शेत जमिनीची पोटहिस्सा मोजणी : 7/12 व नकाशे एकत्रीकरणाबाबत नवीन GR

ग्रामीण भागात शेतजमिनी संदर्भात अनेक वर्षांपासून एक मोठी अडचण कायम आहे—ती म्हणजे पोटहिस्सा मोजणी (Pothissa Mojni) न झाल्यामुळे 7/12 उतारे आणि जमिनीचे नकाशे एकमेकांशी जुळत नाहीत. याच समस्येवर तोडगा काढण्यासाठी महाराष्ट्र शासनाने पोटहिस्सा मोजणी (Pothissa Mojni) प्रकल्प सुरू करण्याचा महत्त्वपूर्ण निर्णय घेतला आहे.

हा निर्णय फक्त कागदावर मर्यादित नसून, शेतकऱ्यांच्या प्रत्यक्ष जीवनावर परिणाम करणारा आहे. कारण जमिनीच्या मोजणीतील चुका, क्षेत्रफळातील तफावत, सीमा वाद, बँक कर्ज अडचणी, पीक विमा नुकसानभरपाई न मिळणे अशा अनेक समस्या यामुळे निर्माण होतात.

या लेखात आपण पोटहिस्सा मोजणी (Pothissa Mojni) म्हणजे काय, हा प्रकल्प का आवश्यक होता, त्याची प्रक्रिया, फायदे, ULPIN म्हणजे काय आणि शेतकऱ्यांनी काय लक्षात ठेवावे—हे सर्व सोप्या आणि सामान्य भाषेत समजून घेणार आहोत.

📌 पोटहिस्सा मोजणी – Pothissa Mojni:

एकाच गट नंबरमधील जमीन वारसाहक्क, खरेदी-विक्री किंवा वाटणीमुळे अनेक भागांत विभागली जाते. या प्रत्येक भागाला पोटहिस्सा असे म्हणतात.

👉 पण अनेक वेळा हे पोटहिस्से फक्त 7/12 उताऱ्यावर नोंदले जातात, प्रत्यक्ष जमिनीवर त्यांची अचूक मोजणी होत नाही.
👉 परिणामी नकाशा जुना राहतो आणि 7/12 वेगळेच चित्र दाखवतो.

पोटहिस्सा मोजणी (Pothissa Mojni) म्हणजे—

• प्रत्येक पोटहिस्स्याची प्रत्यक्ष जमिनीवर मोजणी करणे

• त्याची सीमा व क्षेत्रफळ निश्चित करणे

• नकाशा व 7/12 उतारा एकमेकांशी जुळवणे

❓ पोटहिस्सा मोजणी (Pothissa Mojni) प्रकल्पाची गरज का भासली?

महाराष्ट्रात मूळ जमीन मोजणी व जमाबंदी प्रक्रिया 1890 ते 1930 दरम्यान झाली होती. त्यानंतर—

• लाखो पोटहिस्से तयार झाले

• पण सर्वांची मोजणी झाली नाही

• 7/12 आणि नकाशांमध्ये मोठा फरक निर्माण झाला

यामुळे:

• शेतकऱ्यांमध्ये वाद वाढले

• बँक कर्ज अडचणीत आले

• पीक विमा व नुकसानभरपाई अडखळली

• सरकारी योजनांची अंमलबजावणी कठीण झाली

म्हणूनच शासनाने पोटहिस्सा मोजणी (Pothissa Mojni) प्रकल्प राबवण्याचा निर्णय घेतला.

🧭 ULPIN म्हणजे काय? (भू-आधार क्रमांक)

ULPIN म्हणजे Unique Land Parcel Identification Number.

सोप्या भाषेत सांगायचे तर—
👉 जसं प्रत्येक व्यक्तीला आधार नंबर असतो
👉 तसाच प्रत्येक जमिनीच्या तुकड्याला मिळणारा एकमेव ओळख क्रमांक म्हणजे ULPIN

ULPIN मुळे:

• जमीन डिजिटल स्वरूपात ओळखता येईल

• फसवणूक कमी होईल

• कर्ज, विमा, सरकारी योजना सोप्या होतील

🎯 पोटहिस्सा मोजणी (Pothissa Mojni) प्रकल्पाची उद्दिष्टे

या प्रकल्पाची मुख्य उद्दिष्टे अशी आहेत—

1. राज्यातील सर्व पोटहिस्स्यांची मोजणी करणे

2. 7/12 उतारे व नकाशे अद्ययावत करणे

3. प्रत्येक भूभागाला ULPIN देणे

4. जमीन नोंदी डिजिटल व अचूक करणे

✅ पोटहिस्सा (Pothissa Mojni) मोजणीचे शेतकऱ्यांना होणारे फायदे

हा प्रकल्प पूर्ण झाल्यानंतर शेतकऱ्यांना खालील मोठे फायदे मिळणार आहेत—

✔️ 1. 7/12 उतारा अचूक होईल:- मोजणी झाल्यामुळे क्षेत्रफळ व सीमा स्पष्ट होतील.

✔️ 2. जमीन वाद कमी होतील:- सीमा स्पष्ट असल्यामुळे शेजारी वाद संपतील.

✔️ 3. बँक कर्ज मिळणे सोपे:- अचूक नोंदी असल्यामुळे कर्ज प्रक्रिया जलद होईल.

✔️ 4. पीक विमा व नुकसानभरपाई वेळेवर:- सरकार व विमा कंपन्यांना अचूक डेटा मिळेल.

✔️ 5. खरेदी-विक्री व्यवहार सुलभ:- मोजणीपूर्वी वादाची भीती राहणार नाही.

🏢 पोटहिस्सा (Pothissa Mojni) मोजणी प्रकल्पाची अंमलबजावणी कशी होईल?

हा प्रकल्प तीन स्तरांवर राबवला जाणार आहे—

🔹 राज्यस्तर:- अपर मुख्य सचिव (महसूल) यांच्या अध्यक्षतेखाली समिती

🔹 जिल्हास्तर:- जिल्हाधिकारी यांच्या अध्यक्षतेखाली अंमलबजावणी

🔹 तालुकास्तर:- उपविभागीय अधिकारी यांच्या अध्यक्षतेखाली प्रत्यक्ष काम

गावनिहाय नियोजन करून प्रत्यक्ष जमिनीवर मोजणी केली जाईल.

🏛️ पोटहिस्सा मोजणी प्रकल्पाचा शासन निर्णय (Pothissa Mojni GR)

दिनांक 27 जानेवारी 2026 रोजी महसूल व वन विभागाने हा महत्त्वाचा शासन निर्णय जारी केला.

या निर्णयानुसार—

• संपूर्ण राज्यात पोटहिस्सा मोजणी (Pothissa Mojni) टप्प्याटप्प्याने होणार

• 7/12 उतारे व नकाशे अद्ययावत केले जाणार

• प्रत्येक भूभागाला ULPIN (भू-आधार क्रमांक) दिला जाणार

शासन निर्णय:- ग्रामीण भागातील शेत जमिनीच्या पोट हिस्स्यांची मोजणी करून नकाशे व 7/12 अधिकार अभिलेख अद्ययावत करणेबाबत शासन निर्णय पाहण्यासाठी येथे क्लिक करा.

⚠️ शेतकऱ्यांनी काय लक्षात ठेवावे?

• मोजणीवेळी स्वतः किंवा प्रतिनिधी उपस्थित राहावा.

• शेजारील शेतकऱ्यांशी सहकार्य करावे.

• जुने कागदपत्रे (7/12, नकाशे) सोबत ठेवावीत.

• अफवा किंवा दलालांवर विश्वास ठेवू नये.

❓ वारंवार विचारले जाणारे प्रश्न (FAQ)

1️⃣ पोटहिस्सा मोजणी म्हणजे नेमकं काय?

पोटहिस्सा मोजणी (Pothissa Mojni) म्हणजे शेतजमिनीच्या प्रत्येक भागाची प्रत्यक्ष मोजणी करून 7/12 व नकाशे अद्ययावत करणे.

2️⃣ पोटहिस्सा मोजणी केव्हा होईल?

हा प्रकल्प टप्प्याटप्प्याने संपूर्ण महाराष्ट्रात राबवला जाणार आहे.

3️⃣ पोटहिस्सा (Pothissa Mojni) मोजणीसाठी अर्ज करावा लागेल का?

सध्या शासन स्तरावरून गावनिहाय कार्यक्रम ठरवला जाणार आहे.

4️⃣ पोटहिस्सा मोजणीचे पैसे कोण घेणार?

शासन निर्णयानुसार ठराविक नियम लागू होतील; अधिकृत माहितीच ग्राह्य धरावी.

5️⃣ पोटहिस्सा मोजणी (Pothissa Mojni) झाल्यावर 7/12 आपोआप बदलेल का?

होय, मोजणी पूर्ण झाल्यानंतर 7/12 उतारे अद्ययावत केले जातील.

या लेखात, आम्ही महाराष्ट्रात पोटहिस्सा मोजणी (Pothissa Mojni) प्रकल्प : 7/12 व नकाशे अद्ययावत होणार | शासन निर्णय 2026 विषयीची संपूर्ण माहिती दिली आहे. मला आशा आहे की तुम्हाला हा लेख आवडला असेल. तुम्हाला हा लेख आवडला तर नक्की शेअर करा. तुम्हाला या लेखाबद्दल काही प्रश्न असल्यास, कृपया टिप्पणी द्या.

पुढील लेख देखील वाचा!

1. 1. जमीन मोजणीसाठी ऑनलाईन अर्ज करण्याची प्रोसेस !
   2. जमीन मोजणीसाठी अर्ज कसा करायचा? जमीन मोजणीसाठी किती शुल्क आकारले जाते? जाणून घ्या सविस्तर माहिती
   3. गाव नमुना सातबारा (७/१२) उतारा म्हणजे काय? सातबारा उताऱ्या विषयीची संपूर्ण माहिती !
   4. 1880 सालापासूनचे जुने फेरफार, सातबारा, खाते उतारे ऑनलाईन कसे पाहायचे? जाणून घ्या सविस्तर!
   5. सातबारा (7/12) वरील चुकांची दुरुस्ती कशी करावी? जाणून घ्या सविस्तर
   6. सातबारा (7/12) उताऱ्यातील चूक दुरुस्त करण्यासाठी ऑनलाईन अर्ज कसा करायचा?
   7. जमिनीचा नकाशा ऑनलाईन कसा पाहायचा? जाणून घ्या सविस्तर माहिती
   8. सर्व्हे नंबर, भूमापन क्रमांक आणि गट नंबर याबाबत सविस्तर माहिती !
   9. जमिनीची सरकारी किंमत ऑनलाईन कशी पाहायची? जाणून घ्या सविस्तर
   10. जमीन किंवा बिगर शेती जमीन (NA Plot) खरेदी करताना कोणती काळजी घ्यावी ? जाणून घ्या सविस्तर
   11. जमिनीचे वारस नोंद करण्यासाठी ऑनलाईन अर्ज कसा करायचा? जाणून घ्या सविस्तर माहिती
   12. तलाठी कार्यालयातील गाव नमुना १ ते २१ नोंदवही विषयीची संपूर्ण माहिती
   13. डिजिटल स्वाक्षरीचा ८अ खाते उतारा ऑनलाईन कसा डाउनलोड करायचा? जाणून घ्या सविस्तर

वरील लेख आपल्या सर्व मित्रांना शेअर करा. आपल्याला या लेखाबद्दल काही प्रश्न असल्यास, कृपया कमेंट करा.

आमच्या सोशल मीडिया व्हॉट्सअ‍ॅप, फेसबुक आणि टेलिग्राम ग्रुप मध्ये सामील होण्यासाठी इथे क्लिक करा !!