बांधकाम कामगार मृत्यू सहाय्य व दिव्यांग सहाय्य योजना २०२६ : नवा GR 2026 लागू | पात्रता व अर्ज प्रक्रिया!

July 14, 2026 MSDhulap Team 9 min read

राज्यातील नोंदणीकृत बांधकाम कामगार आणि त्यांच्या कुटुंबीयांसाठी राज्य शासनाने अत्यंत महत्त्वाचा निर्णय घेतला आहे. बांधकाम कामगार मृत्यू सहाय्य व दिव्यांग सहाय्य योजना २०२६ (Bandhkam Kamgar Mrutyu Divyang Sahayya Yojana 2026) या नव्या योजनेला १३ जुलै २०२६ रोजी मंजुरी देण्यात आली आहे. या योजनेमुळे नैसर्गिक मृत्यू, अपघाती मृत्यू किंवा गंभीर दिव्यांगत्व आल्यास कामगार किंवा त्यांच्या वारसांना लाखो रुपयांची आर्थिक मदत मिळणार आहे.

पूर्वी अस्तित्वात असलेल्या काही स्वतंत्र योजना बंद करून आता एकत्रित आणि अधिक लाभदायक योजना लागू करण्यात आली आहे. हा निर्णय सामाजिक सुरक्षा संहिता, २०२० मधील तरतुदीनुसार घेण्यात आला असून महाराष्ट्र इमारत व इतर बांधकाम कामगार कल्याणकारी मंडळामार्फत त्याची अंमलबजावणी केली जाणार आहे.

Table of Contents

बांधकाम कामगारांना मृत्यू सहाय्य व दिव्यांग सहाय्य योजना २०२६ – Bandhkam Kamgar Mrutyu Divyang Sahayya Yojana 2026:

बांधकाम क्षेत्रात काम करणारे कामगार अनेकदा उंच इमारती, धोकादायक यंत्रसामग्री आणि जोखमीच्या ठिकाणी काम करतात. त्यामुळे अपघाताची शक्यता इतर क्षेत्रांच्या तुलनेत अधिक असते.

जर अशा परिस्थितीत कामगाराचा मृत्यू झाला किंवा तो कायमस्वरूपी दिव्यांग झाला, तर त्याच्या कुटुंबावर मोठे आर्थिक संकट येते. ही बाब लक्षात घेऊन शासनाने अधिक परिणामकारक आर्थिक संरक्षण देण्यासाठी बांधकाम कामगार मृत्यू सहाय्य व दिव्यांग सहाय्य योजना २०२६ (Bandhkam Kamgar Mrutyu Divyang Sahayya Yojana 2026) सुरू केली आहे.

जुन्या योजना बंद करून नवीन योजना लागू

या शासन निर्णयामुळे खालील जुन्या योजना बंद करण्यात आल्या आहेत.

अंत्यविधी सहाय्य योजना (F-06)
वारस सहाय्य योजना (F-07)
शववाहिनी खर्च योजना (F-08)
कृत्रिम अवयव सहाय्य योजना (H-07)

या सर्वांच्या जागी आता बांधकाम कामगार मृत्यू सहाय्य व दिव्यांग सहाय्य योजना २०२६ (Bandhkam Kamgar Mrutyu Divyang Sahayya Yojana 2026) लागू करण्यात आली आहे. त्यामुळे कामगारांना पूर्वीपेक्षा अधिक आर्थिक सहाय्य मिळणार आहे.

या योजनेत कोणकोणते लाभ मिळणार?

या योजनेत एकूण तीन प्रकारचे लाभ देण्यात येणार आहेत.

१) नैसर्गिक मृत्यू सहाय्य

जर नोंदणीकृत सक्रिय बांधकाम कामगाराचा नैसर्गिक मृत्यू झाला, तर त्याच्या कायदेशीर वारसाला ₹3,50,000 एकरकमी आर्थिक सहाय्य देण्यात येईल.

२) अपघाती मृत्यू सहाय्य

बांधकामाच्या ठिकाणी काम करताना अपघाती मृत्यू झाल्यास वारसदारास ₹6,50,000 एकरकमी आर्थिक सहाय्य मिळणार आहे. ही बांधकाम कामगार मृत्यू सहाय्य व दिव्यांग सहाय्य (Bandhkam Kamgar Mrutyu Divyang Sahayya Yojana 2026) योजनेतील सर्वात मोठी आर्थिक मदत आहे.

३) दिव्यांग सहाय्य

जर नोंदणीकृत बांधकाम कामगाराला कामानंतर किमान ७५% दिव्यांगत्व आले असेल, तर ₹2,00,000 एकरकमी आर्थिक सहाय्य मिळणार आहे.

कोण पात्र असतील?

बांधकाम कामगार मृत्यू सहाय्य व दिव्यांग सहाय्य (Bandhkam Kamgar Mrutyu Divyang Sahayya Yojana 2026) योजनेचा लाभ सर्वांना मिळणार नाही. शासनाने काही स्पष्ट पात्रता निकष निश्चित केले आहेत.

नैसर्गिक मृत्यू सहाय्यासाठी

महाराष्ट्र इमारत व इतर बांधकाम कामगार कल्याणकारी मंडळाकडे सक्रिय नोंदणी असणे आवश्यक.
किमान तीन वर्षांची नोंदणी असणे आवश्यक (सलग असणे बंधनकारक नाही).
मृत्यूनंतर एका वर्षाच्या आत अर्ज करावा.
वारस प्रमाणपत्र आवश्यक राहील.

अपघाती मृत्यूसाठी

सक्रिय नोंदणी आवश्यक.
बांधकाम सुरू असलेल्या ठिकाणी अपघात झालेला असावा.
एका वर्षाच्या आत अर्ज करणे आवश्यक.
पोलिस FIR आणि पंचनामा आवश्यक राहील.

दिव्यांग सहाय्यासाठी

किमान एकदा मंडळाकडे नोंदणी केलेली असावी.
जिल्हा शल्यचिकित्सकांचे ७५% किंवा त्यापेक्षा अधिक दिव्यांगत्व प्रमाणपत्र आवश्यक.
दिव्यांगत्व आल्यानंतर एका वर्षाच्या आत अर्ज करणे आवश्यक.

आवश्यक कागदपत्रे

बांधकाम कामगार मृत्यू सहाय्य व दिव्यांग सहाय्य योजना २०२६ (Bandhkam Kamgar Mrutyu Divyang Sahayya Yojana 2026) चा लाभ मिळवण्यासाठी संबंधित प्रकारानुसार कागदपत्रे सादर करणे आवश्यक आहे. शासनाने प्रत्येक लाभासाठी स्वतंत्र कागदपत्रांची यादी दिली आहे.

१) नैसर्गिक मृत्यू सहाय्यासाठी आवश्यक कागदपत्रे

वारसदाराने पुढील कागदपत्रे जोडणे आवश्यक आहे.

बांधकाम कामगाराचे मृत्यू प्रमाणपत्र
सक्षम प्राधिकरणाने दिलेले वारस प्रमाणपत्र
वारसदाराचे आधार कार्ड
वारसदाराच्या बँक खात्याचा तपशील (पासबुक/रद्द धनादेश)

या कागदपत्रांच्या आधारे पात्र वारसदाराला ₹3.50 लाखांचे एकरकमी सहाय्य मंजूर केले जाईल.

२) अपघाती मृत्यू सहाय्यासाठी आवश्यक कागदपत्रे

अपघाती मृत्यूच्या प्रकरणात पुढील कागदपत्रे आवश्यक आहेत.

पोलिस FIR (प्रथम माहिती अहवाल)
पंचनामा
मृत्यू प्रमाणपत्र
वारस प्रमाणपत्र
वारसदाराचे आधार कार्ड
वारसदाराच्या बँक खात्याचा तपशील

अपघात हा बांधकाम सुरू असलेल्या ठिकाणी काम करताना झालेला असणे आवश्यक आहे. अशा प्रकरणात पात्र वारसाला ₹6.50 लाखांचे आर्थिक सहाय्य दिले जाईल.

३) दिव्यांग सहाय्यासाठी आवश्यक कागदपत्रे

दिव्यांग सहाय्य योजनेसाठी मुख्यतः एक महत्त्वाचे कागदपत्र आवश्यक आहे.

जिल्हा शल्यचिकित्सकांनी दिलेले किमान 75% दिव्यांगत्वाचे प्रमाणपत्र

याशिवाय मंडळाकडील नोंदणीची पडताळणी केली जाईल. पात्र ठरलेल्या कामगाराला ₹2 लाखांचे एकरकमी सहाय्य मिळेल.

अर्ज करण्याची प्रक्रिया

अर्ज महाराष्ट्र इमारत व इतर बांधकाम कामगार कल्याणकारी मंडळामार्फत स्वीकारले जातील.

सामान्यतः प्रक्रिया पुढीलप्रमाणे असते.

सर्व आवश्यक कागदपत्रे तयार ठेवा.
कामगाराची नोंदणी सक्रिय असल्याची खात्री करा.
मृत्यू किंवा दिव्यांगत्व झाल्यानंतर निर्धारित कालावधीत अर्ज सादर करा.
मंडळाकडून कागदपत्रांची पडताळणी केली जाईल.
पात्रता निश्चित झाल्यानंतर सहाय्याची रक्कम थेट लाभार्थीच्या बँक खात्यात जमा केली जाईल.

अर्ज करण्यासाठी महत्त्वाची मुदत

अनेक जण ही महत्त्वाची अट लक्षात घेत नाहीत.

नैसर्गिक मृत्यू: मृत्यू झाल्यानंतर एक वर्षाच्या आत अर्ज करणे बंधनकारक आहे.
अपघाती मृत्यू: मृत्यू झाल्यानंतर एक वर्षाच्या आत अर्ज करावा लागेल.
दिव्यांग सहाय्य: दिव्यांगत्व प्राप्त झाल्यानंतर एक वर्षाच्या आत अर्ज करणे आवश्यक आहे.

निर्धारित कालावधीनंतर अर्ज केल्यास लाभ मिळणार नाही.

महत्त्वाच्या अटी

बांधकाम कामगार मृत्यू सहाय्य व दिव्यांग सहाय्य (Bandhkam Kamgar Mrutyu Divyang Sahayya Yojana 2026) योजनेत काही विशेष अटी आहेत.

फक्त सक्रिय नोंदणीकृत बांधकाम कामगार पात्र असतील.
खोटी माहिती दिल्यास लाभाची रक्कम परत वसूल केली जाईल.
संबंधित कामगाराची नोंदणी रद्द केली जाऊ शकते.
आवश्यक असल्यास फौजदारी कारवाईही होऊ शकते.
मंडळाच्या नोंदीनुसारच अंतिम निर्णय घेतला जाईल.

या योजनेमुळे काय फायदा होणार?

बांधकाम कामगार मृत्यू सहाय्य व दिव्यांग सहाय्य (Bandhkam Kamgar Mrutyu Divyang Sahayya Yojana 2026) योजना केवळ आर्थिक मदत नसून बांधकाम कामगारांच्या कुटुंबासाठी सामाजिक सुरक्षेचे मोठे कवच आहे.

यामुळे—

अपघाती मृत्यूनंतर कुटुंबाला मोठा आर्थिक आधार मिळेल.
नैसर्गिक मृत्यू झाल्यास वारसांना तातडीची मदत मिळेल.
गंभीर दिव्यांग झालेल्या कामगाराला पुनर्वसनासाठी मदत मिळेल.
जुन्या योजनांच्या तुलनेत अधिक रक्कम उपलब्ध होईल.
सामाजिक सुरक्षा संहिता 2020 नुसार कामगारांचे संरक्षण अधिक मजबूत होईल.

उद्योग, उर्जा व कामगार विभाग शासन निर्णय : सामाजिक सुरक्षा संहिता, 2020 च्या अनुषंगाने महाराष्ट्र इमारत व इतर बांधकाम कामगार कल्याणकारी मंडळ, मुंबई अंतर्गत नोंदित जिवीत (सक्रिय) बांधकाम कामगारांना मृत्यू सहाय्य व दिव्यांग सहाय्य योजना (Bandhkam Kamgar Mrutyu Divyang Sahayya Yojana 2026) लागू करण्याबाबत शासन निर्णय पाहण्यासाठी इथे क्लिक करा.

राज्य शासनाने लागू केलेली बांधकाम कामगार मृत्यू सहाय्य व दिव्यांग सहाय्य योजना २०२६ (Bandhkam Kamgar Mrutyu Divyang Sahayya Yojana 2026) ही नोंदणीकृत बांधकाम कामगारांसाठी महत्त्वाची सामाजिक सुरक्षा योजना आहे. पूर्वीच्या अनेक स्वतंत्र योजना बंद करून अधिक आर्थिक लाभ देणारी एकत्रित योजना लागू करण्यात आली आहे.

बांधकाम कामगार मृत्यू सहाय्य व दिव्यांग सहाय्य (Bandhkam Kamgar Mrutyu Divyang Sahayya Yojana 2026) योजनेअंतर्गत:

नैसर्गिक मृत्यूस ₹3.50 लाख
अपघाती मृत्यूस ₹6.50 लाख
75% किंवा त्यापेक्षा अधिक दिव्यांगत्वासाठी ₹2 लाख

अशी एकरकमी आर्थिक मदत मिळणार आहे. मात्र हा लाभ मिळवण्यासाठी कामगाराची महाराष्ट्र इमारत व इतर बांधकाम कामगार कल्याणकारी मंडळाकडे सक्रिय नोंदणी असणे, तसेच शासनाने घालून दिलेल्या पात्रता अटी पूर्ण करणे आवश्यक आहे.

जर आपण किंवा आपल्या परिसरातील कोणी बांधकाम कामगार असेल, तर ही माहिती त्यांच्यापर्यंत नक्की पोहोचवा. वेळेत अर्ज केल्यास बांधकाम कामगार मृत्यू सहाय्य व दिव्यांग सहाय्य (Bandhkam Kamgar Mrutyu Divyang Sahayya Yojana 2026) योजनेचा मोठा फायदा होऊ शकतो.

वारंवार विचारले जाणारे प्रश्न (FAQ)

1) बांधकाम कामगारांना मृत्यू सहाय्य व दिव्यांग सहाय्य योजना २०२६ म्हणजे काय?

ही महाराष्ट्र शासनाची योजना असून नोंदणीकृत सक्रिय बांधकाम कामगारांचा नैसर्गिक मृत्यू, अपघाती मृत्यू किंवा 75% पेक्षा जास्त दिव्यांगत्व आल्यास आर्थिक सहाय्य दिले जाते.

2) नैसर्गिक मृत्यू झाल्यास किती मदत मिळते?

पात्र वारसदाराला ₹3,50,000 एकरकमी आर्थिक सहाय्य दिले जाते.

3) अपघाती मृत्यू झाल्यास किती लाभ मिळतो?

बांधकाम सुरू असलेल्या ठिकाणी अपघाती मृत्यू झाल्यास पात्र वारसाला ₹6,50,000 एकरकमी सहाय्य मिळते.

4) दिव्यांगत्वासाठी किती रक्कम मिळते?

किमान 75% दिव्यांगत्व असल्यास ₹2,00,000 एकरकमी आर्थिक सहाय्य मिळते.

5) या योजनेसाठी कोण पात्र आहे?

महाराष्ट्र इमारत व इतर बांधकाम कामगार कल्याणकारी मंडळाकडे नोंदणीकृत सक्रिय बांधकाम कामगार या योजनेसाठी पात्र आहेत. संबंधित लाभानुसार अतिरिक्त पात्रता अटी लागू होतात.

6) अर्ज किती दिवसांत करावा लागतो?

मृत्यू किंवा दिव्यांगत्व झाल्यानंतर एक वर्षाच्या आत अर्ज करणे आवश्यक आहे.

7) नैसर्गिक मृत्यूसाठी तीन वर्षांची नोंदणी आवश्यक आहे का?

होय. नैसर्गिक मृत्यू सहाय्यासाठी साधारणपणे किमान तीन वर्षांची पात्र नोंदणी आवश्यक आहे. सलग तीन वर्षे असणे बंधनकारक नाही.

8) खोटी माहिती दिल्यास काय होईल?

लाभाची रक्कम परत वसूल केली जाऊ शकते, नोंदणी रद्द होऊ शकते आणि फौजदारी कारवाईही होऊ शकते.

या लेखात, आम्ही बांधकाम कामगार मृत्यू सहाय्य व दिव्यांग सहाय्य योजना २०२६ (Bandhkam Kamgar Mrutyu Divyang Sahayya Yojana 2026) या विषयीची संपूर्ण माहिती दिली आहे. मला आशा आहे की तुम्हाला हा लेख आवडला असेल. तुम्हाला हा लेख आवडला तर नक्की शेअर करा. तुम्हाला या लेखाबद्दल काही प्रश्न असल्यास, कृपया टिप्पणी द्या.

खालील लेख देखील वाचा !