगार सहाय्यकाला पदावरून दूर करण्याचा निर्णय झाल्यास उपमुख्य कार्यकारी अधिकारी यांच्याकडे फेरविचारार्थ अर्ज करता येईल.

2. उपमुख्य कार्यकारी अधिकारी संबंधित प्रकरणाची गुणवत्ता तपासतील.

3. प्रकरण तपासल्यानंतर संबंधित ग्रामपंचायतीकडे योग्य कार्यवाही करण्याची शिफारस करतील.

त्यामुळे ग्रामरोजगार सहाय्यकाला पदावरून काढण्याचा निर्णय झाला असेल, तर संबंधित व्यक्तीने निर्णयाची प्रत, नियुक्ती आदेश आणि इतर आवश्यक कागदपत्रांसह फेरविचारार्थ अर्ज सादर करावा.

ग्रामरोजगार सहाय्यकाच्या कामात अनियमितता आढळल्यास काय होते?

ग्रामरोजगार सहाय्यकाच्या कामकाजात अनियमितता आढळल्यास केवळ कोणीतरी तक्रार करणे आवश्यक आहे असे नाही.

शासन निर्णयानुसार उपमुख्य कार्यकारी अधिकारी यांनी अशा अनियमिततेची स्वतःहून दखल घेण्याची तरतूद आहे.

अशा वेळी पुढील कार्यवाही होऊ शकते:

• संबंधित अनियमिततेची दखल घेतली जाऊ शकते.

• ग्रामरोजगार सहाय्यकाच्या चौकशीचे निर्देश दिले जाऊ शकतात.

• चौकशीसाठी गटविकास अधिकारी (पंचायत) यांना निर्देश दिले जाऊ शकतात.

• चौकशी अहवालाच्या आधारे पुढील योग्य कार्यवाही केली जाऊ शकते.

यामुळे ग्रामरोजगार सहाय्यकाच्या कामातील अनियमिततेबाबत ठोस पुराव्यांसह तक्रार करणे महत्त्वाचे आहे.

ग्रामरोजगार सहाय्यक तक्रारीसाठी ऑनलाइन पर्याय कोणता?

सध्या महाराष्ट्र शासनाच्या ग्रामीण विकास व पंचायत राज विभागाने नागरिकांसाठी तक्रार निवारण प्रणाली उपलब्ध करून दिली आहे.

या पोर्टलच्या माध्यमातून ग्रामीण विकास विभागाशी संबंधित तक्रारी ऑनलाइन नोंदवता येतात.

ऑनलाइन तक्रार नोंदवताना योग्य विभाग आणि तक्रारीचा प्रकार निवडावा. तक्रारीमध्ये संबंधित ग्रामपंचायत, पंचायत समिती, गाव आणि समस्येची माहिती स्पष्टपणे द्यावी.

लक्षात ठेवा, या पोर्टलवरील २१ कार्यदिवसांची व्यवस्था ही सामान्य तक्रार निवारण प्रणालीची आहे. ४ सप्टेंबर २०१७ च्या ग्रामरोजगार सेवकांच्या चौकशीविषयक शासन निर्णयात स्वतंत्र चौकशीसाठी २१ दिवसांची मुदत नमूद केलेली नाही.

तक्रार अर्जासोबत कोणती कागदपत्रे जोडावीत?

ग्रामरोजगार सहाय्यक तक्रार (Gramrojgar Sahayak Complaint) करताना तक्रारीच्या स्वरूपानुसार उपलब्ध पुरावे जोडल्यास प्रकरण समजून घेण्यास मदत होते.

खालील कागदपत्रे आवश्यकतेनुसार जोडता येतील:

1. तक्रारदाराचे ओळखपत्र.

2. ग्रामपंचायतीचे नाव आणि गावाचा तपशील.

3. संबंधित कामाचे फोटो किंवा व्हिडिओ.

4. मनरेगा कामाशी संबंधित उपलब्ध कागदपत्रे.

5. जॉब कार्ड किंवा कामाची मागणी नोंदवल्याचा पुरावा.

6. यापूर्वी केलेल्या तक्रारीची प्रत.

7. संबंधित आदेश किंवा पत्रव्यवहार.

8. इतर उपलब्ध पुरावे.

सर्व कागदपत्रे प्रत्येक प्रकरणात अनिवार्य असतीलच असे नाही. तक्रारीच्या स्वरूपानुसार आवश्यक पुरावे जोडावेत.

ग्रामरोजगार सहाय्यक तक्रार अर्जाचा नमुना

तुमच्या गावातील ग्रामरोजगार सहाय्यकाविरुद्ध तक्रार करायची असल्यास खालील नमुन्याचा वापर करता येईल.

हा नमुना तक्रारीच्या स्वरूपानुसार बदलून वापरावा. तक्रारीत खोटी किंवा अप्रमाणित माहिती देऊ नये.

ग्रामरोजगार सहाय्यक तक्रार करताना महत्त्वाच्या गोष्टी

तक्रार करताना काही गोष्टी लक्षात ठेवणे आवश्यक आहे.

• तक्रार नेहमी लेखी स्वरूपात करावी.

• तक्रारीमध्ये घटना आणि पुरावे स्पष्टपणे नमूद करावेत.

• अर्जाची पोहोच किंवा आवक क्रमांक घ्यावा.

• संबंधित अधिकाऱ्यांकडे लेखी पाठपुरावा करावा.

• केवळ वैयक्तिक वादातून निराधार आरोप करू नयेत.

• पदावरून दूर करण्याचा निर्णय झाल्यास त्याची लेखी प्रत मागावी.

• फेरविचारासाठी उपमुख्य कार्यकारी अधिकारी यांच्याकडे अर्ज करावा.

विशेष सूचना: ग्रामरोजगार सहाय्यकाविरुद्ध तक्रार झाली म्हणजे संबंधित व्यक्ती दोषी ठरली असे होत नाही. तक्रारीची चौकशी करून पुरावे आणि संबंधित व्यक्तीची बाजू विचारात घेऊनच नियमानुसार निर्णय होणे अपेक्षित आहे.

वारंवार विचारले जाणारे प्रश्न (FAQ)

प्रश्न 1: ग्रामरोजगार सहाय्यक तक्रार (Gramrojgar Sahayak Complaint) कुठे करावी?

उत्तर: संबंधित ग्रामपंचायत किंवा पंचायत समितीच्या गटविकास अधिकारी यांच्याकडे लेखी तक्रार सादर करता येते. ४ सप्टेंबर २०१७ च्या शासन निर्णयानुसार चौकशीची जबाबदारी संबंधित गटविकास अधिकारी यांच्याकडे आहे.

प्रश्न 2: ग्रामरोजगार सहाय्यकाविरुद्ध चौकशी कोण करतो?

उत्तर: संबंधित गटविकास अधिकारी (पंचायत) यांच्यामार्फत चौकशी केली जाते.

प्रश्न 3: ग्रामरोजगार सहाय्यकाला पदावरून काढल्यास काय करावे?

उत्तर: संबंधित व्यक्ती उपमुख्य कार्यकारी अधिकारी यांच्याकडे फेरविचारार्थ अर्ज सादर करू शकते.

प्रश्न 4: ग्रामरोजगार सहाय्यकाविरुद्ध ऑनलाइन तक्रार करता येते का?

उत्तर: होय. महाराष्ट्र शासनाच्या ग्रामीण विकास विभागाच्या तक्रार निवारण पोर्टलवर योग्य विभाग निवडून तक्रार नोंदवता येते.

प्रश्न 5: ग्रामरोजगार सहाय्यकाच्या कामात अनियमितता आढळल्यास काय करावे?

उत्तर: उपलब्ध पुराव्यांसह गटविकास अधिकारी किंवा संबंधित वरिष्ठ अधिकाऱ्यांकडे लेखी तक्रार करावी.

प्रश्न 6: ग्रामरोजगार सेवक आणि ग्रामरोजगार सहाय्यक ही वेगवेगळी पदे आहेत का?

उत्तर: नाही. १५ ऑक्टोबर २०२४ च्या शासन निर्णयानुसार ग्राम रोजगार सेवक या पदाचे नाव बदलून ग्राम रोजगार सहाय्यक करण्यात आले आहे.

प्रश्न 7: तक्रार अर्जासोबत कोणते पुरावे द्यावेत?

उत्तर: तक्रारीच्या स्वरूपानुसार फोटो, व्हिडिओ, कामाची माहिती, जॉब कार्ड, पत्रव्यवहार आणि इतर संबंधित कागदपत्रे जोडता येतात.

प्रश्न 8: गटविकास अधिकारी तक्रारीवर कारवाई करत नसल्यास काय करावे?

उत्तर: तक्रारीची पोहोच आणि आधीच्या पत्रव्यवहाराच्या प्रती जोडून संबंधित जिल्हा परिषदेच्या उपमुख्य कार्यकारी अधिकारी (रोहयो) यांच्याकडे लेखी पाठपुरावा करावा. आवश्यक असल्यास महाराष्ट्र शासनाच्या तक्रार निवारण पोर्टलचा वापर करावा.

महात्मा गांधी राष्ट्रीय ग्रामीण रोजगार हमी योजनेंतर्गत ग्रामपंचायत स्तरावर कार्यरत असलेल्या ग्रामरोजगार सहाय्यकांच्या कामकाजाबाबत तक्रार असल्यास नागरिकांना शासनाने निश्चित केलेल्या प्रक्रियेनुसार दाद मागता येते.

४ सप्टेंबर २०१७ च्या शासन निर्णयानुसार तक्रारींच्या चौकशीसाठी गटविकास अधिकारी यांची महत्त्वाची भूमिका निश्चित करण्यात आली आहे. तसेच ग्रामरोजगार सहाय्यकाला पदावरून दूर करण्याचा निर्णय झाल्यास उपमुख्य कार्यकारी अधिकारी यांच्याकडे फेरविचारार्थ अर्ज करण्याची तरतूद आहे.

त्यामुळे कोणतीही समस्या असल्यास योग्य पुराव्यांसह लेखी तक्रार करा आणि शासन निर्णयातील तरतुदीनुसार न्याय मिळवण्यासाठी पाठपुरावा करा.

या लेखात, आम्ही ग्रामरोजगार सहाय्यक तक्रार (Gramrojgar Sahayak Complaint): तक्रार कुठे व कशी करावी?; या विषयीची संपूर्ण माहिती दिली आहे. मला आशा आहे की तुम्हाला हा लेख आवडला असेल. तुम्हाला हा लेख आवडला तर नक्की शेअर करा. तुम्हाला या लेखाबद्दल काही प्रश्न असल्यास, कृपया टिप्पणी द्या.

पुढील लेख देखील वाचा!

1. ग्राम रोजगार सेवकांची कर्तव्य व जबाबदाऱ्या आणि त्यांच्या नियुक्तीच्या संदर्भात मार्गदर्शक सूचना!
2. ग्राम रोजगार सेवक मनरेगा हजेरीपट निर्गमित करणार !
3. मनरेगा संबंधित तक्रार आणि सुचना ऑनलाईन नोंदवा ! Register MNREGA related complaints and suggestions online!
4. महात्मा गांधी रोजगार हमी योजना (मनरेगा) अंतर्गत जॉब कार्डसाठी अर्ज कसा करायचा? जॉब कार्ड यादी मध्ये ऑनलाईन नाव तपासा!
5. मनरेगा योजनेंतर्गत कामांवरील हजेरीपट ग्राम पंचयातस्तरावरून निर्गमित करण्याची कार्यपध्दती !
6. ग्रामपंचायत स्तरावर अतिरीक्त ग्राम रोजगार सेवकांची नियुक्ती !
7. ग्रामपंचायत मधील मनरेगा अंतर्गत रोजगार हमी योजनेचे पैसे खात्यावर जमा झाले की नाही हे ऑनलाईन कसं पाहायचं? जाणून घ्या सविस्तर माहिती !
8. ग्रामपंचायत कर्मचाऱ्यांच्या जबाबदाऱ्या व कर्तव्य; कर्मचाऱ्यांची संपूर्ण माहिती आणि पेमेंट स्टेटस ऑनलाईन कसे पाहायचे? जाणून घ्या सविस्तर माहिती
9. ग्रामपंचायत मधील मनरेगाच्या कामांचं स्टेटस ऑनलाईन कसं पाहायचं? जाणून घ्या सविस्तर माहिती
10. ग्रामपंचायतच्या विविध योजनांच्या लाभार्थ्यांची यादी ऑनलाईन कशी पाहायची ? जाणून घ्या सविस्तर माहिती!

वरील लेख आपल्या सर्व मित्रांना शेअर करा. आपल्याला या लेखाबद्दल काही प्रश्न असल्यास, कृपया कमेंट करा.

आमच्या सोशल मीडिया व्हॉट्सअ‍ॅप, फेसबुक आणि टेलिग्राम ग्रुप मध्ये सामील होण्यासाठी इथे क्लिक करा !!