अन्‍न नागरी पुरवठा व ग्राहक संरक्षण विभाग आपले सरकार - महा-ऑनलाईन महाराष्ट्र शासन निर्णय - GR वृत्त विशेष

रेशन कार्डमध्ये मोठा बदल! QR कोडसह स्मार्ट शिधापत्रिका सुरू!

February 11, 2026 MSDhulap Team 6 min read

महाराष्ट्र शासनाने सार्वजनिक वितरण व्यवस्थेचे (PDS) संगणकीकरण अधिक प्रभावी करण्यासाठी स्मार्ट शिधापत्रिका (Smart Shidhapatrika) योजना राबवण्याचा महत्त्वपूर्ण निर्णय घेतला आहे. जुन्या कागदी शिधापत्रिकांऐवजी QR कोडयुक्त, सुरक्षित आणि टिकाऊ स्मार्ट शिधापत्रिका राज्यातील लाभार्थ्यांना देण्यात येणार आहेत. या निर्णयामुळे रेशन वितरण अधिक पारदर्शक, वेगवान आणि भ्रष्टाचारमुक्त होण्यास मदत होईल, असा शासनाचा विश्वास आहे.

11 फेब्रुवारी 2026 रोजी अन्न, नागरी पुरवठा व ग्राहक संरक्षण विभागाने यासंदर्भात शासन निर्णय (GR) जारी केला. त्यानुसार राष्ट्रीय अन्न सुरक्षा योजना (AAY व PHH) तसेच APL-शेतकरी योजनेतील लाभार्थ्यांना स्मार्ट शिधापत्रिका (Smart Shidhapatrika) उपलब्ध करून देण्यासाठी अंदाजे 48 कोटी रुपयांच्या खर्चास प्रशासकीय मान्यता देण्यात आली आहे.

Table of Contents

स्मार्ट शिधापत्रिका – Smart Shidhapatrika:

स्मार्ट शिधापत्रिका (Smart Shidhapatrika) म्हणजे QR कोड असलेले आधुनिक रेशन कार्ड. हे कार्ड प्लास्टिक किंवा मजबूत साहित्यामध्ये तयार केले जाईल. प्रत्येक कार्डवर एक वेगळा QR कोड असेल, ज्यामध्ये लाभार्थ्याची मूलभूत माहिती सुरक्षितरीत्या साठवलेली असेल.

यामुळे:

बनावट शिधापत्रिकांना आळा बसेल
रेशन दुकानात ओळख पटवणे सोपे होईल
डेटा डिजिटल पद्धतीने पडताळता येईल
लाभार्थ्यांची माहिती सुरक्षित राहील

ही स्मार्ट शिधापत्रिका (Smart Shidhapatrika) सार्वजनिक वितरण व्यवस्थेतील एक मोठा डिजिटल बदल मानला जात आहे.

शासन निर्णयानुसार:

राज्यातील AAY, PHH आणि APL-शेतकरी योजनेतील लाभार्थ्यांना स्मार्ट शिधापत्रिका (Smart Shidhapatrika) देण्यात येणार.
अंदाजे 48 कोटी रुपयांचा खर्च मंजूर.
खरेदी प्रक्रिया mahaetender.com या पोर्टलवर पारदर्शक ई-निविदा पद्धतीने होणार.
हा खर्च “सार्वजनिक वितरण व्यवस्थेचे संगणकीकरण” या योजनेअंतर्गत केला जाणार.

मुख्यमंत्री यांच्या अध्यक्षतेखालील बैठकीत 100 दिवसांच्या कार्यक्रमात या योजनेला प्राधान्य देण्यात आले होते.

जुनी शिधापत्रिका का बदलली जात आहे?

कागदी शिधापत्रिका:

सहज फाटतात किंवा खराब होतात
पाण्यामुळे अक्षरे पुसट होतात
माहिती बदलताना अडचण येते
बनावट कार्ड तयार होण्याची शक्यता

या सर्व समस्या लक्षात घेऊन शासनाने स्मार्ट शिधापत्रिका (Smart Shidhapatrika) हा पर्याय स्वीकारला आहे. QR कोडमुळे प्रत्येक व्यवहाराची डिजिटल नोंद राहील.

स्मार्ट शिधापत्रिकेचे फायदे

1️⃣ पारदर्शकता:- QR कोड स्कॅन करून लाभार्थ्याची माहिती तत्काळ तपासता येईल.

2️⃣ सुरक्षितता:- कार्ड हरवले तरी माहिती डिजिटल स्वरूपात सुरक्षित राहील.

3️⃣ टिकाऊपणा:- प्लास्टिक किंवा मजबूत साहित्यामुळे दीर्घकाळ टिकेल.

4️⃣ डिजिटल एकत्रीकरण:- भविष्यात इतर शासकीय योजनांशी स्मार्ट शिधापत्रिका जोडणे सोपे जाईल.

5️⃣ भ्रष्टाचाराला आळा:- बनावट लाभार्थी किंवा डुप्लिकेट नोंदी कमी होतील.

कोणाला मिळणार स्मार्ट शिधापत्रिका?

खालील लाभार्थ्यांना प्राधान्याने स्मार्ट शिधापत्रिका (Smart Shidhapatrika) देण्यात येणार आहे:

अंत्योदय अन्न योजना (AAY)
प्राधान्य कुटुंब (PHH)
APL-शेतकरी योजना

राज्यातील सर्व पात्र कुटुंबांना टप्प्याटप्प्याने ही सुविधा दिली जाईल.

लाभार्थ्यांनी:

आधार लिंक स्थिती तपासावी.
मोबाईल क्रमांक अपडेट ठेवावा.
रेशन दुकानाशी संपर्कात राहावे.

वितरण प्रक्रिया कशी असेल?

लाभार्थ्यांची माहिती डिजिटल स्वरूपात तपासली जाईल.
QR कोड जनरेट केला जाईल.
स्मार्ट शिधापत्रिका छापून स्थानिक रेशन कार्यालयाकडे पाठवली जाईल.
लाभार्थ्यांना सूचना देऊन कार्ड वितरित केले जाईल.

सार्वजनिक वितरण व्यवस्थेवर होणारा परिणाम

स्मार्ट शिधापत्रिका (Smart Shidhapatrika) ही केवळ कार्ड बदलण्याची योजना नाही, तर संपूर्ण वितरण व्यवस्थेचे आधुनिकीकरण आहे.

यामुळे:

डेटा व्यवस्थापन सुलभ होईल
अचूक लाभार्थी संख्या समजेल
गळती (Leakage) कमी होईल
शासनाचा खर्च नियंत्रित राहील

आगामी काळात स्मार्ट शिधापत्रिका (Smart Shidhapatrika) खालील सेवांसोबत जोडली जाऊ शकते:

DBT (Direct Benefit Transfer)
इतर सामाजिक सुरक्षा योजना
मोबाईल अॅपद्वारे रेशन तपशील पाहणे
राज्यस्तरीय डिजिटल ओळख प्रणाली

वारंवार विचारले जाणारे प्रश्न (FAQ)

1) स्मार्ट शिधापत्रिका म्हणजे काय?

स्मार्ट शिधापत्रिका (Smart Shidhapatrika) हे QR कोड असलेले डिजिटल रेशन कार्ड आहे, जे जुनी कागदी शिधापत्रिका बदलून दिले जाईल.

2) स्मार्ट शिधापत्रिका कधी मिळेल?

2026 पासून टप्प्याटप्प्याने वितरण सुरू होण्याची शक्यता आहे. जिल्हानिहाय सूचना दिल्या जातील.

3) नवीन अर्ज करावा लागेल का?

विद्यमान पात्र लाभार्थ्यांना स्वतंत्र अर्जाची गरज नसू शकते. अधिकृत सूचना तपासा.

4) स्मार्ट शिधापत्रिका हरवली तर काय करावे?

स्थानिक रेशन कार्यालयात तक्रार करून डुप्लिकेट कार्ड मिळवता येईल.

5) स्मार्ट शिधापत्रिका सर्वांसाठी अनिवार्य आहे का?

पात्र लाभार्थ्यांसाठी स्मार्ट शिधापत्रिका (Smart Shidhapatrika) अनिवार्य होण्याची शक्यता आहे.

महाराष्ट्रातील सार्वजनिक वितरण व्यवस्थेत स्मार्ट शिधापत्रिका (Smart Shidhapatrika) हा एक ऐतिहासिक बदल ठरणार आहे. QR कोड तंत्रज्ञानामुळे रेशन सेवा अधिक सुरक्षित, पारदर्शक आणि आधुनिक होईल. शासनाने 48 कोटी रुपयांची प्रशासकीय मान्यता देत या योजनेला हिरवा कंदील दिला आहे.

जर ही योजना प्रभावीपणे राबवली गेली, तर राज्यातील लाखो कुटुंबांना त्याचा थेट फायदा होईल आणि सार्वजनिक वितरण व्यवस्थेवर नागरिकांचा विश्वास अधिक दृढ होईल.

शासन निर्णय: सार्वजनिक वितरण व्यवस्थेचे संगणकीकरण प्रकल्पांतर्गत राज्यातील नागरीकांना स्मार्ट शिधापत्रिका बाबत शासन निर्णय पहाण्यासाठी येथे क्लिक करा.

या लेखात, आम्ही QR कोडसह स्मार्ट शिधापत्रिका (Smart Shidhapatrika) विषयीची संपूर्ण माहिती दिली आहे. मला आशा आहे की तुम्हाला हा लेख आवडला असेल. तुम्हाला हा लेख आवडला तर नक्की शेअर करा. तुम्हाला या लेखाबद्दल काही प्रश्न असल्यास, कृपया टिप्पणी द्या.

खालील लेख देखील वाचा !