आचार्य बाळशास्त्री जांभेकर सन्मान योजना: ज्येष्ठ पत्रकारांना दरमहा ₹20,000 अर्थसहाय्य; पात्रता, कागदपत्रे व अर्ज प्रक्रिया!

आचार्य बाळशास्त्री जांभेकर सन्मान योजना (Acharya Balshastri Jambhekar Sanman Yojana) ही महाराष्ट्रातील ज्येष्ठ पत्रकारांसाठी महत्त्वाची आर्थिक सहाय्य योजना आहे. पत्रकारितेच्या क्षेत्रात दीर्घकाळ काम करून योगदान देणाऱ्या ज्येष्ठ पत्रकारांना उतारवयात सन्मानपूर्वक आर्थिक आधार मिळावा, या उद्देशाने आचार्य बाळशास्त्री जांभेकर सन्मान (Acharya Balshastri Jambhekar Sanman Yojana) योजना सुरू करण्यात आली आहे. या योजनेअंतर्गत पात्र ज्येष्ठ पत्रकारांना सध्या दरमहा ₹20,000 अर्थसहाय्य देण्यात येते.

आचार्य बाळशास्त्री जांभेकर सन्मान (Acharya Balshastri Jambhekar Sanman Yojana) योजना माहिती व जनसंपर्क महासंचालनालयाशी संबंधित असून, पत्रकारांना आर्थिक सहाय्य करण्यासाठी स्थापन करण्यात आलेल्या शंकरराव चव्हाण सुवर्ण महोत्सवी पत्रकार कल्याण निधीच्या विश्वस्त मंडळामार्फत राबवली जाते.

या लेखात आचार्य बाळशास्त्री जांभेकर सन्मान योजना (Acharya Balshastri Jambhekar Sanman Yojana) नेमकी काय आहे, कोणते पत्रकार पात्र ठरू शकतात, किती आर्थिक मदत मिळते, कोणती कागदपत्रे आवश्यक आहेत आणि अर्जाची प्रक्रिया कशी आहे, याची माहिती सोप्या भाषेत जाणून घेऊया.

आचार्य बाळशास्त्री जांभेकर सन्मान योजना – Acharya Balshastri Jambhekar Sanman Yojana:

पत्रकारितेच्या माध्यमातून समाज आणि लोकशाहीसाठी दीर्घकाळ योगदान देणाऱ्या ज्येष्ठ पत्रकारांप्रती आदर आणि कृतज्ञता व्यक्त करण्यासाठी महाराष्ट्र शासनाने आचार्य बाळशास्त्री जांभेकर सन्मान (Acharya Balshastri Jambhekar Sanman Yojana) योजना सुरू केली आहे.

पत्रकार हा लोकशाहीचा महत्त्वाचा आधारस्तंभ मानला जातो. विविध सामाजिक, शासकीय आणि सार्वजनिक प्रश्न जनतेसमोर मांडण्याचे काम पत्रकार करतात. अनेक पत्रकारांनी आपल्या आयुष्यातील मोठा कालावधी पत्रकारितेला दिलेला असतो. मात्र उतारवयात आर्थिक अडचणी निर्माण होऊ शकतात.

ही बाब लक्षात घेऊन ज्येष्ठ पत्रकारांना आर्थिक आधार देण्यासाठी आचार्य बाळशास्त्री जांभेकर सन्मान योजना (Acharya Balshastri Jambhekar Sanman Yojana) सुरू करण्यात आली.

तुमच्या जोडलेल्या अधिकृत PDF मध्येही योजनेचा उद्देश राज्यातील ज्येष्ठ पत्रकारांप्रती आदरभाव व कृतज्ञता व्यक्त करणे आणि त्यांच्या उतारवयात त्यांना सन्मानपूर्वक आर्थिक साहाय्य मिळावे हा असल्याचे नमूद आहे.

आचार्य बाळशास्त्री जांभेकर सन्मान योजनेचा उद्देश

या योजनेमागे केवळ आर्थिक मदत देणे हा एकमेव उद्देश नाही. पत्रकारितेत दीर्घकाळ काम केलेल्या ज्येष्ठ पत्रकारांच्या योगदानाचा सन्मान करणे, त्यांच्या वृद्धापकाळात आर्थिक आधार उपलब्ध करून देणे आणि त्यांची उपेक्षा होऊ नये, हा या योजनेचा व्यापक हेतू आहे.

2019 मध्ये या योजनेला प्रशासकीय मान्यता देताना शासनाने पत्रकारांच्या निवृत्तीवेतनाबाबतच्या मागण्या आणि ज्येष्ठ पत्रकारांच्या योगदानाचा विचार केला होता.

या योजनेमुळे पात्र ज्येष्ठ पत्रकारांना नियमित आर्थिक सहाय्य मिळण्याची तरतूद करण्यात आली आहे.

या योजनेतून किती आर्थिक मदत मिळते?

या योजनेबाबत सर्वात महत्त्वाचा अपडेट म्हणजे आर्थिक सहाय्याच्या रकमेत झालेली वाढ.

सुरुवातीच्या काळात या योजनेअंतर्गत ज्येष्ठ पत्रकारांना दरमहा ₹11,000 अर्थसहाय्य देण्यात येत होते. मात्र महाराष्ट्र शासनाच्या 18 मार्च 2024 रोजीच्या शासन निर्णयानुसार ही रक्कम ₹11,000 वरून ₹20,000 प्रतिमहिना करण्यात आली.

म्हणजे पात्र लाभार्थ्याला वर्षभरात:

₹20,000 × 12 महिने = ₹2,40,000

इतके अर्थसहाय्य मिळू शकते.

मात्र हे लक्षात घेणे महत्त्वाचे आहे की ही रक्कम योजनेच्या पात्रता व मंजुरीच्या अटी पूर्ण करून लाभार्थी म्हणून मंजूर झालेल्या पत्रकारांना लागू होते. केवळ वय 60 वर्षे पूर्ण झाले म्हणून प्रत्येक पत्रकाराला आपोआप या योजनेचा लाभ मिळत नाही.

आचार्य बाळशास्त्री जांभेकर सन्मान योजनेसाठी पात्रता

मूळ शासन निर्णयानुसार योजनेसाठी ज्येष्ठ पत्रकारांच्या पात्रतेचे विविध निकष निश्चित करण्यात आले आहेत.

त्यामध्ये प्रमुख बाबी पुढीलप्रमाणे आहेत:

• अर्जदाराचे वय किमान 60 वर्षे पूर्ण झालेले असावे.
• वृत्तपत्र किंवा इतर वृत्तप्रसार माध्यम संस्थेचे संपादक म्हणून काम केलेले आणि पत्रकार म्हणून किमान 30 वर्षांचा अनुभव असलेले ज्येष्ठ पत्रकार पात्रतेच्या निकषात येऊ शकतात.
• किमान 30 वर्षे सलग श्रमिक पत्रकार किंवा छायाचित्रकार म्हणून सेवा करून निवृत्त झालेले आणि किमान 60 वर्षे वय पूर्ण झालेले पत्रकार/छायाचित्रकार पात्र ठरू शकतात.
• किमान 30 वर्षे स्वतंत्र व्यावसायिक पत्रकार किंवा छायाचित्रकार म्हणून काम करून निवृत्त झालेले आणि 60 वर्षे पूर्ण झालेले अर्जदार विचारात घेतले जाऊ शकतात.
• किमान 10 वर्षे अधिस्वीकृतीधारक असलेले आणि 60 वर्षे पूर्ण झालेले पत्रकार योजनेसाठी पात्र ठरू शकतात.
• अधिस्वीकृती पत्रिका नसलेल्या पत्रकारांच्या बाबतीत अधिस्वीकृती पत्रिकेसाठी असलेले निकष पूर्ण करणाऱ्या पत्रकारांचा विचार करण्याची तरतूद आहे. अशा प्रकरणात निर्णय घेण्याचा अधिकार संबंधित समितीला आहे.
• पत्रकाराला EPF व्यतिरिक्त इतर कोणत्याही स्रोतामधून निवृत्तीवेतन किंवा निवृत्तीवेतनविषयक लाभ मिळत नसणे ही मूळ योजनेतील महत्त्वाची अट आहे.
• अर्जदाराची उपजीविका केवळ पत्रकारितेवर अवलंबून असणे अपेक्षित आहे.
• गंभीर गुन्ह्यात दोषसिद्धी होऊन शिक्षा झालेल्या पत्रकारांना योजनेचा लाभ अनुज्ञेय नसल्याचे शासन निर्णयात नमूद आहे.
• ज्या माध्यम संस्थेत पत्रकाराने काम केले आहे ती संस्था संबंधित नियमांनुसार नियमित/अधिकृत असणे आवश्यक आहे.
• योजनेच्या मूळ निकषानुसार लाभ घेणारा पत्रकार आयकर भरणारा नसावा.

महत्त्वाचे: पात्रतेचे अंतिम परीक्षण संबंधित यंत्रणा व समितीमार्फत केले जाते. त्यामुळे वरीलपैकी एखादा निकष पूर्ण होत असल्याचे दिसत असले तरी लाभ आपोआप मंजूर होतो असे समजू नये.

अधिस्वीकृती पत्रिका नसल्यास काय?

अधिस्वीकृती पत्रिका असणे हा योजनेतील एक महत्त्वाचा पात्रता मार्ग आहे. मात्र मूळ शासन निर्णयात अधिस्वीकृतीधारक नसलेल्या पत्रकारांचाही काही परिस्थितीत विचार करण्याची तरतूद आहे.

अशा पत्रकारांनी अधिस्वीकृती पत्रिकेसाठी निर्धारित निकष पूर्ण केले आहेत का, याचा विचार केला जाऊ शकतो. अशा प्रकरणात अंतिम निर्णय संबंधित समितीच्या अधिकारात राहतो.

त्यामुळे अधिस्वीकृती पत्रिका नसल्यामुळे अर्ज करण्यापूर्वीच स्वतःला अपात्र समजण्यापेक्षा संबंधित जिल्हा माहिती अधिकारी किंवा विभागीय माहिती कार्यालयाकडून अद्ययावत मार्गदर्शन घेणे अधिक योग्य ठरेल.

कोणते ज्येष्ठ पत्रकार या योजनेसाठी अर्ज करू शकतात?

आचार्य बाळशास्त्री जांभेकर सन्मान (Acharya Balshastri Jambhekar Sanman Yojana) योजना सर्व पत्रकारांसाठी नियमित आर्थिक सहाय्य योजना नाही. पत्रकारितेत दीर्घकाळ काम केलेल्या आणि शासनाने निश्चित केलेल्या पात्रता निकषांमध्ये बसणाऱ्या ज्येष्ठ पत्रकारांसाठी ही योजना आहे.

उदाहरणार्थ, एखाद्या पत्रकाराने अनेक वर्षे वृत्तपत्रात श्रमिक पत्रकार म्हणून काम केले असेल, किमान आवश्यक अनुभव पूर्ण केला असेल आणि त्याचे वय 60 वर्षे पूर्ण झाले असेल, तर तो संबंधित कागदपत्रांसह अर्ज करू शकतो.

त्याचप्रमाणे स्वतंत्र व्यावसायिक पत्रकार किंवा छायाचित्रकारांसाठीही शासन निर्णयात स्वतंत्र तरतूद आहे.

मात्र प्रत्येक अर्जदाराची परिस्थिती वेगळी असू शकते. त्यामुळे अनुभव, अधिस्वीकृती, निवृत्तीवेतन, उत्पन्न आणि आयकर यासंबंधीची कागदपत्रे व्यवस्थित तपासून अर्ज करणे आवश्यक आहे.

आचार्य बाळशास्त्री जांभेकर सन्मान योजनेसाठी आवश्यक कागदपत्रे

अधिकृत शासन निर्णय आणि सुधारित अर्ज नमुन्यानुसार अर्जासोबत विविध कागदपत्रे सादर करावी लागतात.

प्रमुख कागदपत्रांची Checklist पुढीलप्रमाणे आहे:

1. विहित नमुन्यातील अर्ज.
2. जन्मतारखेचा पुरावा.
3. शैक्षणिक पात्रतेची प्रमाणपत्रे.
4. पत्रकारितेतील अनुभवाचा पुरावा.
5. ज्या माध्यम संस्थांमध्ये काम केले त्या संस्थांचे नियुक्ती आदेश/अनुभवाचे पुरावे.
6. वेतन किंवा मानधन मिळाल्याचा पुरावा.
7. अधिस्वीकृती पत्रिका असल्यास तिची प्रत आणि ती कधीपासून आहे याचा तपशील.
8. वार्षिक उत्पन्नाचा दाखला.
9. शेवटच्या तीन आर्थिक वर्षांचे आयकर विवरणपत्र संबंधित कागदपत्रांसह.
10. PAN कार्डची प्रत.
11. आधार कार्डची प्रत.
12. बँक खाते क्रमांक, IFSC आणि बँकेचे नाव असलेल्या पासबुकच्या पहिल्या पानाची प्रत.
13. आवश्यक ते प्रतिज्ञापत्र.
14. पत्रकारितेच्या अनुभवाचा सविस्तर तपशील.
15. लागू असल्यास EPFO/निवृत्तीवेतनाशी संबंधित कागदपत्रे.

2023 च्या सुधारित अर्ज नमुन्यात अर्जदाराकडून महाराष्ट्रातील वास्तव्याचा कालावधी, अधिस्वीकृतीचा तपशील, पत्रकारितेचा अनुभव, इतर नोकरी/व्यवसाय, उपजीविकेचे साधन, माध्यम संस्थेची माहिती, निवृत्तीवेतनविषयक लाभ, आयकर स्थिती आणि बँक खात्याची माहिती मागवली आहे.

म्हणून अर्ज करण्यापूर्वी सर्व कागदपत्रे अद्ययावत आणि स्पष्ट प्रतींसह तयार ठेवणे महत्त्वाचे आहे.

आचार्य बाळशास्त्री जांभेकर सन्मान योजनेसाठी अर्ज कसा करावा?

मूळ शासन निर्णयानुसार ज्येष्ठ पत्रकाराने आवश्यक कागदपत्रांसह अर्ज संबंधित जिल्हा माहिती अधिकारी, विभागीय माहिती कार्यालयातील उपसंचालक किंवा मुंबईसाठी संबंधित माहिती विभागाकडे सादर करायचा आहे.

अर्जाची प्रक्रिया साधारणपणे पुढीलप्रमाणे समजून घेता येते:

1. विहित अर्ज नमुना घ्या

माहिती व जनसंपर्क महासंचालनालयाने उपलब्ध करून दिलेल्या सुधारित अर्ज नमुन्याचा वापर करावा.

2. वैयक्तिक माहिती भरा

नाव, संपर्क क्रमांक, पत्ता, जन्मतारीख, वय, महाराष्ट्रातील वास्तव्याचा कालावधी आणि शैक्षणिक पात्रता यांची माहिती द्यावी.

3. पत्रकारितेचा अनुभव नमूद करा

कोणत्या माध्यम संस्थेत, कोणत्या पदावर आणि किती कालावधी काम केले, याची माहिती द्यावी. त्यासाठी संबंधित नियुक्ती आदेश किंवा इतर अनुभवाचे पुरावे जोडावेत.

4. अधिस्वीकृती आणि उत्पन्नाची माहिती द्या

अधिस्वीकृती पत्रिका असल्यास तिचा तपशील द्यावा. तसेच उत्पन्न, आयकर आणि निवृत्तीवेतनासंबंधी आवश्यक माहिती अर्जात नमूद करावी.

5. आवश्यक कागदपत्रे जोडा

अर्जातील माहितीनुसार संबंधित कागदपत्रांच्या साक्षांकित प्रती जोडाव्यात.

6. संबंधित अधिकाऱ्याकडे अर्ज सादर करा

अर्ज संबंधित जिल्हा माहिती अधिकारी किंवा लागू असलेल्या विभागीय माहिती कार्यालयाकडे सादर केला जातो.

7. अर्जाची तपासणी व शिफारस

2023 च्या सुधारित अर्ज नमुन्यात जिल्हा माहिती अधिकारी तसेच उपसंचालक/संचालक स्तरावर अर्जाची तपासणी व शिफारसीची तरतूद दिसते.

यानंतर अर्ज संबंधित समितीच्या प्रक्रियेत जातो आणि पात्रतेनुसार निर्णय घेतला जातो.

आचार्य बाळशास्त्री जांभेकर कोण होते?

आचार्य बाळशास्त्री जांभेकर यांना मराठी पत्रकारितेचे जनक म्हणून ओळखले जाते. त्यांच्या नावाने महाराष्ट्र शासनाच्या पत्रकारिता क्षेत्रातील पुरस्कारासह ज्येष्ठ पत्रकारांसाठीची ही सन्मान योजना देखील आहे.

त्यांच्या कार्याची आठवण ठेवून ज्येष्ठ पत्रकारांच्या योगदानाचा गौरव करण्यासाठी या योजनेला त्यांचे नाव देण्यात आले आहे.

माहिती व जनसंपर्क महासंचालनालयाच्या पत्रकारिता पुरस्कारांच्या यादीतही बाळशास्त्री जांभेकर पुरस्कार हा मराठी पत्रकारितेसाठी राज्यस्तरीय पुरस्कार म्हणून नमूद आहे.

वारंवार विचारले जाणारे प्रश्न – FAQ

1. आचार्य बाळशास्त्री जांभेकर सन्मान योजना कोणासाठी आहे?

आचार्य बाळशास्त्री जांभेकर सन्मान (Acharya Balshastri Jambhekar Sanman Yojana) योजना शासनाने निश्चित केलेल्या पात्रता निकषांमध्ये बसणाऱ्या ज्येष्ठ पत्रकारांसाठी आहे.

2. या योजनेत किती आर्थिक मदत मिळते?

18 मार्च 2024 च्या शासन निर्णयानुसार अर्थसहाय्याची रक्कम ₹11,000 वरून ₹20,000 प्रतिमहिना करण्यात आली आहे.

3. 60 वर्षे वय पूर्ण झाले की योजना आपोआप मिळते का?

नाही. केवळ वय 60 वर्षे पूर्ण झाले म्हणून लाभ आपोआप मिळत नाही. पत्रकारितेचा अनुभव, उत्पन्न, निवृत्तीवेतन, अधिस्वीकृती आणि इतर पात्रता निकषांची तपासणी केली जाते.

4. पत्रकारितेचा किती अनुभव आवश्यक आहे?

मूळ शासन निर्णयात पात्रतेच्या विविध प्रकारांनुसार 30 वर्षांचा पत्रकारितेचा अनुभव नमूद आहे. अधिस्वीकृतीधारक पत्रकारांसाठी स्वतंत्र निकषही आहेत.

5. अधिस्वीकृती पत्रिका नसल्यास अर्ज करता येतो का?

काही परिस्थितीत अधिस्वीकृती पत्रिकेसाठी निर्धारित निकष पूर्ण करणाऱ्या पत्रकारांचा विचार करण्याची तरतूद आहे. अंतिम निर्णय संबंधित समिती घेते.

6. कोणती कागदपत्रे आवश्यक आहेत?

जन्मतारखेचा पुरावा, पत्रकारितेचा अनुभव, शैक्षणिक प्रमाणपत्रे, उत्पन्नाचा दाखला, PAN, आधार, बँक खात्याची माहिती, अधिस्वीकृतीचा तपशील आणि लागू असलेली इतर कागदपत्रे आवश्यक असू शकतात.

आचार्य बाळशास्त्री जांभेकर सन्मान योजना (Acharya Balshastri Jambhekar Sanman Yojana) ही पत्रकारितेच्या क्षेत्रात दीर्घकाळ योगदान देणाऱ्या ज्येष्ठ पत्रकारांसाठी महाराष्ट्र शासनाची महत्त्वाची आर्थिक सहाय्य योजना आहे. या योजनेचा उद्देश केवळ आर्थिक मदत देणे नसून ज्येष्ठ पत्रकारांच्या कार्याचा सन्मान करणे आणि त्यांच्या उतारवयात आर्थिक आधार उपलब्ध करून देणे हा आहे.

18 मार्च 2024 च्या शासन निर्णयानंतर या योजनेतील अर्थसहाय्य ₹20,000 प्रतिमहिना करण्यात आले आहे. त्यामुळे पात्र ज्येष्ठ पत्रकारांसाठी ही मदत निश्चितच महत्त्वाची ठरते.

मात्र योजनेचा लाभ मिळवण्यासाठी वय, पत्रकारितेचा अनुभव, अधिस्वीकृती, उत्पन्न, आयकर आणि निवृत्तीवेतनाशी संबंधित नियम पूर्ण करणे आवश्यक आहे. त्यामुळे अर्ज करण्यापूर्वी अधिकृत कागदपत्रांची यादी तपासून, संबंधित जिल्हा माहिती कार्यालयाकडून अद्ययावत मार्गदर्शन घेऊनच अर्ज करणे योग्य ठरेल.

आचार्य बाळशास्त्री जांभेकर सन्मान योजना अर्ज नमुना PDF फाईल :

आचार्य बाळशास्त्री जांभेकर सन्मान योजना (Acharya Balshastri Jambhekar Sanman Yojana) अर्ज नमुना PDF फाईल डाउनलोड करण्यासाठी इथे क्लिक करा.

1. भजन मंडळ अनुदान योजना – पात्रता, अर्ज प्रक्रिया व लाभ!
2. कलाकार मानधन योजना – Kalakar Mandhan Yojana
3. मुख्यमंत्री तीर्थ दर्शन योजना; ज्येष्ठ नागरिकांना तीर्थ दर्शन यात्रेची मोफत संधी !
4. महाराष्ट्र राज्यातील कीर्तनकार व वारकऱ्यांसाठी ‘मुख्यमंत्री वारकरी महामंडळ’ स्थापन ! शासन निर्णय प्रसिद्ध!
5. ज्येष्ठ कलाकारांसाठी आर्थिक सहाय्य योजना !
6. महासारथी महाआयडी 2026 | नोंदणी, डाउनलोड व संपूर्ण माहिती!
7. प्रधानमंत्री श्रम योगी मानधन योजना – Pradhan Mantri Shram Yogi Maandhan Yojana
8.  ई-श्रम यूएएन कार्ड ऑनलाईन नोंदणी (eSHRAM Portal UAN Card Online Registration)

वरील लेख आपल्या सर्व मित्रांना शेअर करा. आपल्याला या लेखाबद्दल काही प्रश्न असल्यास, कृपया कमेंट करा.

आमच्या सोशल मीडिया ग्रुप मध्ये सामील होण्यासाठी इथे क्लिक करा !!