सिलिंग जमीन नियम महाराष्ट्र: 2026 नवीन मार्गदर्शक!
महाराष्ट्रात शेतजमिनीच्या मालकीवर मर्यादा घालण्यासाठी “जमीन धारणेची कमाल मर्यादा (Ceiling Jamin Niyam Maharashtra)” कायदा लागू आहे. सामान्य लोक यालाच सिलिंग जमीन नियम (Ceiling Jamin Niyam Maharashtra) म्हणून ओळखतात. अलीकडे शासनाने कुटुंबांतर्गत जमीन वाटप, वारसाहक्क, हक्कसोडपत्र आणि हस्तांतरण याबाबत स्पष्ट मार्गदर्शक सूचना जारी केल्या आहेत. त्यामुळे शेतकरी, जमीनधारक, वारसदार आणि लाभार्थी यांच्यासाठी नियम अधिक स्पष्ट झाले आहेत.
या लेखात आपण सिलिंग जमीन नियम (Ceiling Jamin Niyam Maharashtra) काय आहे, कोणावर लागू होतो, कुटुंबात जमीन वाटताना कोणते नियम आहेत, नजराणा कधी भरावा लागतो आणि कधी लागत नाही — हे सर्व सोप्या भाषेत समजून घेऊ.
सिलिंग जमीन म्हणजे नेमके काय? Ceiling Jamin Niyam Maharashtra:
सिलिंग जमीन म्हणजे सरकारने ठरवलेली शेतजमिनीची कमाल धारणा मर्यादा. या मर्यादेपेक्षा जास्त जमीन एखाद्या व्यक्तीकडे असल्यास ती अतिरिक्त जमीन घोषित होते. ही अतिरिक्त जमीन सरकारकडे जाऊन नंतर भूमिहीन, माजी सैनिक, दुर्बल घटक यांना वाटप केली जाते. याच संदर्भातील कायद्याला लोक सिलिंग जमीन नियम (Ceiling Jamin Niyam Maharashtra) या नावाने शोधतात.
कोणता कायदा लागू आहे?
महाराष्ट्रात खालील कायदे व नियम लागू आहेत:
महाराष्ट्र शेतजमीन (जमीन धारणेची कमाल मर्यादा) अधिनियम 1961
अतिरिक्त जमीन वाटप नियम 1975
सुधारित नियम 2001
नवीन शासन मार्गदर्शक सूचना – जानेवारी 2026
नवीन सूचनांमुळे सिलिंग जमीन नियम (Ceiling Jamin Niyam Maharashtra) अंतर्गत कुटुंबातील हस्तांतरणाबाबत मोठा गैरसमज दूर करण्यात आला आहे.
सिलिंग अंतर्गत वाटप झालेल्या जमिनीबाबत नवीन स्पष्टता
सरकारने स्पष्ट केले आहे की, सिलिंग कायद्यानुसार भूमिहीन, माजी सैनिक किंवा दुर्बल घटकांना वाटप झालेली जमीन — कुटुंबाच्या आत वाटली गेल्यास ती “हस्तांतरण” समजली जाणार नाही (विशिष्ट अटींमध्ये).
म्हणजेच, खालील प्रकारांना परवानगी आहे:
✅ कुटुंबांतर्गत वाटप चालते
सहधारकांमध्ये आपापसात वाटप
वारसाहक्काने जमीन मिळणे
हक्कसोडपत्राद्वारे हिस्सा देणे
मृत्युपत्राद्वारे कुटुंबातील वारसाला देणे
या बाबतीत सिलिंग जमीन नियम (Ceiling Jamin Niyam Maharashtra) अंतर्गत नजराणा रक्कम लागणार नाही.
“कुटुंब” म्हणजे कोण?
कायद्यातील व्याख्येनुसार कुटुंब म्हणजे:
पती
पत्नी
अविवाहित मुले
कायद्यात नमूद घटक
मित्र, नातेवाईक, दूरचे वारस — हे कुटुंबात धरले जात नाहीत.
नजराणा रक्कम कधी भरावी लागते?
सिलिंग जमीन नियम (Ceiling Jamin Niyam Maharashtra) नुसार नजराणा (premium) खालील वेळी भरावा लागतो:
❌ नजराणा भरावा लागेल
कुटुंबाबाहेरील व्यक्तीस जमीन देताना
विक्री / हस्तांतरण करताना
कुटुंब व्याख्येबाहेरील मृत्युपत्र असल्यास
✅ नजराणा लागणार नाही
कुटुंबांतर्गत वाटप
वारसाहक्क
सहधारकांमधील विभागणी
हक्कसोडपत्र (कुटुंबात)
उच्च न्यायालयाचा महत्वाचा आधार
न्यायालयाने पूर्वी दिलेल्या निर्णयात स्पष्ट केले आहे की: सहधारकांमधील वाटप हे “हस्तांतरण” समजले जात नाही. याच निर्णयाचा आधार घेऊन सिलिंग जमीन नियम (Ceiling Jamin Niyam Maharashtra) बाबत नवीन शासन सूचना देण्यात आल्या.
जमीनधारकांना आधी कोणत्या अडचणी येत होत्या?
पूर्वी:
तलाठी/कार्यालयात वेगवेगळे अर्थ लावले जात
नजराणा मागितला जात होता
कुटुंबातील वाटप अडकत होते
वारस नोंदी उशिरा होत
आता नवीन सूचनांमुळे प्रक्रिया स्पष्ट झाली आहे.
प्रत्यक्षात प्रक्रिया कशी करावी?
जर सिलिंग अंतर्गत मिळालेली जमीन कुटुंबात वाटायची असेल तर:
वारस प्रमाणपत्र / कुटुंब दाखला घ्या
सहधारकांची संमती घ्या
हक्कसोडपत्र (जर लागू असेल)
तलाठी कार्यालयात अर्ज
फेरफार नोंद
सिलिंग जमीन नियम (Ceiling Jamin Niyam Maharashtra) नुसार हे हस्तांतरण मानले जाणार नाही (अटी पूर्ण असल्यास).
महत्त्वाच्या सूचना
कागदपत्रे व्यवस्थित ठेवा
कुटुंब व्याख्या तपासा
मृत्युपत्र असल्यास कायदेशीर सल्ला घ्या
महसूल कार्यालयातून लेखी मार्गदर्शन घ्या
शासन परिपत्रक क्रमांक नमूद करा
महसूल व वन विभाग शासन परिपत्रक: महाराष्ट्र शेतजमीन (जमीन धारणेची कमाल मर्यादा) अधिनियम 1961 अन्वये भूमीहीन, माजी सैनिक, दुर्बल घटक इत्यादींना वाटप केलेल्या जमिनी संबंधित जमीनधारकास स्वत:च्या कुटुंबातील घटकास आपापसात वाटप करण्याच्या अनुषंगाने मार्गदर्शक सूचना निर्गमित करण्याबाबत शासन परिपत्रक पाहण्यासाठी येथे क्लिक करा.
FAQ – सिलिंग जमीन नियम:
❓ सिलिंग जमीन नियम म्हणजे काय?:- शेतजमिनीची कमाल धारणा मर्यादा ठरवणारे नियम व कायदे.
❓ कुटुंबात जमीन वाटल्यास नजराणा लागतो का?:- नाही, कुटुंब व्याख्येत बसत असल्यास लागत नाही.
❓ हक्कसोडपत्र केल्यास काय?:- कुटुंबात असल्यास नजराणा नाही.
❓ कुटुंबाबाहेर दिल्यास?:- नजराणा भरावा लागतो.
❓ वारसाहक्काने मिळालेली सिलिंग जमीन विकू शकतो का?:- विशेष अटी व परवानगी आवश्यक.
❓ सिलिंग जमीन नियम 2026 मध्ये काय नवीन?:- कुटुंबांतर्गत वाटप = हस्तांतरण नाही, अशी स्पष्टता.
या लेखात, आम्ही सिलिंग जमीन नियम महाराष्ट्र (Ceiling Jamin Niyam Maharashtra): 2026 नवीन मार्गदर्शक विषयीची संपूर्ण माहिती दिली आहे. मला आशा आहे की तुम्हाला हा लेख आवडला असेल. तुम्हाला हा लेख आवडला तर नक्की शेअर करा. तुम्हाला या लेखाबद्दल काही प्रश्न असल्यास, कृपया टिप्पणी द्या.
पुढील लेख देखील वाचा!
- कुळ कायदा म्हणजे काय? जाणून घ्या सविस्तर माहिती !
- कुळ कायदा (Kul Kayada) आणि कुळाच्या जमिनीचा विक्री व्यवहार याबाबत सविस्तर माहिती !
- कुळाची जमीन वर्ग-2 मधून वर्ग-1 कशी करायची? जाणून घ्या सविस्तर माहिती !
- कुलमुखत्यारपत्र म्हणजे काय? कुलमुखत्यार पत्राची कायदेशीर नोंदणी करणे का आवश्यक आहे?
- शेत जमिनीची पोटहिस्सा मोजणी : 7/12 व नकाशे एकत्रीकरणाबाबत नवीन GR
- जमीन मोजणीसाठी ऑनलाईन अर्ज करण्याची प्रोसेस !
- जमीन मोजणीसाठी अर्ज कसा करायचा? जमीन मोजणीसाठी किती शुल्क आकारले जाते? जाणून घ्या सविस्तर माहिती
- गाव नमुना सातबारा (७/१२) उतारा म्हणजे काय? सातबारा उताऱ्या विषयीची संपूर्ण माहिती !
- 1880 सालापासूनचे जुने फेरफार, सातबारा, खाते उतारे ऑनलाईन कसे पाहायचे? जाणून घ्या सविस्तर!
- सातबारा (7/12) वरील चुकांची दुरुस्ती कशी करावी? जाणून घ्या सविस्तर
- सातबारा (7/12) उताऱ्यातील चूक दुरुस्त करण्यासाठी ऑनलाईन अर्ज कसा करायचा?
- जमिनीचा नकाशा ऑनलाईन कसा पाहायचा? जाणून घ्या सविस्तर माहिती
- सर्व्हे नंबर, भूमापन क्रमांक आणि गट नंबर याबाबत सविस्तर माहिती !
- जमिनीची सरकारी किंमत ऑनलाईन कशी पाहायची? जाणून घ्या सविस्तर
- जमीन किंवा बिगर शेती जमीन (NA Plot) खरेदी करताना कोणती काळजी घ्यावी ? जाणून घ्या सविस्तर
- जमिनीचे वारस नोंद करण्यासाठी ऑनलाईन अर्ज कसा करायचा? जाणून घ्या सविस्तर माहिती
- तलाठी कार्यालयातील गाव नमुना १ ते २१ नोंदवही विषयीची संपूर्ण माहिती
- डिजिटल स्वाक्षरीचा ८अ खाते उतारा ऑनलाईन कसा डाउनलोड करायचा? जाणून घ्या सविस्तर
वरील लेख आपल्या सर्व मित्रांना शेअर करा. आपल्याला या लेखाबद्दल काही प्रश्न असल्यास, कृपया कमेंट करा.
आमच्या सोशल मीडिया व्हॉट्सअॅप, फेसबुक आणि टेलिग्राम ग्रुप मध्ये सामील होण्यासाठी इथे क्लिक करा !!
