शेळीपालन योजना 2025 : 4 शेळ्या + 1 बोकड 🐐 सरकारकडून 75% अनुदान!

December 16, 2025 MSDhulap Team 6 min read

शेळीपालन योजना (Sheli Palan Yojana) हा ग्रामीण रोजगार, भूमिहीन घटकांना आर्थिक सहाय्य आणि शेतकऱ्यांसाठी पर्यायी उत्पन्न देणारा एक उपयुक्त कार्यक्रम आहे. या लेखात तुम्हाला शेळीपालन योजना (Sheli Palan Yojana) चे महत्व, पात्रता निकष, 4 शेळ्या + 1 बोकडाचे अनुदान, खरेदीचे नियम, व डीबीटी/टॅगिंग (NDLM / Bharat Pashudhan) संबंधित सविस्तर माहिती या लेखात पाहणार आहोत.

Table of Contents

शेळीपालन योजना 2025 : Sheli Palan Yojana POCRA:

शेळीपालन योजना (Sheli Palan Yojana) मुख्यतः भूमिहीन, विधवा, घटस्फोटित महिला आणि ग्रामीण युवकांना छोटे व्यवसाय सुरु करून स्वावलंबन देण्यासाठी आहे. योजना अंतर्गत पात्र लाभार्थींना ४ शेंडा (शेळी) आणि १ बोकड असा समूह खरेदीसाठी अनुदान दिले जाते; यामुळे कमी गुंतवणुकीतून सतत उत्पन्नाची संधी तयार होते. या उपक्रमातून स्थानिक रोजगार निर्मिती व घरखर्चात वाढ होण्याचा उद्देश आहे.

अनुदान किती आणि कसे मिळते?

शेळीपालन (Sheli Palan Yojana) योजनेत खरेदी केलेल्या समूहावर अनुमत मापदंडांनुसार ७५% पर्यंत अनुदान दिले जाते (राज्य/योजना संदर्भानुसार बदलू शकते). यामध्ये प्रजनन-उत्तम किंवा स्थानिक जातीनुसार दर वेगळे असू शकतात आणि समूहावर तीन वर्षांसाठी विमा बंधनकारक असते. अनुदानाची अंमलबजावणी आणि खरेदी सिमतींचे पालन हे तालुका/मंडळ स्तरावर करण्यात येते.

पात्रता (Who can apply?)

गावातील भूमिहीन कुटुंबातील महिला, विधवा किंवा घटस्फोटित महिला.
कायमचे रहिवासी आणि स्थानिक पातळीवर नोंदणीकृत लाभार्थी.
यापूर्वी इतर सरकारी योजनांतून हा लाभ घेतलेला नसला पाहिजे.
अर्जासाठी आवश्यक तपशील (आधार, गाव-पत्ता, बँक खाते इ.) पुरवणे बंधनकारक आहे.

खरेदीचे निकष व जबाबदाऱ्या

खरेदी स्थानिक किंवा सरकारी मान्यताप्राप्त मंढी आणि विकास महामंडळाद्वारे करणे अनिवार्य आहे.
अर्जदाराने खरेदीची पेमेंट, खरेदी सिमतीची पावती व संबंधित कागदपत्रे संकेतस्थळावर अपलोड करणे आवश्यक आहे.
खरेडीनंतर पशु-टॅगिंग (Bharat Pashudhan / NDLM) करणे बंधनकारक आहे — जेणेकरून पशूंची डिजिटल ओळख व विमा/अनुदानाची नोंद सुरक्षित राहील.

पशु-टॅगिंग आणि डिजिटल नोंद (NDLM / Bharat Pashudhan) का गरजेचे?

राष्ट्रीय डिजिटल लिव्हस्टॉक मिशन (NDLM) व Bharat Pashudhan या उपाययोजनांद्वारे प्राण्यांना युनिक आयडी देण्यात येतो. हे टॅगिंग फायदेशीर आहे कारण त्याने रोगनियंत्रण, विमा दावा, बाजारपेठेतील व्यवहार व अनुदान नियंत्रण सुलभ होते. शासकीय अनुदान घेताना आणि पशुसेवा उपलब्ध करवताना हे डिजिटल रेकॉर्ड महत्त्वाचे ठरते.

कीटाणू नियंत्रण, लसीकरण आणि पशुवैद्यकीय सेवा

खरेदीनंतर लाभार्थींनी जवळच्या पशुवैद्यकीय केंद्रातून आवश्यक लसीकरण, आंत्रजंतुनाशक आणि निगा ठेवण्याच्या सूचना पाळाव्यात. शेळ्या व बोकडांचे नियमित तपासणी व योग्य आहार व निवाऱ्याची सोय मिळणे गरजेचे आहे. शेळीपालन (Sheli Palan Yojana) योजना अंतर्गत स्थानिक अधिकारी व पशुसंवर्धन विभाग यांची मदत मिळू शकते.

पैसे व विमा (Finance & Insurance)

शेळीपालन (Sheli Palan Yojana) गटासाठी तीन वर्षांचा विमा करणे अनिवार्य असतो — ह्या विम्यामुळे मृत पशूंच्या बदल्यात पुनःखरेदीसाठी मदत मिळते. केंद्र/राज्याच्या विविध कार्यक्रमांतून सवलती किंवा सबसिडी उपलब्ध असू शकते; त्यामुळे अर्ज करताना स्थानिक जिल्हा कृषी किंवा पशुसंवर्धन कार्यालयाशी संपर्क करा.

अर्ज प्रक्रिया:

स्थानिक पंचायत/तालुका कार्यालयातून किंवा POCRA/DBT पोर्टलवर नोंदणी करा. Maha Pocra
आवश्यक कागद (आधार, बँक तपशील, रहिवासी प्रमाणपत्र) अपलोड करा.
मंजुरीनंतर समूह खरेदीची व्यवस्था करा (मान्यताप्राप्त मंढी/विकास महामंडळ).
खरेदीचे पावती, विमा, आणि टॅगिंगची नोंद संकेतस्थळावर अपलोड करा.
मोका तपासणी व अनुदान रुंदवणी प्रक्रिया पूर्ण होईल.

यशस्वी शेळीपालनासाठी उपयोगी टिप्स:

सुरुवातीला स्थानिक जात-परिचय करून तिला प्राधान्य द्या.
योग्य निवारा (well-ventilated shed), स्वच्छता आणि चोकीदार/रात्रीचे रक्षण ठेवा.
तंदुरुस्त आहार: किनारी, गवत आणि पोषक साखळी वापरा.
विमा व नोंदणी लवकर करा — डिजिटली टॅग झालेले प्राणी अधिक सुरक्षित.

डीबीटी पोर्टल माहिती पुस्तिका: डीबीटी पोर्टल माहिती पुस्तिका डाउनलोड करण्यासाठी येथे क्लिक करा.

संकेतस्थळ : https://mahapocra.gov.in https://dbt-ndksp.mahapocra.gov.in/

फोन : 022 – 22163351

FAQ (वारंवार विचारले जाणारे प्रश्न):

Q1: शेळीपालन (Sheli Palan Yojana) योजना साठी कोण अर्ज करू शकतो?
A: गावातील भूमिहीन महिला, विधवा, घटस्फोटित महिला आणि निवडलेले गरजू लाभार्थी अर्ज करू शकतात; यासाठी स्थानिक नोडल अधिकारीांकडून नोंदणी व कागदांची पडताळणी होते.

Q2: अनुदानाची रक्कम किती आहे?
A: मापदंडांनुसार ७५% पर्यंत अनुदान मिळते; प्रकारानुसार आणि शेत्याच्या प्रकारानुसार दर बदलू शकतो.

Q3: पशु-टॅगिंग (NDLM) म्हणजे काय आणि का करावे?
A: Bharat Pashudhan / NDLM अंतर्गत प्रत्येक पशूला यूनिक टॅग मिळतो — यामुळे रोगनियंत्रण, विमा दावे व अनुदान नोंदी सुलभ होतात.

Q4: ४ शेळ्या + १ बोकड खरेदी कशी करावी?
A: खरेदी स्थानिक मान्यताप्राप्त मंढीतून किंवा शेळी विकास महामंडळाद्वारे बंधनकारक पद्धतीने करावी; खरेदी पावती आणि संबंधित कागदपोद्दती संकेतस्थळावर अपलोड करणे आवश्यक आहे.

Q5: शेळीपालन (Sheli Palan Yojana) योजना संदर्भात आणखी काय मदत मिळेल?
A: तालुका कृषी अधिकारी, मंडळ कृषी अधिकारी आणि पशुसंवर्धन विभाग अर्ज, प्रशिक्षण व पशुवैद्यकीय सेवेत मार्गदर्शन करतात.

या लेखात, आम्ही शेळीपालन योजना 2025 (Sheli Palan Yojana POCRA) विषयीची संपूर्ण माहिती दिली आहे. मला आशा आहे की तुम्हाला हा लेख आवडला असेल. तुम्हाला हा लेख आवडला तर नक्की शेअर करा. तुम्हाला या लेखाबद्दल काही प्रश्न असल्यास, कृपया टिप्पणी द्या.

खालील लेख देखील वाचा !